Монголын тайз, дэлгэцийн урлагт өөрчлөлтийн салхиар салхилаад буй залуу найруулагч “мэндлээд” байгааг үзэгч та анзаарсан болов уу.

       Түүний өөрчлөлтийн эхний салхи  “Фауст”, “Гэм Зэм” жүжгээр илэрч, сүүлийн гурван жилийн хугацаанд Монголчууд оюун санаа, тайз, дэлгэцийн өөр нэг өнгө төрхийг хараад буй. Өнөө л нэг байдаг дүр төрх, улиг болсон тайз засалт, үг хэллэгийг тэр өөрийнхөөрөө ханз татаж, тайзны урлагт шинэ өнгө бараа, үнэр агаарыг түгээхээр, кино урлаг гэх хашааг ӨӨРЧЛӨЛТ  гэх цоо шинэ "банзаар" барихаар оролдож байна. Түүнийг барьсан уран бүиээлийн хэд хэдэн хашааг харлаа. Өнгөлөг ч жигтэйхэн юм. Тэр бол дээр нэр дурдсан дэлхийн тэргүүн гэгдэх гайхамшигт зохиолыг Монголын театрын тайзнаа амилуулсан найруулагч М.Батболд. Нас залуу, ухаан сийрэг эл найруулагч яах аргагүй тайз, дэлгэцийн цаг үеийг эзэгнэж, гартаа атгаж, үзэгчдийг дагуулж чадаж байна. Мөнхүү бусад уран бүтээлчдээ ч хамтран хөтөлж, хөгжиж, дэвших, ондоо байх ухааныг үлгэрлэж байна. Түүний өөр байгааг ганц бид магтаад байгаа юм биш. Цаасан малгай ч өмсүүлсэнгүй.

              Энэ байдлыг, залуу найруулагчийн авьяас билиг, сонин шийдэл, сонирхолтой найруулгыг үнэлж өчигдөр “Мөнгөн мод 2021” наадмын тайз, дэлгэцийн шилдэг найруулагчийн шагнал хүртээлээ. Үнэхээр түүний хийсэн бүтээсэн, цаашид хийх бүтээх насанд оносон шагнал гэхэд буруудахгүй болов уу. Огт хийгээгүй биш, хийсэн, сэтгээгүй биш сэтгэсэн. Театрын тайзан дээр шинэ цагийн ур ухаан, сэтгэлгээрээ харин ч давуулж салхилсан болов уу, тэр. Номын хуудас дээр хэн нэгэн сөхөхгүй л бол уйтгартайхан, бүр зарим үед "үхэх" мэт болсон зохиолын гүн утга агуулга, баялаг үг, санааг найруулагч л тайзан дээр амилуулж, жүжигчид үгсийг нь хэлж, өгүүлбэрийг нь босгохгүй бол үүрд тэндээ үхсэн мэт оршдог. Ялангуяа, Монгол зохиолчид түүнийг төдийлөн мэдэрч, хүрэхгүй. Тэгвэл дэлхийн сонгодог хоёр ч зохиолыг тэр амьдруулж, амилуулж, Монгол үзэгчдэдээ ойртуулж, оюун санааг нь нээж чадсан. 

           Үнэхээр театрын уур амьсгал, ерөнхий өнгийг алдуулахгүй орчин цагийн арга шийдэлтэй нийцүүлэн сонирхолтой, сонин байдлаар жүжгээ найруулсан түүнд баяр хүргэх хэрэгтэй. Залуу найруулагчийн залуу, сийрэг тархиар, И.В.Гёте, Ф.Достоевскийг мэдэрч, түүний хэлэх санаа, зорилгыг бүтээлчээр гаргасан нь аргагүй шинэ цагийн залуу найруулагч мөн гэмээр.

Түүний бусдаас ялгарах ганц онцлог бол өөрчлөлт.

