Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой хэт халалтын гамшиг дэлхий даяар 2020 онд эхэлсэн гэж үзэж байгаа. Хэт халалт Арктикийн Сибирийн Верхоянск хотод цельсийн 38 хэм хүрснээс эхэлсэн гэх бөгөөд Сибирьд удаан хугацааны турш үргэлжилсэн халууны давлагааг “Хүн төрөлхтний бий болгосон уур амьсгалын өөрчлөлтийн аюул. Энэ бол хүмүүсийн буруу” гэж олон улсын эрдэмтдийн баг шинжилгээгээ хийж, мэдэгдээд байв. Тэгвэл АНУ-ын Үндэсний цаг уурын албаны шинэ мэдээллээр дэлхий даяар хэт халалт, үер усны гамшиг болж байгаа нь галт уулууд сэрж байгаатай холбоотой байж болзошгүй гэнэ.

-ХЭТ ХАЛАЛТЫН ГАМШИГ ЭРГЭН ИРСЭН НЬ БУЮУ ТОНГАГИЙН ГАЛТ УУЛЫН ДЭЛБЭРЭЛТ-

Сибирьд 2020 онд хэт халснаас хойш хэсэг хугацаанд энэ төрлийн гамшиг мэдэгдээгүй гэнэ. Гэтэл өнгөрсөн зургадугаар сард Сибирьд дахин 37.7 хэм хүрч, хэт халж эхэлсэн байна. Тэгвэл АНУ-ын Үндэсний цаг уурын албаны шинэ судалгаагаар хэт халалт дахин эхэлсэн нь Тонгагийн галт уулын дэлбэрэлттэй холбоотой гэнэ. Тухайлбал, Номхон далайн өмнөд хэсэгт орших Тонгагийн арлуудын Хунга-Тонга-Хунга-Хаапай гэх галт уул дэлбэрсэн явдал 2022 оны нэгдүгээр сард болсон. Харин дэлбэрэлтээс үүдэлтэй асар их дулааны энерги, уур ялгарсан нь хэт халалтын эхлэл болоод байгаа аж.

                          Мөн АНУ-ын Үндэсний цаг уурын албаны судалгаатай холбоотойгоор тус улсын сенатч Эрик Соренсен “Хүмүүс байгалийн гамшиг, үзэгдлийн бурууг байгальд нь өгөөд байж болохгүй” хэмээн мэдэгдэл хийжээ. Түүний тайлбарласнаар сүүлийн жилүүдэд дэлхий даяар нүүрсний хэрэглээ хэд дахин нэмэгдсэн нь дэлхийн дулааралд маш том нөлөө үзүүлсэн гэнэ.

-ОЛОН ЗУУН ЖИЛ ИДЭВХГҮЙ БАЙСАН ГАЛ УУЛУУД СЭРЖ БАЙНА-

Сүүлийн хэдэн сарын турш дэлхийн орнуудад хэт халж, үер усны гамшиг тохиож байгаа нь олон зуун жил унтсан галт уулууд сэрж байгаатай холбоотой байж болзошгүйг мэргэжлийн байгууллага, судлаачид тайлбарлаж байна. Тухайлбал, Америк тивийн хэмжээнд хэт халж байгаа нь Аляскийн Крузоф арлын өмнөд хэсэгт орших 800 гаруй жил идэвхгүй байсан Эджкумбе галт уул сэрж байгаатай холбоотой гэнэ. Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар Эджкумбе галт уул нь 800-900 жилийн турш идэвхгүй байсан бөгөөд энэ олон жилийн дараа эргэн сэрж байгаа нь тодорхойгүй байгаа аж.

                       Эджкумбе галт уулаас гадна Шинэ Зеландын далай доорх Таупо, Алеутын арлуудын галт уул эргэн сэргэжээ. Харин идэвхтэй байгаа галт уулаас Японы Сакуражима галт уул он гарснаас хойш дэлбэрсэн. Мөн Хавайн арлуудын Камаеху гэх галт уул сүүлийн 150 жилд таван удаа далайн гүнд дэлбэрсэн бөгөөд сүүлийн дэлбэрэлт нь 2023 онд болсон аж. Энэ зэргээр дэлхий даяар олон жил идэвхгүй байсан галт уулууд сэрж, хэд хэдэн галт уул дэлбэрсэнтэй холбоотойгоор олон улсад хэт халалт, үер усны гамшиг болж байгаа талаар “Yahoo”-гийн “Global news” мэдээлжээ.

-ГАМШИГТАЙ ТЭМЦЭЖ БУЙ ДЭЛХИЙН ОРНУУД-

Долдугаар сар гарснаас хойш дэлхийн агаарын дундаж температур өсөж, цельсийн 17 хэм давжээ. Гэсэн ч дэлхийн дундаж температур цаашид улам өсөж, энэ сард илүү халж, гамшгийн хэмжээнд хүрч болзошгүйг анхааруулаад байгаа.

• БНХАУ, Япон, Узбекистан, Казахстан зэрэг оронд цельсийн 50 хэм хүрч халж, түүхэн дээд хэмжээндээ хүрчээ. Мөн Грек, Канадад хэт халсны улмаас ой, хээрийн түймэр гарч байгаа. Одоо ч дулааны хэм буурахгүй байгаа учир иргэдийн өдрийн цагаар гэрээсээ гарахгүй байх, шингэн гадагшлуулдаг кофе, согтууруулах ундаа хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж байгаа юм байна.

• Хэт халж байгаа БНХАУ-аас эхлээд Словени, Австри, Энэтхэг, Бразилд мөн үер усны гамшиг нүүрлэж, олон хүн амиа алдаж, орох орон, амьдах нөхцөлгүй болжээ. Энэтхэгт уруйн үерийн улмаас 50 мянга орчим хүн орох оронгүй болж, БНХАУ-д 14 хүн амиа алдаад байна. Мөн Колумбид хөрсний гулгалтын улмаас 15 хүн нас баржээ.