Манай улс дизель түлшний хомсдолд ороод сар гаруй хугацааг үдлээ. Тухайлбал өнгөрсөн сарын дундаас нийслэл болон орон нутгаар дизель түлш хомсдож эхэлсэн байна. Нефть импортлогч компаниудын хэлж байснаар “Энэ хомсдол нь түр зуурынх, хэд хоногоос хэвийн болно” гэх тайлбартай угтаж байв. Тэгвэл арванхоёрдугаар сар гарснаас хойш нөхцөл байдал улам хүндэрчээ. Эдийн засгийн хувьд ч чухал нөлөө үзүүлэх бүтээгдэхүүн бол түлш юм. Харин дизель түлшний хувьд манай улсын сарын хэрэглээ 80 мянган тонн аж. Тэгвэл үүний 60 хувь нь Роснефть компани юм. Харин тус компанийн үйл ажиллагаа хэвийн явагдаж байгаа бөгөөд Оросын Холбооны Улсын дотоод нөхцөл байдалтай холбоотойгоор зарим компаниудын үйл ажиллагааг хязгаарласан гэнэ. Энэхүү шалтгаан нөлөөлж, дизель түлшний хувьд ойрын өдрүүдэд ч хомсдол үргэжилсээр байна. Тэгвэл бид энэ сарын байдлаар манай улсын дизель түлшний нөөц ямар хэмжээнд байгааг холбогдох байгууллагуудаас сурвалжиллаа. 

УУЛ УУРХАЙ, ХҮНД ҮЙЛДВЭРИЙН ЯАМ: УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ДИЗЕЛЬ ТҮЛШНИЙ 12 ХОНОГИЙН НӨӨЦТЭЙ БАЙНА

       Манай улсын зарим шатахуун түгээх станц дизель түлшний квотт тогтоож хэрэглэгч нарт олгож байжээ. Гэвч сүүлийн өдрүүдэд зарим шалтгааны улмаас бүрмөсөн тасалдахад хүрээд байгаа аж. Үүнээс болж нийтийн тээврийн зарим компани болон уул, уурхайн компанийн үйл ажиллагаанд ч сөрөгөөр нөлөөлөхөөр байгаа гэнэ. “Магнай трейд” компани өнгөрсөн сараас дизель түлшний хомсдолд оржээ. Гэвч одоог хүртэл түгээгчид дизель түлш авахаар ирсэн жолооч нарыг буцаасан хэвээр байгаа гэнэ. Мөн “Сод Монгол” ШТС жижиглэнгээр худалдаалахгүйгээр гэрээт байгууллагууддаа квоттой олгож байсан бол саяханаас бүрмөсөн тасарчээ. Харин бид улсын хэмжээнд үүсээд буй дизель түлшний нөөц болон хомсдолын шалтгааныг Уул, уурхай хүнд үйлдвэрийн яамны мэргэжилтнээс тодруулсан юм. Тэрбээр “Улсын хэмжээнд дизель түлшний 12 хоногийн нөөц байна. Харин Улаанбаатар хотын хэмжээнд 16 хоногийн нөөцтэй. Бид ОХУ-аас 68 мянган тонн дизель түлш захиалсан. Харин тээвэрлэлтийн асуудал үүсээд байгаа тул бага зэрэг удаашралтай байна. Гэхдээ 12 дугаар сарын дундуур хэвийн байдалд орно. Дэлхий дахинд болон ОХУ-ын нөхцөл байдал ямар түвшинд байгааг бид мэднэ. Манай яамнаас нөөцийг эргэн төвлөрүүлэх тал дээр шуурхай ажиллаж байгаа” гэв. 