            Энэ тухай тэрбээр хэвлэлд өгсөн яриандаа “Найруулагч хүний үзэл санаа бол их чухал байдаг. Тиймээс би өөрчлөлтийг хүлээн зөвшөөрдөг. Өөрчлөлт бол театрын, урлагийн амин сүнс. Харин миний арга барил бол пост-драм. Орчин үеийн сэтгэлгээ, сэтгэлзүй дээр суурилсан филисофи үндэстэй уран бүтээлд уран бүтээлч хандлагатай ажиллахыг эрмэлздэг.Тэгэхээр миний найруулгын амин сүнс бол  өөрчлөлт” гэсэн байдаг. Үнэхээр өөрчлөлтийг тэр авчирч чадаж байгаа, цаашид ч авчрах байх гэж найдаж, итгэж, том хүлээлт үүсэж байна. Бид түүнийг бүтээлээр нь мэдэхээс хувь уран бүтээлч, найруулагч талаас нь төдийлөн мэдэхгүй. Тэгвэл тэрбээр багаасаа аавтайгаа театрын амьдралд өсөж, хүмүүжжээ. Ардын жүжигчин Г.Мягмарнаран эрхмийн хүү тэрбээр аавтайгаа төстэй. Дүр төрхөөрөө ч , аавынхаа насаараа "амьсгалж", хамаг бүхнээ өгч амьдарсан урлаг хэмээх их айлд хөл тавин орж ирэхдээ тэр зүгээр л нэг уран бүтээлч байя гэж бодсонгүй.

          Харин бусдаас илүү хөдөлмөрлөж, бүр ч дорвитой алхаж, аавдаа харуулъя гэж л яваа болов уу. Тэрбээр " Гэм гэм” жүжгийг үзээд аав минь “Миний хүү найруулагч болжээ” гэсэн. Энэ үг надад хамгийн нандин, үнэн санагдсан. Одоо энэ үгний үнэ цэнийг алдах эрх байхгүй. Энэ үгнээс том шагнал хаана ч байхгүй" хэмээн ярьсан байдаг. Үнэхээр ч аавдаа, тэр дундаа тийм мундаг уран бүтээлчид магтуулж, үнэлүүлнэ гэдэг том ташуур болов уу. Тэр ташуурын амтаар хэдэн жилдээ, магад хэтдээ тэр оргилуун, онцгой байх болов уу. М.Батболд найруулагчийн авьяас, билгийн нэгт аавын нөлөө тусгал бий. Түүний дараагаар орох нь сэтгэцийн эмчээр ажиллаж байсан он жилүүд нь. Өөрөөр хэлбэл, сэтгэцийн эмч тэрбээр ийнхүү шинэ цагийн шилдэг найруулагчаар ажиллаж, чамбай, чангахан бүтээлүүдийг бидэнд хүргэж байна.

  Мөнхүү тэр дандаа асуудал дэвшүүлсэн, нийгмийн дотор бугласан асуудлыг илчлэн тавьдаг найруулдаг биш. Хайрыг, ханийг, учралыг ч мөн өөрийнхөөрөө найруулан, өнгөлж, дэлгэдэг эрхэм. Түүний хамгийн том жишээ нь бидний сайн мэдэх "Хайрын виз" жүжиг. Тус жүжигт тэр бас л тэсэлгээ хийж, хайр, дурлалын, зөөлөн өнгө аясад зэвүүн, байж яадам шийдлийг оруулж өгснөөрөө ерөөс түүнд гэнэт шийддэг, үйл явдал дундаа гэнэт тэсэрдэг сэтгэлгээ байна уу гэлтэй. Түүнээс хэзээ ч нэгэн хэвийн, жигд, уйтгартай бүтээл төрөхгүй. Ерөөс дунд нь тэсэлж, дэлбэлнэ тэгээд л гүйцээ.

