Уран бүтээлчид, оюуны хөдөлмөр эрхлэгчид, зураачдын бүтээл, зохиол хэрхэн ундардаг нь үеийн үед тайлагдашгүй, нууц байсаар ирсэн. Жишээ нь, яруу найрагч Фридрих Шиллер ширээний шүүгээндээ хатсан алим хийж, үнэрийг нь үнэрлэж байж бичдэг байсан гэдэг. Уран бүтээхүйн гол нууц бүтээлчийн зуршилтай салшгүй холбоотой ч байж мэднэ.

            Эргэлт.мн мэдээллийн сайт энэ удаагийн “Уран бүтээлчийн зуршил” буландаа Монголын дуу хөгжмийн төрөлд салбар бүрээ төлөөлж, нэр хүндээ дуурсгаж яваа таван эрхмийг урьж оролцууллаа. Уран бүтээлч, дуучны зуршлыг сонирхолтой байдлаар тайлбарлаж, мэдрэмж, сэтгэл хөдлөлийн талаар ярьсан тэдний зуршил, зуршлын тухай бодол таныг уйдаахгүй гэж найдъя.

ЭНДИ: Хөгжмийн олон төрлийн дуу сонсдог

“Аясын салхи” хамтлагийн гоцлол дуучин “Энди” буюу Т.Энхтэгш

Би амьд хөгжмийн ноёр оргилыг үхлийн металл гэж боддог. Үхлийн металл урсгал хүний хөгжим тоглох, дуулах чадварыг хамгийн дээд түвшинд шаарддаг. Магад бүх төрлийн хөгжмийн урсгалыг сонсож, түүнээс суралцаж, мэдсэн хүн л үхлийн металлыг ойлгож, түүнтэй эвлэрдэг байх.

            Үхлийн металлчдыг үхлийг маш сайн ойлгосон хүмүүс гэж хэлж болно. Бидэн шиг уран бүтээлчид үхлийн металл урсгалаар дуу хийлээ гээд үхлийг магтаж, сурталчилдаггүй. Энэ хорвоо дээр аз жаргал, сайн сайхныг магтсан дуу зөндөө бий. Харин хүн төрөлхтөн хэзээ ч үхэл гэдэг зүйлийг мартаж болохгүй. Үхэл бидэнд хэзээ ч ирж магад. Тийм учраас л үхлийн металлчид “Амьд байгаа дээрээ юм хий, бүтээ, хэн нэгнийг гомдоосон бол уучлалт гуй” гэдгийг дуугаараа илэрхийлээд байгаа юм. Түүнээс биш хүчирхийллийг сурталчлаад байгаа биш шүү дээ.

            Дээр дурдсан шиг үхлийн металлыг бүх төрлийн хөгжмийн урсгалыг сонсож, түүнээс суралцаж, мэдсэн хүн л хийдэг гэж боддог. Тийм учраас уран бүтээлээ хийж, бусдаас суралцахын тулд ардын, зохиолын, бүр к-поп дуу хүртэл сонсох нь бий. Олон төрлийн хөгжим сонсох нь үхлийн металл “төрөх” зуршил, үйл явц юм болов уу даа.

Б.СИЙЛЭГМАА: Дуу дуулахаасаа өмнө тухайн дууныхаа талаар судалгаа хийдэг

Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дуучин Б.Сийлэгмаа

Би уран бүтээлч, дуучдыг эхлээд судлаач байх ёстой гэж боддог юм. Дуулсан дууныхаа түүхийг мэдэж байх нь зөв. Би залуу уран бүтээлч, дуучдад хандаж “Хуучны уран бүтээлийг яг байгаа нотоор нь дуулаарай, өөрийнх нь дуулснаас битгий хазайлгаарай” гэж захиж, аль чадахаараа дуу төрсөн түүхийг нь хэлж өгч, хуваалцдаг. Гэрт маань миний дуулсан дуунуудын нотууд чемоданаар дүүрэн бий. Тиймээс дуучин байхаасаа өмнө судлаач болж, дууныхаа талаар сайн судалгаа хийх хэрэгтэй.

