УИХ-ын намрын чуулганаар хэлэлцэхээр баталсан 112 хуулийн төсөлд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг дагалдан гарах хэд хэдэн хуулийн төсөл бий. Би өмнө нь Засаг захиргааны нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн төсөлд ямар өөрчлөлт оруулж, УИХ-д өргөн барьсан талаар мэдээлсэн билээ. Үүнтэй холбоотой Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар зэхэж байгаа. Дээрх хуулийг 1993 онд баталж, 1994 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нээс мөрдөж эхэлсэн. Долоон бүлэг 35 зүйл, заалт бүхий уг хуулийг баталснаас хойш хуульд дорвитой өөрчлөлт хийгээгүй өдийг хүрчээ.

Хуулийн төсөл батлагдсанаар хотын төвлөрлийг сааруулж, орон нутаг руу чиглэсэн хөгжлийн бодлоготой болно гэдгийг хууль санаачлагчид онцолж байгаа юм. Түүнчлэн Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж дэх хот тосгоны чиг үүрэг, эдийн засгийн үндэс, үйл ажиллагааны зарчим, бүрэн эрх зохион байгуулалтыг тодорхой болгох, үүнтэй холбогдон үүсэх харилцааг зохицуулахад хуулийн зорилго оршиж байгаа аж. Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд өмнөх хуульд хамгийн их давхцал, хийдлийг үүсгэж байсан чиг үүрэг, бүрэн эрхийн асуудлыг зохицуулж, улс болон орон нутгийн зэрэглэлтэй хот, тосгоны зааг ялгааг нарийвчлан тусгасан байна.

Уг хуулийн төсөлд 2000 хүнээс дээш хүн амтай бол тосгон, 20 мянгаас дээш бол орон нутгийн зэрэглэлтэй хот болно гэх заалт оруулжээ. Ингэснээр Дархан, Эрдэнэт хотыг улсын зэрэглэлтэй хот болгох юм.

Одоогийн мөрдөгдөж буй Хот тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн дөрөвдүгээр зүйлд:
4.1.Хот нь оршин суугчдын тоо, хот бүрдүүлэгч дэд бүтцийн хөгжлийн түвшин, улсын болон тухайн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд гүйцэтгэх үүргээс хамааран улсын буюу аймгийн зэрэглэлтэй байна.
4.2. 50000-аас дээш /шаардлагатай гэж үзвэл 50000 хүртэл/ оршин суугчтай хотод улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд гүйцэтгэж байгаа үүрэг, хотжилт, хот бүрдүүлэгч дэд бүтцийн хөгжлийн түвшинг харгалзан улсын зэрэглэл тогтоож болно.

4.3.Хотод улсын зэрэглэл тогтоох асуудлыг Засгийн газрын өргөн мэдүүлснээр Улсын Их Хурал, аймгийн зэрэглэл тогтоох асуудлыг аймгийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын өргөн мэдүүлснээр Засгийн газар тус тус шийдвэрлэнэ хэмээн заажээ.

Харин шинэчилсэн найруулгын төсөлд:
4.1.Улсын эдийн засаг, нийгмийн амьдралд гүйцэтгэх үүрэг, үзүүлэх нөлөө, хэрэгжүүлэх өөрийн болон засаг захиргааны чиг үүргийн онцлогийг нь харгалзан хотод улсын болон орон нутгийн зэрэглэл олгоно.
4.2.Улсын зэрэглэлтэй хот нь 100001-ээс доошгүй оршин суугчтай, тэдгээрийн дийлэнх хувь нь үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт ажилладаг, хот бүрдүүлэгч дэд бүтэцтэй, улсын нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд онцгой ач холбогдол бүхий, өөрийн удирдлагатай төвлөрсөн суурин газар мөн.
4.3.Орон нутгийн зэрэглэлтэй хот нь 20001-100000 оршин суугчтай, тэдгээрийн дийлэнх хувь нь үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт ажилладаг, хот бүрдүүлэгч дэд бүтэц, өөрийн удирдлага бүхий суурин газар мөн хэмээн тусгасан байна.
Мөн хот, тосгоны өөрийн удирдлагын байгууллага нь оршин суугчдаас шууд, чөлөөтэй, саналаа нууцаар гаргах эрхийн үндсэн дээр сонгосон хот, тосгоны Зөвлөл байхаар төсөлд тусгажээ. Таван жилийн хугацаанд бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх дээрх Зөвлөлийн гишүүнд улс төрийн нам нэр дэвшүүлж оролцохгүй бөгөөд тосгонд 100-аас доошгүй, хотод 500-аас доошгүй оршин суугчийн дэмжлэг авсан иргэн хот, тосгоны Зөвлөлийн гишүүнд нэрээ дэвшүүлэх боломжтой болох аж.
Хот, тосгоны эрх зүй байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаар Засаг захиргааны анхан шатны нэгж байгууллагуудын татварын хувь хэмжээ тогтоох эрх нэмэгдэж, эдийн засгийн чадавх нь нэмэгдэх аж.