Жүжигчин, найруулагч Б.Амарсайханы “Монгол” киноноос онцлох таван зүйлийг хүргэж байна.

-АГУУЛГЫН ХУВЬД ӨНӨӨ ЦАГИЙН ТӨРД ХАНДАН ДУУГАРСАН-

           Монголчууд манжийн эрхшээлд байсан үеийн тухай олон киног хийсэн. Тэгэхээр бидний мэдэх л сэдэв, санаа байсан. Гэхдээ үүгээр дамжуулан өнөөгийн засаг, төрд хандсан захидал гэмээр санааг гаргаж байгаа нь “Монгол” киноны нэгэн онцлог болжээ. Тухайлбал, Монгол Манжийн хаанд “Чи миний төр биш” гэдэг. Тэгэхэд Манжийн хаан хариуд нь “Тэгвэл чиний төр хаана байна” гэдэг. Энэ бол үнэхээр бодох, эмзэглэх зүйл. Өнөөдөр бид төртэй мөртлөө төргүй мэт, эзэнтэй мөртлөө эзэнгүй мэт амьдарч байна. Өргөн хэрэглээний барааны үнэ тэнгэрт тултал өсөж, наймаачид нь түрээсээ ч төлж чадахгүй, ард иргэд нь урд хормойгоороо хойд хормойгоо нөхсөн байдалтай аж төрж байгаа. Төрөөс ард иргэддээ ээлтэй нэг ч бодлоггүй, харин ч мөнгөгүй бол үхэж, мөнгөгүй бол сурахгүй болоод байна. Ийм нөхцөлд, ийм нийгэмд цаад санаагаараа ийм том агуулгыг дуугарч байгаагаараа онцлог байлаа.

-ДҮРҮҮДИЙН СОНГОЛТ ШИНЭЛЭГ-

    Дүрүүдийн хувьд тун шинэлэг болсон байгааг үзсэн хүмүүс андахгүй. Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, найруулагч Ч.Найдандоржийг бид тэр бүр кинонд тоглож, тэр дундаа ноёны дүрээр харж байгаагүй. Тэгвэл тэр айхтар хорон, зэвүүн ноёны дүрийг яг гаргасан байна лээ. Тэр харц, үг яриа, үйлдэл гээд цөм шинэлэг, урьд хожид харж байгаагүй дүр төрх байхаас гадна эрхгүй онож гэмээр. Найдаа найруулагчийн төрх байдал, зан чанарын байдалд тулгуурлан өгсөн болов уу. Тэрбээр гаднаасаа тун ширүүн дориун харагддаг мөртлөө найруулагчийнхаа хувьд тун зөөлөн, зарчимч нэгэн билээ. Тэгэхээр найруулагч Б.Амарсайхан түүнийг жүжигчнийх нь хувиар эргэн ийн ирүүлсэн нь сонин бөгөөд тохирсон сонголт болов уу. Харин загвар өмсөгч Т.Солонго-Уянгын хувьд үнэхээр жинхэнэ ховор, шинэ дүр төрх байв. Түүний үг яриа, үйлдэл Сэрчмаагийн дүрд тун сайхан зохицсон. За тэгээд Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин З.Жарантаваас эхлээд архаг мундаг жүжигчид ч эл кинонд цөм чимэг болсон дүрүүд байв. Эдгээрээс хамгийн онцлох нь сайн эрсэд тоглосон Б.Амарсайхан найруулагчийн найзууд. Уул хадаар ан гөрөө хийж, хээр хөдөөгүй хамтдаа явдаг эрчүүд өөрсдийнхөөрөө төрх байдлаар тоглосон нь үзэгчдэд сонирхолтой бөгөөд ойр байв. Энэ мэтээр дүрийн сонголт шинэ содон байж чадлаа.

-ӨРГӨН ХҮРЭЭГ ХАМАРСАН-

    Кино гурван цагийн турш үргэлжлэх бөгөөд өргөн хүрээг хамарсан нүсэр бүтээл болох нь харагдаж байлаа. Хүрээ барьж, хөсөг тэрэг хөллөж, морь мал гээд зураг авалтын талбай, эд хэрэгсэл, мал амьтан гээд цөм хөдөлмөр шаардаж, олон хүний хүч хөдөлмөр орсон бүтээл байв. Түүний үүнээс өмнө найруулсан “Эргэж ирэхгүй намар” кино зураг авалт харьцангуй бага хэсэгтэй, дүрүүд цөөнтэй байсан бол энэ удаад түүхэн кино учир тухайн цаг үед нь очсон мэт зургийн талбайг засаж, тэрэг түрж яваа туслахаас эхлээд дүрийн хувьд өргөн цар хүрээг хамарсан нь нэгэн онцлог байв.

-ҮГ ХЭЛЛЭГ, НАЙРУУЛГА-

Үг, хэллэг найруулагын хувьд мөн онцлог байх бөгөөд уран бүтээлчдийн хоорондын харилцаа нь сайн болсон гэмээр. Тухайлбал, гол дүрийн хоёр болох Монгол, Сэрчмаа хоёрын харилцдаг хэсэг тэр чигтээ их үзүүштэй байхаас гадна найруулгын хувьд чамбай санагдсан. Цөөн үгээр ярилцаж, үлдсэнийг нь харцаараа өгүүлж, нэгнийгээ юу гэх гээд байгааг шууд ойлгож байгаа нь аргагүй киноны текстийн хувьд найруулга сайн байгаа нь андашгүй байлаа. Тухайлбал, Монгол Сэрчмаад гуйж авах тухайгаа хэлэхдээ “Сэцэн хааны нутагт уул, ус нь тэгширсэн сайхан хөндий байдаг юм. Хэрлэнгийн усаар үсийг чинь угааж өгье. Надтай хамт явна биз дээ” гэдэг. Энэ мэтээр үг хэллэг болон дүрийн хоорондох харилцааны хувьд онцлог.

-ЮУНД Ч ХУГАРЧ, НУГАРДАГГҮЙ МОНГОЛ ХҮНИЙ ЗАН ЧАНАРЫГ ХАРУУЛСАН-

        Монголын дүрээр юунд ч хугарч, нугардаггүй монгол хүний зан чанарыг харуулсан. Хэдийгээр барьж, хааж, боож, тамлан зовоож, тарчилж байсан ч давж гарч, зорилгынхоо төлөө тууштай зүтгэдэг Монгол хүний, тэр дундаа монгол эр хүний юунд хотойхгүй занг илэрхийлэн харуулжээ. Нөгөө талаар бид зорьсондоо хүрдэг ч юуны тулд гэдэг асуудал хүнд байдгийг ч харуулдаг. Монголын хувьд хайртай бүхнийхээ өмнөөс ганцхан өшөө авах гээгүй, эх орон, улс үндэстнийхээ төлөө эцсийн хүчээ шавхсан. Гэсэн ч эцэст нь өөрийн гэсэн төргүй, ирээдүйгүй бид барьцаалагдсан ирээдүйгээ аврахын тулд амиа өгдөг. Энэ нь ч мөн өнөөдрийн бидний нэгэн төрх байдлыг харуулж байгаа хэлбэр.