Дэлхий нийтэд тархаад буй цар тахлын улмаас хил хаагдаж, манай улсад зарим нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүний хомсдол үүсээд буй. Үүний нэг нь өндөг юм. ОХУ хилээ хааснаас үүдэн өндөгний импорт хязгаарлагдаж, хэрэглэгчид өндөгний эрэлд гарч эхэлсэн. Манай улсын хувьд энэ төрлийн бизнес эрхэлдэг цөөхөн үйлдвэртэй. Тэдний төлөөлөл “Түмэн шувуут” ХХК-ийн захирал Ж.Болдтой хатуу хөл хорионы үед хэрэглэгчдийн хэрэгцээг хэрхэн хангаж буй талаар нь цөөн хором ярилцлаа.

-Сайн байна уу. Хил хааснаас үүдэн манай улсад өндөгний хомсдол үүсэж эхэлсэн. Энэ үед танай компани үйлчлүүлэгчдийнхээ хэрэгцээг хангахын тулд хэрхэн ажиллаж байна вэ?

  -Сайн байна уу. Хөл хорионы үед өндөгний нийлүүлэлтэд хомсдол үүсэж, иргэд нэлээд бухимдалтай байх шиг байна. Манай компанийн өндөгний үйлдвэрлэл хэвийн үргэлжилж байгаа. Сард долоон сая орчим өндөг үйлдвэрлэж байна. Монголчуудын өндөгний хэрэглээний 50 орчим хувийг импортоор хангадаг. Тиймээс хил хааснаас үүдээд өндөгний импорт тасалдаж, зөвхөн дотоодын үйлдвэрлэл дээрээ тулгуурлан нийлүүлэлт хийж байгаа. Тиймээс эрэлт ихтэй, нийлүүлэлт багатай, хэрэглэгчдэд бухимдал үүсээд байна л даа.

-Хөл хорионы үед ажилчдаа хэрхэн хуваарилж ажиллаж байна вэ?

  -Ажилчдын хувьд оффисын ажилчид маань зайнаас ажиллаж байна. Үйлдвэр дээр ажиллаж буй хүмүүс биечлэн ажиллахаас өөр аргагүй. Тиймээс үйлдвэрлэл, борлуулалт биечлэн ажиллахаас өөр аргагүй байдаг. Манай үйлдвэр “Шувуун Фабрик”-д хүний хөлөөс хол байдаг. Зарим ажилчид маань байрлаж ажиллана. Мөн шувууны байр тус тусдаа байдаг. Нэг байранд хамгийн ихдээ таван хүн ажилладаг. Нэг байранд ажиллаж буй хүмүүс өөр байрны ажилчидтай уулзах боломжгүйгээр үйлдвэрийн зохион байгуулалт хийгдсэн.

-Сард долоон сая өндөг үйлдвэрлэлээ гэхэд нийт хэрэглэгчдийн хэдэн хувийг хангана гэсэн үг вэ?

  -Манай үйлдвэр нэг сард нийт хэрэглэгчдийн 30 орчим хувийг хангаж ажиллах хүчин чадалтай. 

-Танай үйлдвэр тахианыхаа хүнс тэжээлийг өөрсдөө тарьж ургуулдаг гэж сонссон. Энэ талаар мэдээлэл өгөөч?

  -Манай “Түмэн шувуут” компани дэргэдээ тэжээлийн үйлдвэртэй. “Агро фит” нэртэй манай салбар бизнес л дээ. Тухайн үйлдвэртээ шувууныхаа хүнсийг ч үйлдвэрлэнэ. Мөн бусад малын тэжээлийг үйлдвэрлэж зах зээлд нийлүүлдэг байгаа.

Томоохон хэмжээний зардал өссөн учир арваннэгдүгээр сард бид өндөгний үнээ нэмэхээс өөр аргагүй болсон. Түүнээс хойш нэмээгүй.

- Танай компанид цар тахлаас үүдэлтэй эдийн засгийн хямрал бодит хохирол, эрсдэл учруулж байна уу?

  -Коронавирусийн үед манай үйлдвэрлэл хэвийн ажиллаж байсан. Мөн хэрэглэгчдийн худалдан авалт буурсан үзүүлэлтгүй байгаа. Тиймээс манай үйлдвэрийн хувьд ажлын байр цомхотгох асуудал үүсээгүй. Одоогоор 200 гаруй хүн хөдөлмөрийн гэрээтэй ажиллаж байна. Гэхдээ манай компаниас хамааралгүй бусад бэлтгэн нийлүүлэгч компаниуд тээвэрлэлт удаашрах, хүлээлт үүсэх зэрэг асуудал тулгарч, хомсдол үүсэж байсан. Манай үйлдвэрийн хувьд дотоодын улаан буудай сонгон авч тэжээл үйлдвэрлэдэг байсан. Гэтэл манай улс өнгөрсөн жил улаан буудайн хэрэгцээгээ дотооддоо хангаж чадаагүй, ургац алдсан учраас түүхий эдээ ОХУ-аас авсан. Томоохон хэмжээний зардал өссөн учир арваннэгдүгээр сард бид өндөгний үнээ нэмэхээс өөр аргагүй болсон. Түүнээс хойш нэмээгүй.

