“Рио Тинто” групп болон “Туркойз Хилл Ресурсэс” компаниас арванхоёрдугаар сарын 13-нд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэд албан захидал ирүүлсэн. Тус захидалд “Оюутолгой” ХХК-ийн талд үүссэн эзэмшлийн 34 хувьд ногдох 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг тэглэж, Оюутолгойн далд уурхай ашиглалтад оруулахаар тооцсон 2023 оны эхний хагас хүртэлх нэмэлт зардлыг хөрөнгө оруулагч тал 100 хувь хариуцах саналыг тусгасан юм.

Үүнтэй холбоотойгоор “Оюутолгой”-н гэрээ болон “Рио Тинто” группээс ирүүлсэн саналын талаар эдийн засагчдын байр суурийг хүргэж байна.

Эдийн засагч Ж.ДЭЛГЭРСАЙХАН: Ирээдүйд Монголын талаас байгуулах томоохон хөрөнгө оруулалтын төсөлд эерэг нөлөөлөхүйц суурь үүслээ

          Нэгдүгээрт, миний хувьд Монгол Улсын Засгийн газрын өнгөрсөн хугацаанд хийсэн ажлууд тодорхой хэмжээний амжилтад хүрлээ гэж харж байна. Учир нь, бид Оюутолгойн гэрээнд ийм их хүчин чармайлт гаргаж ажиллаагүй бол тэр том өр, бүтээн байгуулалтын асуудал, цаашид үргэлжлэх далд уурхайн бүтээн байгуулалт хөндөгдөлгүй “Өмнөх гэрээ нь болж байна. Үүгээрээ явъя” гэх байсан болов уу. Миний хувьд Оюутолгойн өмнөх гэрээг засах ёстой гэж үздэг байсан. Тийм ч учраас засварын асуудалд Монголын тал өөрийнхөө баялгийг өгчихөөд, 34 хувийг өрөөр авсан. Харин одоо дээр дурдсан 34 хувийн өрийг тэглэж, далд уурхайн бүтээн байгуулалтад өр нэмэгдэхгүй болж байгаа нь зарчмын хувьд маш том дэвшил. Тиймээс Монгол Улсын Засгийн газрын маш том үр дүнд хүрсэн гэж бодож байгаа.

          Хоёрдугаарт, “Рио Тинто” группын гүйцэтгэх захирлын зүгээс ирүүлсэн саналыг нөгөө талаас тавьсан нөхцөл гэж үзэж болно. Харин одоо бидний зүгээс энэ нөхцөлийг нь хүлээн авч, цааш нь дахин тодруулах шаардлага бий. Цаашид дахин өр үүсэх эсэх, манай ногдол ашигт ямар байдлаар эерэг үр дүн гарах зэрэг. Мөн “Оюутолгой” төсөлтэй холбоотой Монголын талын өр нэмэгдэхгүй болох нь санхүүгийн асуудалд хэрхэн нөлөөлөх вэ гэдгийг харах нь зүйтэй.

          Хэрэв Монгол Улсын Засгийн газрын зүгээс ингэж хатуу байр суурьтай зогсоогүй бол бид 34 хувьд ногдох өрөө төлөх, өртэй холбоотой зардлыг хариуцах асуудал хэвээрээ л байх байсан.

          Мөн “Рио Тинто” группын гүйцэтгэх захирлаас ирсэн саналын V хэсэгт бусад чиглэлээр хамтын ажиллагаа өрнүүлэх тухай өгүүлсэн. Үүнийг бүхэлд нь харж үзээд миний хувьд Засгийн газрын хүчин чармайлт томоохон үр дүн хүрлээ гэж харж байгаа. Энэ нь зөвхөн “Оюутолгой” төслөөр төгсөхгүй ирээдүйд Монголын талаас байгуулах томоохон хөрөнгө оруулалтын төсөлд эерэг нөлөөлөхүйц суурь үүслээ гэж харж байна.

          Харин манай талаас 34 хувийн асуудлыг ингэж шийдэж байгаа бол Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд байгаа өртэй холбоотой заалтууд хэрхэн өөрчлөгдөх нь одоохондоо бүрхэг байгаа. Цаашид суурь гэрээнд өөрчлөлт орох эсэхийг ч дахин тодруулах шаардлагатай байна.

Эдийн засагч Н.ЭНХБАЯР: Нэг амьсгаагаар бүгдийг нь шийдэж болохгүй

          “Оюутолгой”-н гэрээнд томоохон санхүүгийн асуудал байгаа. Мэдээж үүнд юу төлөвлөж, дараа нь юу хийх вэ гэдгээ бодож, үе шаттайгаар зохион байгуулж, хийх нь зүйтэй. Нэг амьсгаагаар бүгдийг нь шийдэж болохгүй.

