Тулгар төрийн 2030, Их Монгол Улсын 85, Ардын хувьсгалын 100 жилийн ой энэ онд тохиож байна. Гэвч дэлхий дахинд тархсан цар тахлын улмаас тэгш ойн баяр наадмаа цахимаар тэмдэглэхээр болоод байгаа юм. Монголчууд биднийг дэлхийд таниулахад чухал нөлөө үзүүлсэн нэг соёл бол Үндэсний их баяр наадмын хурдан морины уралдаан.  Сүүлийн жилүүдэд хурдан морийг уяж сойход олон төрлийн эм бэлдмэл, нэмэлт тэжээл хэрэглэдэг болоод байгаа билээ. Иймд бид хурдан морины эм бэлдмэл, нэмэлт тэжээлийн үнэ ханшийн талаар сурвалжлахаар “Нарантуул” худалдааны төвийн урд байрладаг малын эмийн сангуудыг зорьлоо.

МАЛЫН ЭМИЙН САНГУУД ҮЙЛЧЛҮҮЛЭГЧГҮЙ БАЙНА

Биднийг зорьсон газартаа очиход малын эмийн гэсэн хаягтай 10 гаруй газар байлаа. Нарантуул захын эсрэг талын энэ хэсэгт малчдын хэрэгцээт зүйлсийг багтаасан дэлгүүрүүд цөөнгүй байдаг учир хүний хөл ихтэй юм. Гэвч малын эмийн сангууд бараг үйлчлүүлэгчгүй байлаа. Энэ талаар эмийн санчдаас тодруулахад “Уг нь өдийд үйлчлүүлэгч ихтэй, хурдан морины нэмэлт тэжээл хамгийн их борлуулалттай байдаг юм. Даанч наадам хойшилж магадгүй гэсэн яриа гарснаас үдээд хүний хөл татраад байна” хэмээцгээв.

Эмийн сангуудад хурдан морины нэмэлт тэжээлээс эхлээд эм тариа бүр шампунь хүртэл байв. Эдгээр бүтээгдэхүүнүүд Ирланд, АНУ, Англи улсаас ихэвчлэн орж ирдэг байна.  Хурдан моринд зориулсан эм бэлдмэл хэрэглэл хамгийн хямд нь зургаан мянган төргөөс эхэлж байв. Харин хамгийн хямд тэжээлийн нэмэгдэл 25 мянган төгрөг. Хамгийн үнэтэй нь 380 мянган төгрөгийн үнэ бүхий хурдан морины зүрх судасны үйл ажиллагааг дэмжих, амьсгаа задлах, хүч тамир хадгалах гэх олон үйлчилгээтэй шингэн байлаа.

Малын эмийн сан бүрд хурдан морины нэмэлт тэжээлээс гадна нэг зүйл байсан нь унаач хүүхдийн хамгаалалтын хувцас байлаа. Үнийн хувьд 140-160 мянган төгрөгний хооронд байв.

“УЯАЧИД ТАМИР ТЭНХЭЭ СЭРГЭЭХ НЭМЭЛТ ТЭЖЭЭЛҮҮД, ХӨЛНИЙ БЭРТЭЛ ГЭМТЛЭЭС СЭРГИЙЛЭХ ЭРДЭС АМИН ДЭМҮҮДИЙГ ИХ ХУДАЛДАН АВДАГ”

Хурдан моринд зориулсан нэмэлт тэжээл, эм бэлдмэлийн талаар эмийн санчаас тодруулахад “Одоо уяачид шинжлэх ухаан дээр тулгуурлан бий болсон эрдэс бодис, тэжээл зэргийг хурдан мориндоо өгөх нь элбэг болсон. Тийм учраас манай бүтээгдэхүүнүүд жилийн яг өдийд хамгийн их борлуулалттай байдаг. Гэвч энэ жил борлуулалт муу байна. Манайд хурдан морины хөлний боолтоос эхлээд тамирын витамин, хөл туурайн тос, амьсгаа задлах уушгины бүтээгдэхүүн, уураг амин дэмүүд гээд маш олон төрлийн бүтээгдэхүүн байгаа” хэмээсэн юм. 