Манай үйлдвэр нэг сард нийт хэрэглэгчдийн 30 орчим хувийг хангах хүчин чадалтай

-Манай улсад өндөг, тахианы үйлдвэрлэл хөгжих боломж хэр байдаг вэ. Та 2025 онд өндөгний хэрэгцээгээ дотооддоо хангах бүрэн боломжтой хэмээн хэлж байсан шүү дээ?

  -Дотоодынхоо хэрэгцээг ганцаараа бүрэн хангаж чадахгүй л дээ. 2025 он гэхэд “Түмэн шувуут-2” төслөө бүрэн хэрэгжүүлээд дуусна гэсэн төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Одоогоор манай компани 350 мянган шувуутай. “Түмэн шувуут-2” төслийг хэрэгжүүлснээр 700 мянган шувуутай болно. Ерөнхийдөө манай үйлдвэрлэл хоёр дахин нэмэгдэж байгаа юм. Мөн өөр шувууны аж ахуй эрхэлдэг хүмүүс бизнесээ өргөжүүлээд явж байна. Үүн дээр нэг болзол маягийн юм бий. Засгийн газраас хүнс, хөдөө аж ахуйн салбараа өргөжүүлье гэсэн зорилт тавин ажиллаж байгаа. У.Хүрэлсүх ерөнхий сайдын үеэс санаачлан хэрэгжиж эхэлсэн. Тэгэхээр өндөг бас хүнсний нэг шүү дээ.

Тиймээс үүн дээр өндгөө өөрсдөө үйлдвэрлэх үү, импортоор хангах уу гэдгээ тогтох хэрэгтэй байна. ОХУ, БНХАУ-ын шувууны бизнес хийдэг компаниудтай бид шууд өрсөлдөх боломж муу байна л даа. Тэгэхээр ямар нэг импортын тодорхой хамгаалалттай байж манай дотоодын үйлдвэрлэл хөгжих юм. Үүний эцсийн үр дүн нь хэрэглэгчид шинэ өндөг, боломжий үнээр авч хэрэглэнэ. Засгийн газраас дотоодын үйлдвэрлэгчдээ бодлогоор дэмжмээр байгаа юм. Жишээ нь, 2020 онд 130 сая өндөг импортоор оруулж ирье. 2021 онд 120 сая өндөг, 2022 онд 100 сая өндөг гэдэг ч юм уу. Импортын өндөг багасч байхад дотоодын өндөг нь өсөж байхаар зохицуулах хэрэгтэй л дээ. Энэ талаар салбар яамтайгаа сайн ярилцаад шийдвэл боломжгүй зүйл биш л дээ.

-Үүнийг Засгийн газарт танилцуулсан уу?

  -Бид үүнийг яриад л байгаа. Засгийн газар ч мөн ялгаагүй ярьж байгаа. Гэхдээ Засгийн газар яаж дэмжих вэ гэдэг гаргалгааг нь гаргаж чадахгүй байгаа юм. Бидэнд төрөөс ямар ч дэмжлэг хэрэггүй. Татаас, татварын хөнгөлөлт энэ тэрийг хүсэхгүй, ганцхан саяын хэлсэн бодлогыг л тодорхой болгоод өгмөөр байна. Бид мөнгийг бол олж чадна. Хамгийн гол нь мөнгөтэй байгаад бодлого нь тодорхой биш бол тэр бизнес цааш явдаггүй юм. Бодлого нь тодорхой, хийх юм нь тодорхой, үүнийгээ зөв голдиролд нь оруулаад өгвөл өөр ямар ч дэмжлэг хэрэггүй. Хөдөө орон нутагт гурван аймаг голдоо нэг шувууны аж ахуйтай байж болно шүү дээ. 21 аймагт иргэд өндөг хэрэглэдэг. ОХУ-аас Улаанбаатар хотод өндөг буугаад хаа байсан Увс, Хөвсгөл аймагт зөөвөрлөгдөн хэрэглэгчийн гар дээр очиж байна шүү дээ. Баруун гурван аймаг голдоо нэг шувууны үйлдвэртэй байх боломжтой шүү дээ. Түүнээс биш, “Түмэн шувуут” өндөгний зах зээлийг ганцаараа эзлэх гээд байгаа юм биш шүү дээ.

-Цаг үеийн мэдээлэл өгсөнд баярлалаа. 

  -Баярлалаа.

Хөдөө орон нутагт гурван аймаг голдоо нэг шувууны аж ахуйтай байж болно шүү дээ