Хос бичигтэн болох жил ирчихээд хөөрхий төрийн албаныхныг бөмбөгнүүлж байна аа. Үндсэндээ эмч, цагдаа, дарга даамал хэн байх нь хамаагүй кирилл, үндэсний бичгээр албан бичгээ хөтлөх хууль хэрэгжсэн. Өрөөндөө нам суудаг нь л гэхээс өвчтөнөөс өвчтөний хооронд, хагалгаанаас хагалгаа руу явдаг эмч аль завандаа монгол бичиг сурч амжих вэ. Ингээд бодохоор бодит байдал дээрээ хэрэгжихэд тун амаргүй хууль гэмээр. Ойрын өдрүүдэд хот, хөдөөгүй л албан өрөөнүүдэд энд ч нэг нь компьютер дээрээ монгол бичгийн программ суулгах, тэнд ч “Үүнийг хэрхэн бичдэг билээ” гэх үсгийн фонтоо таньж ядсан яриа өрнөж, төрийн албанд ажилладаг хэн бүхэн л албан хэргээ кирилл, үндэсний бичгээр хөтлөх гэж хөглөж байна.

      Учир нь, Монгол хэлний тухай хуульд зааснаар энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс төрийн болон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага албан хэргээ кирилл болон үндэсний бичгээр хөтлөн явуулах шийдвэр гарсан. Мөн хос бичигт шилжихэд бэлтгэх ажлыг хангах талаар Монгол Улсын Ерөнхий сайд 2020 оны 144 дүгээр захирамж ч гаргасан байдаг. Одоогоос долоон жилийн өмнөөс ярьж, бэлтгэл ажилдаа орохыг сануулж байсан энэ хууль ийнхүү он гарснаар хэрэгжиж эхэллээ. 
 

КИРИЛЛЭЭР АЛДААГҮЙ ХӨТЛӨХ ГЭЖ ЯДДАГ ХҮМҮҮС  ЮУН МОНГОЛ БИЧИГ МАНАТАЙ

           Хуулиа дагах нь өөрөө хууль учир бэлтгэл хангагдсан, эс хангагдсан нь хамаагүй бүх л аймаг, сумдын Засаг дарга нарын захирамж гарч нэгдсэн журмаар хэрэгжиж, кирилл, үндэсний бичгээр албан хэргээ хөтөлж эхэлснээ мэдэгдсэн. Хэдийгээр албан захирамжаа ийн дагаж нэгэн гараанаас эхэлцгээж буй ч начир дээрээ бэлэн, бэлтгэл хангагдсан нэг ч хүн үгүй бололтой. Ихэнх нь л “Монгол бичиг мэдэхгүй учир зөв, буруу албан бичиг гаргаж буйгаа ч мэдэхгүй байна” гэсэн улс л сандарцгааж, арай нэг гадарлаж, гаргаж буй нэгэндээ хандсан, тусламж гуйсан л улс болжээ. Нэг ёсондоо хос бичгээр албан бичгээ хөтлөх болсноор ажлаа мэддэг хүн ч байхаа больж, өдөржин цахим орчинд хэрхэн монгол бичгээр бичиж сурахаа л бодох болсон гэхэд хилсдэхгүй байна. Бараг он дуусахад "Оны шилдэг хос бичигтэн" гэх шагнал өгвөл зохих гэлтэй. Мэдээж энэ бол төрийн албаныхны зуун хувь бэлтгэлээ хангаад, бүр нэг гартаа оруулчихсан, хэзээний хөтлөөд сурчих зүйл биш. Урьд дан ганц кириллээр л алдаа мадаггүй хөтлөх гэж яддаг байсан хүмүүст үнэндээ юун үндэсний бичгээр давхар хөтлөх манатай л байгаа болов уу. Мэдээж энэ хуулийн цаад агуулга нь үндэсний бичиг соёлоо сэргээж, бүхий л шатанд нэвтрүүлэх зорилго буйг хэн бүхэн ойлгож байгаа ч төрийн алба хос бичигтэн болоход цаг хугацаа, цаас үрэгдэхээс өгсүүлээд асуудал олон бий.

