Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ өнгөрсөн долоо хоногт Вашингтон айлчилж, АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч Камала Харристай албан уулзалт хийхдээ “Монгол далайд гарцгүй, хоёр хөршдөө хязгаарлагдсан байж болох ч монголчуудын оюун ухаанд хязгаар үгүй” гэжээ.

Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа “BNE Intellinews” сайтын нийтлэлч Антонио Грасеффогийн бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна. Нийтлэлч Антонио Грасеффо нь Ази тивд 20 гаруй жил амьдарч байгаа бөгөөд Шанхайн их сургуулийн Эдийн засгийн сургуульд олон улсын худалдааны чиглэлээр докторын зэрэг хамгаалсан эдийн засагч, шинжээч юм. Тэрбээр өнгөрсөн 10 жилийн турш АНУ-БНХАУ-ын геополитик, эдийн засаг, Монголын нийгэм, эдийн засгийн чиглэлээр нийтлэл бичиж байгаа аж.

-МОНГОЛЫГ ДЭЛХИЙН САНСАР СУДЛАЛЫН ТОМООХОН ТОГЛОГЧДЫН НЭГ БОЛОХЫГ ҮГҮЙСГЭХГҮЙ-

Монголын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн АНУ дахь айлчлалын гол зорилго нь АНУ-тай томоохон төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж, хамтран ажиллах. Энэ ч утгаараа хоёр улсын стратегийн гуравдагч хөршийн түншлэлийн хүрээнд боловсролын салбартаа хамтарч ажиллахаар болж, АНУ-д багш, сурган хүмүүжүүлэгчдээ бэлдэж, мөн тус улсаас багш, сурган хүмүүжүүлэгч авахаар болов. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Цагаан ордонд хэлсэн үгэндээ “1990-ээд онд монголчууд ардчилал, зах зээлийн эдийн засгийн төлөө саналаа өгсөн. Америкчууд биднийг ардчиллын баянбүрд хэмээж байгаад талархаж байна. Бидний хувьд АНУ стратегийн гуравдагч хөрш төдийгүй ардчилсан аяллыг маань чиглүүлэгч од юм” гэж онцолжээ.

Албан айлчлалын үеэр АНУ, Монгол Улс аюулгүй байдал, сансар судлал, ашигт малтмал, тэр дундаа газрын ховор элемент зэрэг салбараар дамжуулан эдийн засгийн харилцаагаа ойртуулж, хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхээ амласан. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ албан айлчлалынхаа зэрэгцээ сансар судлалын НАСА агентлагаар зочилж, АНУ-д дахин айлчлахаар төлөвлөж байгаагаа мэдэгджээ. Тэрбээр Калифорнид бизнесийн магнат, хөрөнгө оруулагч Элон Масктай уулзаж, сансар судлал, цахилгаан тээврийн салбарт хамтран ажиллах боломж, гарц хайж магад.

Сонирхуулахад, Элон Маскийн “SpaceX” компанийн хиймэл дагуулын интернэтийн “Starlink” төхөөрөмж хэдийнэ Монголд нэвтрээд байгаа бөгөөд Монголын талаас “SpaceX” компанийн Ангараг руу хийх нислэгт тусламж, дэмжлэг үзүүлэхийг хүсэж байгаа гэнэ. Тухайлбал, Монголын говь, цөл нь температурын огцом хэлбэлзэл, өдөрт 45 хэм, шөнөдөө хасах 45 хэм байдаг нь Ангараг гаригтай тун төстэй. Тиймээс Монгол Улс АНУ-тай хамтран ажиллавал сансар судлал, аяллын салбарын томоохон тоглогчдын нэг болохыг үгүйсгэхгүй.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ албан айлчлалынхаа хүрээнд АНУ-ын Батлан хамгаалахын сайд Ллойд Остинтой уулзаж, АНУ-ын Номхон далайн цэргийн командлал, Монголын Зэвсэгт хүчний хоорондын аюулгүй байдлын хамтын ажиллагааны талаар солилцсон. Өнгөрсөн долдугаар сард Монгол Улсын талаас АНУ-ын цэргийн хүчнийг хүлээн авч “Khaan Quest” нэртэй хамтарсан сургуулилалт хийсэн. Үүгээр ч зогсохгүй Монголын энхийг сахиулагчид Америкийн цэргүүдтэй Ирак, Афганистан зэрэг олон ажиллагаанд хамт оролцож байсан бөгөөд цаашид энэ салбарт хамтран ажиллаж, АНУ-аас Монголын Зэвсэгт хүчинд илүү их тоног төхөөрөмж нийлүүлж, сургалт явуулах хандлагатай байна.

