Тэр эмэгтэй хүнхэр нүдтэй, жижигхэн хамартай, цэвэрхэн царайтай, шингэн үстэй, шалмаг хөдөлгөөнтэй. Өвдөх, өлсөх, уйлах, урам хугарах, баярлан хөөрөх аль ч үеэс минь алхам ч холдолгүй байсаар өнөөдөр ч дэргэд байна. Яагаад хамт байдгийг нь, хаа нэг тийшээ явна гэхээр нь дагаад уйлахад амттан өгдгийг нь, бүдрээд унахад өргөж босгоод үнсдэгийг нь, ханиад хүрээд халуурахаар бүлээн алчуур тавьж, эм уулгаад унтуулдгийг нь анхандаа би мэддэггүй байлаа.

         Бүр сонин нь түүнийг би “Ээж” гэж дууддагаа ч гайхдаг байв. Ганц би ч биш юм аа, энэ ертөнцийн бүх хүн гайхдаг ч байж мэдэх юм. Ээж л бүхнийг болгодог, бүтээдэг, чаддаг шидтэн. Тэд цөм хүүхдийнхээ өмнө хүсэл биелүүлэгч мэт зогсож байдаг юм. Тийм ээ, дээр өгүүлсэн эмэгтэй бол миний ээж. Ээжийгээ би чадахгүй, мэдэхгүй, болохгүй, бүтэхгүй гэж хэлж байхыг нь мэдэхгүй. Үргэлж боломж, гарц, шийдэл байдгийг харуулж, үлгэрлэж, дагуулж, дандаа намайг бий болгож, бүтээж, урмын үгээр усалдаг л эмэгтэй. Толгой гудайж биш, мөр цэх явахыг, бусадтай муудаж биш, сайдаж байхыг, шантардаг биш, чадах хүртлээ хийдэг байхыг, чадсан жаахан зүйлийг минь бүтээгээгүйг бүтээсэн мэт боддог хүн бол тэр эмэгтэй.

                   Яг ийм хайраар намайг хайрлаж, яасан ч хайраа дундалж, багасгаж, буцаадаггүй, хамгаа зориулагч, хүсэл биелүүлэгч ээжийг минь харин тайзнаа харуулж байна, “ТОД ХУВЦАСТАЙ ЭМЭГТЭЙ” жүжгийн уран бүтээлчид. Ээжийн минь тухай тоглоод байх шиг, түүний ах, хоёр дүү бидэнд гаргадаг дүүрэн сэтгэлийг танхим дүүрэн үзэгчдэд толилуулж байх шиг санагдсан. Үзэгчдийн дундаас босоод “Цолмон эг чээ, та яг миний ээж шиг юм” гээд хэлчихмээр ч санагдсан.

              Магад үзэгч бүрд тийм мэдрэмж төрсөн байх. Учир нь ээж хүн бүр үр хүүхдийнхээ төлөө эцсээ хүртэл амьдардаг, бүхнээ зориулдаг даа. Тэгэхээр үүгээрээ л миний, таны, Болд, Зоригт, Ариунаа нарын ээж адилхан шүү дээ. Эл гурав бол тус жүжгийн гол дүрд тоглож буй ээж Цолмонгийн гурван хүүхэд. Тэд чухам хэн болон өсөж, ямархан ажил төрөл эрхэлж, хэрхэн амьдардгийг мэдээж уншигч та жүжгээс үзэх байх. Үзсэн нь бол хэдийнэ танил болсон. Үзэгч миний хувьд харин “Би чухам ээжийнхээ ямар хүүхэд нь юм бэ” гэсэн асуултыг өөрөөсөө асуусан юм.