          Үйл явц нь болоогүй байна. Саналынх нь хариуг эргээд өгнө. Дахин хоёр талын төлөөлөгчид тогтсон санал дээрээ сууж, ярилцана. Тэгж байж л эцсийн шийдвэр гарна. Хоёр тал саналынхаа аль дээр нь нийлж, аль дээр нь зөрөх үү гэх асуудал байна. Цөөн үгээр, хэлэлцэхүйц түвшинд санал нь гараагүй. Хоёр талаас Ажлын хэсэг сууж, хоёр талаас тохирсон саналаа ярьж байж л жинхэнэ санал болно. Ямарваа нэгэн бичиг баримтын драфттай байж л санал хэлж болно. Харин одоогийн “Ийм хүсэлттэй байна” гэж хэлснийг нь нэг их шийдчихсэн юм шиг ойлгож болохгүй. Дахиад ч олон сар ажиллана шүү дээ.

“ОЮУТОЛГОЙ”-Н ГЭРЭЭНИЙ ЭРГЭН ТОЙРОНД

Оюутолгой ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах тухай УИХ-ын 2019 оны 92 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангах чиглэлээр түрүү хороо байгуулж, Ажлын хэсэг гаргасан.

          Тэгвэл түүнээс хойш жил гаруй хугацааны дараа буюу өнгөрсөн аравдугаар сарын 26-нд “Рио Тинто” группын Зэсийн группын захирал Б.Болд Засгийн газраас байгуулсан Ажлын хэсэгтэй уулзалт хийсэн. Тухайн үед тэрбээр “Рио Тинто" өмнөх гэрээг муу байсан гэж хүлээн зөвшөөрч байгаа” талаар мэдээлж байлаа. Харин түүний дараагаар “Рио Тинто” группын гүйцэтгэх захирал Якоб Стаушолм Монголд ирж, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэтэй “Оюутолгой”-н зэсийн далд уурхайн төсөл удааширч, саатаж байгаа асуудлаар уулзсан билээ.

Тэгвэл Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ болон “Рио Тинто” группын гүйцэтгэх захирал Якоб Стаушолмын уулзалтаас 14 хоногийн дараа буюу арванхоёрдугаар сарын 12-ны өдөр “Рио Тинто” группээс Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэд хаягласан албан захидалдаа 2015 онд байгуулсан Оюу толгой төслийн Далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө, далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн нэмэлт төлөвлөгөөг цуцлахад бэлэн буйгаа илэрхийлсэн юм.

Захидалд:

1. “Оюутолгой” төслийн Монгол Улсын Засгийн Газрын эзэмшлийн 34 хувьд ногдох нийт 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг 100 хувь тэглэх. Ингэснээр өмнө нь тооцоолж байсан 22 тэрбум ам.долларын өр үүсэхгүй, улмаар “Эрдэнэс оюутолгой” ХХК-ийн 34 хувь эзэмшлийн үнэ цэн нэмэгдэж, ногдол ашиг авах хугацаа наашлах;
2. ДУББСТ болон “Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн нэмэлт төлөвлөгөө”-г цуцалж дуусгавар болгох;
3. Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын төслийн санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулахыг зөвшөөрөх;
4. Гүний уурхай ашиглалтад орж олборлолт эхлэх хугацаа буюу 2023 оны эхний хагас хүртэлх нэмэлт зардлыг хөрөнгө оруулагч тал 100 хувь хариуцаж “Эрдэнэс Оюутолгой” ХХК-д нэмэлт өр үүсгэхгүй байх;
5. “Оюутолгой” ХХК-ийн засаглалыг сайжруулах байдлаар гүний уурхайн төслийн хяналтыг сайжруулах арга хэмжээ авч холбогдох зардлыг харилцан тохиролцсон нөхцөлийн дагуу “Оюутолгой” ХХК төлөх; Монгол Улсын эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээнээс Цахилгаан эрчим хүчээр хангах гэрээ байгуулах; төслийн байгаль орчин, нийгэм, засаглалыг сайжруулах чиглэлээр хамтран ажиллах талаар өгүүлжээ.

          Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “Рио Тинто” группээс ирүүлсэн албан захидлын талаар “Оюутолгой” төслийн Монгол Улсын Засгийн газрын эзэмшлийг нь 34 хувь ногдох 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг 100 хувь тэглэж байна. Ингэснээр өмнө нь тооцож байсан 22 тэрбум ам.долларын өр цаашид үүсэхгүй. Нэг талаараа 34 хувийг нь Монголын ард түмэн үнэгүй авч байгаа гэсэн үг” хэмээн тайлбарлаж байв.

          Одоогийн байдлаар “Рио Тинто” группээс ирүүлсэн саналыг Монгол Улсын Засгийн газраас хүлээн авсан бөгөөд энэ талаар УИХ-аар хэлэлцэхээр болоод байгаа юм.