-МОНГОЛ УЛС ГАЗРЫН ХОВОР ЭЛЕМЕНТЭЭРЭЭ БНХАУ-ЫН БАЙРЫГ ЭЗЭЛЖ ЧАДАХ ХЭМЖЭЭНИЙ НӨӨЦТЭЙ-

ОХУ, БНХАУ гэсэн хоёр том гүрний дунд “хавчуулагдсан” Монголын хувьд АНУ-тай харилцах харилцаа маш чухал. Монголын дотроос нь ажиглавал ахмад настнууд нь Оростой ойр байсан үеэ бага зэрэг дурсдаг бол ард түмэн нь нийтээрээ БНХАУ-д итгэдэггүй, үл тоодог. Гэсэн ч Монгол Улсын эдийн засгийн дийлэнх хувь нь урд хөрш БНХАУ-аас хамааралтай. Энэ байдал нь Монгол Улсын БНХАУ-ын нөлөөг эсэргүүцэхэд маш хэцүү болгодог.

               Түүхээс харвал Монголын удирдагчид ОХУ, БНХАУ-тай эн тэнцүү харилцаа тогтоосноор улсынхаа бүрэн бүтэн байдлыг хадгалж чадсан. Үүнтэй зэрэгцэн АНУ, БНСУ, Япон, БНЭУ зэрэг гуравдагч хөрштэй харилцаагаа бага багаар бэхжүүлж байснаар нь хоёр хөршийнхөө нөлөөг бууруулах арга замыг эртнээс эрэлхийлсэн гэж бодож болно.

Монголчууд АНУ-ыг стратегийн чухал гуравдагч хөрш гэдэг. Үүнтэй холбоотойгоор Вашингтонтой 2019 онд стратегийн түншлэлийн гэрээ байгуулсан. Гуравдагч хөршийн бодлого, стратегийн түншлэлээ бэхжүүлэх замдаа явж байсан Монгол Улсыг жилийн өмнө эхэлсэн ОХУ, Украины дайн хүнд байдалд оруулсан. Гэсэн ч Монгол дайныг буруушаадаггүй. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн чуулганд дайны талаарх санал хураалтад хоёр ч удаа түдгэлзсэн санал өгсөн.

Гэхдээ Монгол БНХАУ, ОХУ-тай “муудалцахыг” хүсэхгүй байгаа ч тэр хэрээрээ гуравдагч хөршийн харилцаатай АНУ зэрэг оронтой харилцаагаа эвдэхээс болгоомжилж байгаа. Тиймээс Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ АНУ-д хийсэн айлчлалаараа дэд ерөнхийлөгч Камала Харристай уулзаж, гуравдагч хөршийн харилцаа, тэр дундаа АНУ-тай харилцаагаа эрчимжүүлэхийг хүсэж байгаагаа илэрхийлсэн.

                           Харин АНУ-ын талаас харвал энэ удаагийн Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн айлчлал тийм ч санамсаргүй байгаагүй. Америкийн хувьд Монгол Бээжин, Москваг ажиглахад хамгийн тохиромжтой газарзүйн байршил ч байж болохыг үгүйсгэхгүй.

Өнгөрсөн зургадугаар сард Монгол, АНУ-ын төлөөлөгчид ашигт малтмал нийлүүлэлтийн сүлжээг баталгаажуулах санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Айлчлалын хүрээнд хэлэлцэх асуудлуудын жагсаалтад үндэсний аюулгүй байдалд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг газрын ховор элемент байв. Газрын ховор элемент гэдэг нь дэвшилтэт зэвсэг, сансрын тоног, төхөөрөмж, компьютерын чип үйлдвэрлэхэд шаардлагатай түүхий эд. Энэ төрлийн элементийн дэлхийн 36 хувийг БНХАУ дангаараа эзэлдэг. Тэгвэл Монгол Улс БНХАУ-ын байрыг эзэлж чадах хэмжээний буюу зэсийн 61.4 сая тонн, газрын ховор элементийн 3.1 сая тонн нөөцтэй нь АНУ Монголыг ашиглаж БНХАУ-аас хамааралтай газрын ховор элементийн байдлаа бууруулах боломжтой.