PACRAP: Үгээ бичиж байхдаа тамхи ихээр татаж, кофе уудаг

Реппер “Pacrap” буюу Х.Ундрах

Нэг үеийг бодвол нийгэм хип хоп, реп хийж байгаа хүмүүсийг ад үзэж, шүүмжлэхээ больсон. Яг өнөө цагт л нийгэм бүхэлдээ репперүүдийг ойлгож эхэлж байна. Нийгмийн байр суурийг хамгийн наад захын жишээн дээр авч үзэхэд хүмүүс гоё, ганган хувцас өмссөн нэгнийг хараад түүнийгээ даган дуурайж аль эсвэл тэр хүнд атаархаж, үгийн муухайг хэлж явдаг. Харин миний хувьд би бусад биш гоёж, гоодохыг боддоггүй. Одоо үед нийгэм үүнийг маань ойлгодог болсон.

            Хип хоп, реп үүссэн цагаасаа л улстөр, нийгмийг шүүмжилж, урлагаар хүмүүст мэдлэг өгч, өөрөөр харах өнцөг өгч ирсэн. Үүний л нэгэн адил би үгээрээ өнөөгийн нийгэмд болохгүй байгаа зүйлсийг шүүмжилж, зөв замд нь оруулахыг хүсдэг.

            Бид Монголд амьдарч байгаа шүү дээ. Монгол Улсын өнөөгийн нийгэм, улстөрөөс шүүмжлэх зүйл олон. Бүхэлдээ сэдэв болсон. Тэр бүхнийг харж, эмзэглэж, үгээ бичдэг. Үгээ бичих үедээ ихэвчлэн ганцаараа байхыг хүсдэг. Дууныхаа үгийг бичиж байхдаа тамхи, кофе, тэгээд жижиг сажиг юм байнга иддэг. Үгээ бичихээр суухаасаа өмнө тэр бүрээ бэлдчихвэл л болчихно.

Д.БЕРДИБЕК: Дотоод хүнээ сонсохыг илүүд үздэг

Дуу хөгжмийн багш, ая зохиогч, дуучин Д.Бердибек

Ая зохиох, дуу дуулахад хүний сэтгэлийн баяр хөөр, уйтгар гуниг, орчин гээд олон зүйл нөлөөлдөг. Би “Миний дууг сонссон  хүн эерэг, дулаан мэдрэмж авч, баяр баясал төрдөг байгаасай” гэж боддог. Тийм ч учраас хийж байгаа, дуулж байгаа бүхэндээ сэтгэлээ шингээж, хүч, хөдөлмөр гаргадаг.

            Дуулж эхлэхийн өмнө, ая зохиохын өмнө би дотоод хүнээ сонсохыг илүүд үздэг. Миний дотоод хүн юу хүсэж байна, би түүнийг нь л биелүүлэхийг хичээдэг.

Л.ЭНХ-АМГАЛАН: Сэтгэл хөдлөл, мэдрэмж бүхэн урсаад үгүй болчих юм шиг...

“NISVANIS” хамтлагийн гоцлол дуучин Л.Энх-Амгалан

Шинэ дууны үг бичих, ая зохиоход ихэвчлэн ганцаараа байвал сайхан байдаг. Тийм үеүдэд 00 өрөө ч юм уу, тийм жижиг өрөөнд байвал илүү тухтай. Үгүй бол хамаг толгойд орж ирсэн бодол, төрсөн мэдрэмж тараад явчих юм шиг санагддаг.

            Тэгээд өөрийн гэсэн орчноо бүрдүүлээд тухтай суухаар сэтгэл их хөдөлдөг. Дуу болгон нь “амилж” өөр өөрийн гэсэн мэдрэмж, сэтгэл хөдлөлийг надад өгдөг. Яг тэр үед маш их хурд шаардагдана. Үгүй бол сэтгэл хөдлөл, мэдрэмж бүхэн урсаад үгүй болчих юм шиг...