          Хүүхэд бүр өөр, өөр байдаг даа. Зарим нь тогтуун томоотой, ажил төрлөө яс гүйцэтгээд, гэр бүлдээ дэмтэй тустай явдаг бол өнөө нэг нь жаахан гундуухан, олигтой ажил төрөл хийсэн юмгүй, хэрэг төвөгт орооцолдох гээд байдаг. Эсвэл гэнэн томоогүй зангаасаа болж алдаж эндэх нь ч бий. Амьдралын энэ тойрогт өөр өөрсдийн бодол, ухаанаар өсөн торниж байгаа үр хүүхдээ тэнцүү хайрлаж, баярлахад нь даган баярлаж, гунихад нь даган гуниглаж, урам зориг өгөхөд нь өгч, тэр минь, энэ минь гэж гүйсээр хорвоог туулан дуусгадаг хүн болж ээж.

Үр хүүхэд рүү гээ санаа бодол, сэтгэлээрээ нүүдэллэж, дутууг нь нөхөж, дундуурыг нь гүйцээсээр нэг мэдэх нь ээ он жилийн ард гарч, буцах болдог.

                    Бид ч мөн ялгаагүй тийм цаг хугацаа, ирэх өдрүүд рүү очиж яваа. Хүний төлөө бүхнээ зориулна гэдэг ямар сэтгэл болохыг, бүр тийм байхаас ч аргагүй байдгийг жүжиг өөрөө дахин нэг сануулж байна лээ.

      Дахин гэдэг нь энэхүү жүжиг нь 2006 онд Урлагийн гавьяат жүжигчин Б.Баатар найруулагчийн найруулгаар тоглогдож байсан бол өдгөө 18 жилийн дараа ийнхүү цоо шинэ найруулга, тавилттайгаар хүрч буй юм. Бид ээжийн тухай олон дуу, шүлэг, зохиол мэдэх ч зай завгүй энэ амьдралын бор хоногуудад ээжийнхээ хайрыг, ачийг, өгөхөөс өөрийг мэдэхгүйг нь мартан үймэрдэг шүү дээ. Тэгэх ёстой юм шиг л ойлгож, бүр уцаарлан ундууцдаг.

Үүнийг харин энэ цагт олж харж, зохиолч Д.Мэндсайхан, Төрийн соёрхолт, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, найруулагч Н.Наранбаатар болон “Мөрөөдлийн театр”-ын уран бүтээлчид завгүй энэ хотын хүмүүсийг их ажлаас нь түр ч болов амсхийлгэж, театрын суудалд тухлуулж байгаад өндийн бодох, “Нээрээ би ээжийнхээ ямар хүүхэд нь бил ээ, хэзээ би ээж дээрээ очлоо. Үгүй ядаж өнөөдөр утсаар ярьсан бил үү” гэж эргэцүүлэх боломжийг олгож байгаад нь баярлалаа. Үнэхээр тухтайхан нэг бодож, олон зүйл рүү эргэн харж чадсан шүү, үзэгчийн хувьд.

          “Нээрээ би хэзээ хамгийн сүүлд ээжтэйгээ тухтай юм ярьж суулаа даа. Хөл нь жаахан өвддөг ээжийнхээ хөлийг нь барьж өгсөн бил үү, үгүйдээ л “Хөл нь гайгүй юу, ээж ээ” гэж асуусан бил үү. Дугаар руу нь залгав уу, үгүй юу тийм ч юмны хэрэг болоод, тэгж өвдөөд гээд л өөрийгөө баахан тоочоод л салгадаг шүү дээ” гээд л жүжиг дуусахад түмэн бодол ээрсэн. Тэгээд өвдөж, өлсөж, даарч, сэтгэлээр унаж ээжийнхээ санааг чилээж болохгүйгээ, ээжийнхээ одоо өгч байгаагаас илүү ихийг өгөх сонголтод унагаж болохгүйгээ илүү ухаарсан юм. Ээж бол бидний хамгийн тод хүн мөнөөс мөн билээ.

        Би ч мөн ирэх өдрүүдийн нэгэнд ээж болж, үр хүүхдийнхээ төлөө юугаа ч зориулахад бэлэн зогсох тод эмэгтэй болно байх. Тэгэхдээ л Цолмон эмэгтэйг, ээжийгээ бүр ч их ойлгож, "Ээж байх ийм байдаг байх нь" гэж бодох болов уу.