Үргэлжлүүлэн түүнээс уяачдын дунд эрэлттэй байдаг бүтээгдэхүүнийг асуухад тэрбээр “Уяачид тамир тэнхээ сэргээх нэмэлт тэжээлүүд мөн хөлний бэртэл гэмтлээс сэргийлэх эрдэс амин дэмүүдийг их худалдан авдаг. Бүх эмийн сангуудаар худалдаалж байгаа бүтээгдэхүүнүүд шинжлэх ухааны судалгаан дээр үндэслэсэн зөвхөн адуунд хэрэгтэй эрдэс бодис, амин дэм, эмчилгээ болох зүйлс байдаг учраас дараа нь ямар нэг сөрөг үр дагаваргүй. Тэгээд ч уяачид биднээс яаж хэрэглэх, ямар үйлчилгээ үзүүлэх талаар зөвөлгөө аваад явдаг. Яахав зарим уяачид дур мэдэн авсан бүтээгдэхүүнийхээ тунг хэтрүүлэн хэрэглэдэг юм билээ. Тэр нь сөрөг үр дагавартай.

Мөн ихэнх хүмүүс малын сангуудаар морийг яг уралдахынх нь өмнө тариад мордуулдаг тариа байдаг гэж боддог. Энэ бол ташаа ойлголт. Эмийн сангуудад допингийн төрлийн хурдан моринд сөрөг нөлөө бүхий эм, тариа зардаггүй. Зөвхөн уураг, нүүрс, өөх тос, эрдэс бодис буюу электролитууд, амин хүчил, витамины найрлагатай бүтээгдэхүүнүүд байдаг” гэв. Биднийг ийн ярилцаж байхад нар салхинд борлосон царайтай 50 орчим насны ах орж ирээд “Адууны шар доктор гэж юм байна уу” хэмээн эмийн санчаас асуулаа. Түүний сурагласан адууны шар доктор нь 350 мянган төгрөгний үнэтэй худалдаалагддаг аж. Энэ нь хурдан морины тамир тэнхээг хадгалах үйлчилгээтэй шингэн юм байна.

Д.ГАНБОЛД: 600 ОРЧИМ МЯНГАН ТӨГРӨГӨӨР ТЭЖЭЭЛ, УУРАГ ВИТАМИН АВСАН

Хурдан морины хүч тамир хадгалах шингэн аваад явж буй энэ уяачийг Д.Ганболд гэдэг аж. Дунговь аймгийн харьяат бөгөөд 30 орчим жил морь уяж байгаа тухайгаа бидэнд хэллээ. Тэрбээр “Хөдөөний малчин хүний хувьд их ойн жилийнхээ наадамд ганц азарга мордуулах гээд барьсан юм. Наадам намар болсон ч хамаагүй яаж ийгээд морио уралдуулна гэж бодоод явж байна. Ахынх нь хувьд олны жишгээ дагаад уяа мориндоо тэжээл, витамин өгдөг өө. Хуучин цагт ч давхар уяа ховор, өвсний гарц сайн байлаа. Тийм болохоор элдэв тэжээлгүй уралдаж болдог байсан. Энэ жил 600 орчим мянган төгрөгөөр тэжээл, уураг витамин гэх мэт зүйлс авсан. Гэхдээ энэ чинь ганц адуунд мөддөө дуусахгүй ээ. Хойтон уяа эхлэхэд мориндоо өгөх үлдэнэ” гэлээ.

Эмийн санчдын зовлон их. Тэнэг хүний толгойгоор бодсон ч 100 жилийн ой болж байгаа хэмээн эмийн санчид морины эм, бэлдмэлүүдээс ихийг татаж авсан нь мэдээж. Харин аймаг, сумын наадмыг цуцалснаас болж, эмийн сангууд үйлчлүүлэгчгүй болж, “шатахад” хүрээд байгаа юм. Бидний уулзсан малын эмийн санч ч морины эм, бэлдмэлүүдийг их хэмжээгээр нөөцөлсөн тухай ярьж байсан юм. Түүний хувьд дөрөвдүгээр сард 50 сая төгрөгийн эм, бэлдмэл татаж авсан байна. Гэвч аймаг, сумын наадмыг цуцалснаас хойш орлогогүй болжээ. Бүтээгдэхүүний нэр төрлөөсөө хамаараад харилцан адилгүй ч зарим бүтээгдэхүүнийх нь хугацаа XI, X сард дуусах аж. Ингээд л тэд алдагдлаа тоолж эхэлнэ. Цар тахлаас үүдэн баяр наадам цахимаар тэмдэглэх болсноор зөвхөн уяач, бөхчүүдийн хөдөлмөр, хөлс үнэгүйдээгүйг энэ жишээнээс харж болох юм.