БҮГДИЙГ ХАМРУУЛДАГ НАЙРУУЛАГЧ 

            Түүний бүтээлээс анзаараад байхад, хэчнээн жүжигчин, хэчнээн ч баг байсан тэр нэг хүн мэт, нэг зүйл мэт хамруулж чаддаг найруулагч гэмээр. Энэ магад найруулагч хүнд байх чадварын нэг байх. Гэхдээ тэр энэ чадвараа их сайн эзэмшсэн гэдгийг "ГЭМ ЗЭМ" жүжгээс харж болох. Туслах болон гол, бүр завсарын дүр байсан ч жүжгийн нэг эд, эс болж ажиллаж, жүжиг гэх нэг шоог эвлүүлж, өрж, тэнцүүлж чадаж байсан. Түүнээс нэг нь онгойж, хоосорч үлдээгүй. Бүгд л өөр өөрийнхөө авсан орон зайг битүүлж, бөглөж байгаа нь анзаарагдсан. Энэ бол найруулагчийн удирдлага, хөдөлмөр. Залуу гээд үүн дээр ч тэр туршлага дутсангүй. Бүгдэн рүү нь хараагаа сунгаж, сэтгэлээ нисгэж сая нэг бүтээл нь төрдөг.

Зохиолыг тэр задалж, уудалж, нээж, амилуулдаг найруулагч.

    Түүн дээрээ мөн бүгдийг хамруулж, жигдэлж, нэгэн хэмээр хөдөлгөж чаддаг чадвар М.Батболд найруулагчид бүрэн дүүрэн байна. Кино урлаг бол бүгдийг хамруулах, бүгдтэй нэгдэх чадварыг л найруулагчаас шаарддаг. М.Батболд гэх ганцхан хүний оюун бодол, зүрх сэтгэлээс гарсан бүтээл хэрхэн бусдын, олны дэмээр босож, амилж, хүрэх вэ гэдэгт найруулагч л бодож, сэтгэж, ажилладаг. Тэгэхээр түүнд бүх чадвар бүрэлдэж, тэр ч өөрөө тулгаж, түлхэж уран бүтээлээ хийж байна.

"ГЭМ ЗЭМ"-ИЙН М.БАТБОЛД

               Түүний өөрчлөлтийн энэ хаврын өдрүүдэд үргэлжилсээр буйгийн нэг бол "ГЭМ ЗЭМ" постдрамын жүжиг. Тайз засалт, орчин ахуй, жүжигчдийн хувцаслал, дүрээ илэрхийлж байгаа байдал тун сонирхолтой. Ялангуяа, дүрийн сонголт ихэд зохицсон гэмээр. Дуу бүжигтэй, хөдөлгөөнтэй, хөгжимтэй түүний жүжиг бүтэн дөрвөн цагийн турш үргэлжлэх ч нэг уйдамгүй сонин, содон, шинэ зүйл дүүрэн байсан. Үзэгчид театрт орж ирээд, найруулагч М.Батболдын бэлдсэн амттай бүтээлийг үзэж, саатаж, гайхширч, уйлж, эргэцүүлэн бодож гарсан. Агуулгаар нь харвал зөвхөн түүний оюун санаа, мэдрэмж, шийдлийг. Тэгэхээр нэг ёсондоо "Гэм Зэм" жүжиг бол М.Батболдыг үзүүлж байгаа юм. Монголд ямар шинэ найруулагч төрсөн бэ, хэр сэтгэдэг, боддог, шийддэг, дүрээ сонгодог, зохиолоо мэдэрсэн байна гэдгийг л харж байгаа юм. Өөрийгөө олон талаар үзүүлж, бүр нээлттэйгээр таниулсан М.Батболд тааруу найруулагч, таагүй хүн байна гэж хэн ч хэлэхгүй байх. Үйл явдал яах вэ гэхэд наад зах нь тайзны ерөнхий төрх, жүжигдийн байдлаас нь түүний талаарх хамгийн энгийн ойлголтыг харж, М.Батболд найруулагчийг таних боломжтой мэт.  

             Түүний театрын урлагт татуулсан гэрэлт сүүн зам уртаас урт болж, шинэ цагийн шилдэг найруулагчаар олон удаа шалгарах болтугай. Сайхан найруулагч төрнө гэдэг сайхан бүтээл ихээр үзэхийн л нэр байх. Түүний тархи, оюун, зүрх сэтгэлээс гарсан, мэдэрсэн час халуун, зүрх шархирам, өөрийг ойлгосон, өрөөр харсан, зэвүүн бүтээлд үзэгчид яарч очиж үздэг, хүлээдэш байхын ерөөл өргөе...