УЛСААРАА ХОС БИЧИГТЭН БОЛОХ ГЭЖ БУЙ НЬ АНХНЫХ БИШ

       Үндэсний бичиг соёлоо сэргээж, хос бичигтэн улс болох гэж буй нь 1985 ноос эхлэлтэй байна. Тус онд монгол бичгийн тухай анхны эрхзүйн баримтыг баталснаас хойш 1995-2007 онд “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр-1”-ийг батлан хэрэгжүүлжээ. Мөн 2005-2015 онд “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр-2”-ыг Засгийн газраар баталсан байдаг. Уншигч та санаж буй бол одоогоос 30 орчим жилийн өмнө л гэхэд "Нийтээр нь монгол бичигтэй болгоно" гэж мөн л шуугиж байгаад “Бүтэхгүй юм байна” гээд буцаад кирилл бичиг рүү шилжүүлсэн. Түүний үрээр өнөөдөр “Уг нь ч монгол бичиг сурч байсан. Даанч одоо мартсан” гэх хүмүүс л байхаас хэтрэхгүй болсон. Угаас ийм уриалга гаргаж, бүр хууль батлаад ч урт настай оршин тотнож, тууштай хэрэгждэггүйн улмаас мөдхөн мартагддаг жишээ бидэнд бий. Ийм байхад дахиад төрийн албаныхныг хос бичгээр албан бичиг хөтлүүлэх шийдвэр хэрэгжиж буй нь олигтой үр дүнд хүрэх нь юу л бол. Үндэсний бичиг соёлоо хадгалан үлдэх нь нийтээр албадан үндэсний бичгээ сургахдаа биш, монгол хүн болж төрснийхөө хувьд үндэсний бичгээрээ зөв сайхан бичих үүргээ л хэн бүхэн ухамсарлахад болох саналыг ч иргэд хэлж буй.

ЦАГ ХУГАЦАА, ЦААС ҮРСЭН ХУУЛЬ

     Хос бичигтэй болох хууль өнөөдөр бодит байдал дээрээ цаг хугацаа, цаас үрэхээс хэтрэхгүй байна. Төрийн албаныхан хос бичгээр албан хэргээ хөтлөн явуулахад компьютер бүр дээр монгол бичгийн программ суулгах, нэмж принтер тавих, хэвлэх бичгийн цаас нэмэгдэхээс өгсүүлээд зардал их. Аргагүй шүү дээ, нэг цаасан дээр хөтөлдөг байсан баримт бичгийг хоёр цаасан дээр хийх болоод байхад бүх л юм нэмэгдэж таараа. Уг нь Хэмнэлтийн хуулиар принтрийн хороо хүртэл хэмнэж байсан шүү дээ. Дээрээс нь гартаа оруулаагүй, зөв, буруу бичиж буйгаа ч мэдэхгүй хүмүүст хэдэн минутад  бэлэн болгодог байсан албан бичиг нь удааширч, хэдэн цагаар, цаашлаад бүтэн өдрөөр ч нэг бичигтэйгээ зууралдах асуудал тулгарч байгаа. Ингэж ажил явуулах хэрэг бий гэж үү.

     Ингээд харахаар төрийн албаныхан хэзээ чухам хос бичгээр цаг алдалгүй албан бичгээ хөтөлж, ажлаа гартаа оруулахыг таашгүй юм. Ямартай ч одоохондоо кирилл, үндэсний бичгээ хослуулан албан бичгээ хөтлөх гэж хөглөж л байна даа, цаана чинь. Одоо тэдэнд монгол хэл, бичгийн багш нар, хэлний мэргэжилтнүүд л туслахаар өөр гарцгүй нь.