Б.ЦЭНДИЙН “БОДЛОГОТ БААТАР ГҮН” ХЭМЭЭХ ЦОЛ ХҮРТСЭН НЬ 

       Б.Цэнд нь 1875 онд Өвөрмонголын Хөлөнбуйр аймагт Бавуудайн гурав дахь хүү болон мэндэлжээ. Багаасаа хятад, монгол, манж бичгийг сайтар эзэмшсэн бөгөөд бичээчээр ажиллаж байжээ. Мөн Богд хаант Монгол Улсын Засгийн газарт бичээчээс эхлээд яамны сайд болтлоо тушаал дэвшин ажиллаж байсан юм. Тэрбээр 1913 онд Долнуурын цэргийн хуаранд томилогдон байх үедээ Манлай ван Дамдинсүрэнгийн хамт Долнуурын байлдаанд оролцож гамин цэргийг цохиход идэвх зүтгэл гаргасан байна. Богд хаан түүний энэ гавьяа зүтгэлийг өндрөөр үнэлж “Бодлогот баатар гүн” хэмээх цолыг 1912 онд  хүртээсэн юм. Бодлогот баатар гүн Б.Цэнд ном зохиол уншиж судалдаг, бичгийн өндөр соёлтой, Монголын эртний хэл, хятад, манж хэлнээс гадна солоон, дагуур, орчоон хэлийг сайтар эзэмшсэн нь Монголын нууц товчоог орчуулахад хувь нэмэртэй байжээ. 

“МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧОО”-Г ХӨРВҮҮЛСЭН НЬ 

        “Монголын нууц товчоо”-г монголчууд  Ц.Дамдинсүрэнгийн орчуулгаар илүүтэй мэднэ. Учир нь Цэнд Гүнгийн орчуулгаар 1997 онд анх Монголд хэвлэгдсэн бол Ц.Дамдинсүрэн гуай тус зохиолыг 1947 онд ном болгосон гаргасан байдаг. Гэхдээ Ц.Дамдинсүрэн гуай Герман, Оросын орчуулга зэргийг харьцуулан орчуулсан бол Цэнд Гүн Хятад эхийг барин тус зохиолыг 1917 онд орчуулж дуусгаснаараа хоёр зохиол ихээхэн ялгаатай юм.  XX зууны эхэн үеийн Монгол улсын тусгаар тогтнол төр, бичиг соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээсэн Бавуудайн Цэндийн мэндэлсний 150 жил энэ онд тохиож буй.  Ойн хүрээнд “Бодлогот Баатар Цэнд Гүн” ТББ, Чингис хаан Үндэсний музей хамтран Монголын нууц товчоог анх удаа хятад хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн Монгол төрийн мэргэн сайд Бодлогот баатар Б.Цэнд Гүний цээж баримлыг музейн эрдэм шинжилгээний номын сангийн уншлагын танхимд залжээ. Мөн энэ үеэр доктор профессор Г.Мягмарсамбуу “Монгол төрийн мэргэн сайд, Бодлогот баатар Бавуудайн Цэнд” хэмээх номоо Монгол-Англи хэл дээр хэвлүүлэн гаргаж нээлтээ хийсэн юм. Монголын түүх, уламжлал, соёлын өв болон Монголын нууц товчоо судлалыг дэмжих, сурталчилах зорилгоор “Бодлогот Баатар Цэнд Гүн” ТББ 2016 онд байгуулагдаж, түүний нэрэмжит шагналыг 2017 онд бий болгож МНТ судлал, Монголын түүх, уламжлал, соёлын өвийн чиглэлээр судалгаа хийж, түгээн дэлгэрүүлэх үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн судлаачдад олгосоор байна.