МОНГОЛЫН НЕФТЬ ХИЙН ҮНДЭСНИЙ АССОЦИАЦИЙН ТЭРГҮҮН АЛТАН-ОЧИР: ЗАХИАЛСАН ДИЗЕЛЬ ТҮЛШ 30 ХОНОГТ ИРДЭГ БОЛСОН

  Холбогдох албан тушаалтнуудын хэлж байгаагаар дизель түлшний асуудал нь түр зуурынх бөгөөд удахгүй хангалттай нөөцөд шилжинэ гэв. Гэтэл манай улс дизель түлшнийхээ 60-70 хувийг гадны улсаас импортоор оруулж ирдэг. Харин үүний дийлэнхийг импортоор оруулж ирдэг ОХУ-ын нөхцөл байдал хүнд байгаа нь манай улсад, төдийгүй дэлхий дахинд нөлөөлж байна. Энэ талаар Монголын нефть хийн Үндэсний ассоциацийн тэргүүн Алтан-Очир “Манай улс хангалттай хэмжээнд захиалга өгсөн. Гэвч төмөр замын тээвэрлэлтийн улмаас захиалга 30 хоногт ирдэг болсон. Мөн өнгөрсөн хоёроос гурван жилд аж ахуй нэгжүүд алдагдалтай ажиллаж, санхүүжилт муу байснаас өнөөгийн нөхцөл байдал үүсээд байна. Хомсдол хэзээ хэвийн болохыг хэн ч таашгүй. Ямартай ч хангаллтай хэмжээнд захиалга өгсөн. Тиймээс тээвэрлэлт хэвийн болохыг л хүлээж байна” гэлээ. 

       Харин бид “Эрдэнэс Таван толгой”-н уурхайгаас “Цагаан хад” руу нүүрс тээвэр хийдэг нэгэн компанийн захирлаас нөхцөл байдалтай холбоотойгоор цөөн хором яриалцсан юм.

-Улсын хэмжээнд дизель түлшний хомсдол үүсч байгаатай холбоотойгоор танай компанийн нөхцөл байдал ямар байна вэ?

     -Шатахуун, дизель түлшний эрэлт их, нийлүүлэлт харьцангуй муу байна. Бидний зүгээс одоогийн үнэ хөлсөд тааруулан дизель түлш худалдаж авахаар төлөвлөж байна.

-Дизель түлш хэдэн төгрөгийн ханштай байна вэ?

     -Литр нь таван мянган төгрөг. Гэтэл энэ ханшаараа олдож байгаа нь муу байна. Өмнө нь бид 3730 төгрөгөөр авдаг байсан. Дараа нь литр тутам нь 3830, 3980, 4050 гэх мэт өссөөр таван мянга болоод байна.

-Танай компаниийн нэг удаагийн хэрэглээ хэд вэ? 

    -Манай компани нэг удаадаа найман тонн түлш хэрэглэдэг. Гэвч нэг дор ийм хэмжээнд худалдан авч чадахгүй байгаа учраас тээврээ бүрэн хүчин чадлаараа хийж чадахгүй байна. Энэ нь аж ахуйн нэгжид ч, улс оронд ч маш хохиролтой явдал. 

БАГАНУУР ХК-ИЙН ХУДАЛДАА, ХАНГАМЖ ХАРИУЦСАН ХЭЛТСИЙН ДАРГА ХИШИГДЭМБЭРЭЛ: ТҮЛШНИЙ ХОМСДОЛ КОМПАНИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД НӨЛӨӨЛЖ БАЙНА

        Уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж буй төрийн өмчит болон хувийн хэвшлийн компаниуд дизель түлшний нөөцөөс хамааралтай үйл ажиллагаа явуулдаг. Тиймдээ ч дизель түлш нь стратегийн чухал ач холбогдолтой бүтээгдэхүүн юм. Харин улсын хэмжээнд дизель түлш тасалдвал эдийн засгийн түлхүүр болох уул, уурхайн салбар хүнд нөхцөл байдалтай нүүр тулах эрсдэлтэй аж. Тэгвэл бид энэхүү салбарт үүсээд буй нөхцөл байдалтай холбоотойгоор Багануур ХК-ийн худалдаа, хангамж хариуцсан хэлтсийн дарга Хишигдэмбэрэлээс тодрууллаа. Тэрбээр “Манай компанид долоо хоногийн нөөц байна. Хамгийн ихдээ арав хоногийн нөөцтэй байдаг. Сүүлийн хэд хоногт үүсээд байгаа нөхцөл байдал нь бидэнд бага зэрэг нөлөөлж байна. Улс орон даяар л хомсдолтой байгаа. Гэхдээ удахгүй тээвэрлэлт хийгдэж нөөц бүрдэнэ” гэлээ. 

        Энэ мэтчилэн дизель түлшний хомсдолд төр засгаас анхаарал хандуулж, яаралтай арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхгүй бол аж ахуй нэгжүүд төдийгүй төрийн өмчит уул, уурхайн компаниудын үйл ажиллагаа зогсоход хүрэх эрсдэлтэй байна. Гэвч нөгөө талд дэлхий нийтийг хамарсан асуудал ч Монголын эдийн засаг, ард иргэдийн амьдралыг тойроод гарчихсангүй. Тээвэрлэлт, захиалгын хожуу ирэлтээс болж эдийн засгийн тулгуур нурах дээрээ тулах аж.