Газрын төлөв байдал, хянан баталгааны мониторинг хийж, түүнийг мэдээллийн санд нэгтгэх нь ямар ач холбогдолтой, мөн иргэд аж аухйн нэгж ямар үүрэг хүлээх ёстой талаар Барилга, хот байгуулалтын яамны Газар зохион байгуулалт, суурь судалгаа мониторингийн хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн Э.Эрдэнэбаяртай цөөн хором ярилцлаа.

-Хянан баталгаа гэж юуг хэлээд байна вэ?

-Газрын төлөв байдал, чанарын хянан баталгаа гэж нэрлэдэг. Хянан баталгааны ажлыг төлөвлөгөөт буюу захиалгат гэж 2 ангилдаг. Төлөвлөгөөт хянан баталгааны ажил нь хот тосгон, ХАА, тариалан болон бэлчээрийн газруудад улсын төсвийн хөрөнгөөр 5 жил тутамд хийж гүйцэтгэдэг. Газрын тухай хуулийн 58 дугаар зүйлээр энэ ажил зохицуулагддаг. Хоёрдугаарт газрын төлөв байдал, чанарын захиалгат хянан баталгаа гэж бий. Энэ ажлыг Газрын тухай хуулийн дагуу иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллага таван жилд нэг удаа өөрийн хөрөнгөөр мэргэжлийн байгууллагын тусламжтайгаар хийлгүүлэх үүрэгтэй. Сүүлийн жилүүдэд энэхүү газрын төлөвлөлт, чанарын захиалгат хянан баталгааг 2019 оноос эхлэн эрчимжүүлээд байна. Газрын тухай хууль батлагдсанаас хойш энэ ажил 2017-2018 он хүртэл хоцрогдолтой явагдаж байсан. Ямар асуудлаас болоод бодит байдал дээрээ хэрэгжээгүй вэ гэх мэт асуудлууд бий. Тодруулбал, журам заавраас гадна бодит байдал дээр хянан баталгааг хэрхэн, яаж хийх тухай тодорхой байгаагүй. Иймд 2019 онд журам, зааврыг нь бүрэн шинэчилсэн. Ингэснээр мэргэжлийн байгууллагууд иргэд, аж аухйн нэгжийн газар дээр хэдий хугацаанд, яаж хянан баталгаа хийх вэ гэдгийг тодорхой болгож өгсөн. Өнөөдрийн байдлаар улсын хэмжээнд 15 мянга орчим иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагын газарт энэ ажлыг хийлгүүлээд байна.

Хянан баталгаа хийлгэснээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа тухайн газарт ямар нэгэн газар ашиглалтын зөрчил байна уу, аюулгүй бүсд байгаа эсэхийг тодорхойлохоос гадна хөрсний дэлгэрэнгүй шинжилгээ гаргадаг

-Хянан баталгаа хийлгэх нь аж ахуйн нэгж байгууллагад ямар ач холбогдолтой вэ?

-Хянан баталгаа хийлгэснээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа тухайн газарт ямар нэгэн газар ашиглалтын зөрчил байна уу, аюулгүй бүсд байгаа эсэхийг тодорхойлохоос гадна хөрсний дэлгэрэнгүй шинжилгээ гаргадаг. Тухайлбал, хөрсний хүнд металл, эрүүл ахуй гэх мэт нарийн үзүүлэлтүүдийг дүгнэж, зөвлөмж гаргадаг. Хянан баталгаа хийснээр дээрх асуудлуудыг нэгтгэж, мэдээллийн системд томоохон дата бүрдсэнээр төр болон иргэд аж ахуйн нэгжид газар ашиглалтын зөрчил болон хөрсний бохирдлын хэмжээг тайлагнаж байгаагаараа илүү ач холбогдолтой. Жишээ нь, Улаанбаатар хотын хэсэгт хөрсний хүнд металлын болон эрүүл ахуйн бохирдолтой байна. Цаашлаад кадастрын мэдээллийн системд нийт олгосон нэгж талбарын хээдэн хувь нь зөрчилтэй байна гэх мэт мэдээллүүдийг нэгтгэж байгаа. Мөн мэргэжлийн байгууллагууд бодит байдал дээр суурин судалгаа хийж, нарийвчлан ажиллаж байгаагаараа чухал ач холбогдолтой.

-Иргэдийн хувьд өөрийн мөнгөөр хянан баталгаа хийлгэнэ гэж та хэлсэн. Тэгвэл энэ нь иргэдэд ямар ач холбогдолтой юм бэ?

-Ерөнхийдөө иргэдийн зүгээс тухайн эзэмшиж байгаа газар нь ашиглалтын зөрчилтэй бол түүнийг арилгуулах шаардлага тавина. Хоёрдугаарт, хянан баталгаа хийлгүүлсний үндсэнд амьдарч байгаа газрынхаа хөрсний бохирдол хэр байгааг илрүүлж, нөхөн сэргээлт хийлгүүлнэ. Нэг үгээр, иргэд хөрсний бохирдлын асуудлаа шийдвэрлүүлнэ гэсэн үг.

Газрын тухай хуулийн дагуу иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллага таван жилд нэг удаа өөрийн хөрөнгөөр мэргэжлийн байгууллагын тусламжтайгаар хянан баталгаа хийлгүүлэх үүрэгтэй

-Хянан баталгааны тухай иргэд хэр ойлголттой байна вэ?

-Өмнө хэлсэнчлэн Газрын тухай хууль батлагдсанаас хойш 2018 он хүртэл хянан баталгаа хийх ажил төдийлөн хэрэгжиж эхлээгүй байсан. Энэ ажлыг хийх мэргэжлийн байгууллага хомс байхаас үнэлгээ өндөр, зардал их гардаг. Дээрээс нь иргэдийн хариуцлагын асуудал мөн яригдана. Эдгээр асуудлыг өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд журам заавар болон бусад ажлыг шийдвэрлэсэн. Мөн иргэд аж ахуйн нэгжид мэдээлэл түгээх үүднээс байгууллагын вэб сайт болон аймаг, нийслэл, дүүргийн газар зохион байгуулалтын алба хамтран ажиллаж байгаа.