Хувиараа бизнес эрхлэгчдийг хөрөнгөөр дэмжиж чадвал ажилчид нь амьжиргаагаа хангах нөхцөл бүрдэнэ 

Бүх нийтийн бэлэн байдлын зэрэг буюу хөл хориог арванхоёрдугаар сарын 1 хүртэл сунгахаар болсон. Ингэснээр иргэд, бизнес эрхлэгчдийн орлого тасарч, амьжиргаагаа залгуулахад хүндрэл тулгарч буй юм. Мөн энэ нь улсын эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөх талаар эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайханаас тодрууллаа.

-Хөл хорионы хатуу дэглэмийг 14 хоногоор сунгалаа. Энэ нь манай улсын эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөх вэ? 

-Хөл хорионы хатуу дэглэм бизнес эрхлэгчдэд хүнд цохилт болно. Тийм учраас байгаа боломжоороо жижиг, дунд, том гэлтгүй бизнес эрхлэгчдийг дэмжсэн арга хэмжээ авах хэрэгтэй байна. Санхүүгийн нөөц, боломж сайтай томоохон улс орнууд ийм үед иргэддээ мөнгөн тусламж, дэмжлэг үзүүлж байсан. Хэрэв болдогсон бол тийм арга хэмжээ авах нь чухал, хэрэгтэй болоод байна. Ажил олгогчид, иргэдэд коронавирусийн нөхцөл байдал хүндээр тусаж байсан бол одоо тэсэхэд бэрх болж эхэллээ. Тийм учраас цалин хөлс, эргэлтийн хөрөнгө гэх мэт тал дээр бизнес эрхлэгчдийг дэмжих шаардлага гарцаагүй байна. Дэмжлэг олгосноор цаашид суурь эдийн засагт нөлөөлөх сөрөг нөлөө буюу ирээдүйд ирж болзошгүй цохилтыг саармагжуулах  болов уу гэж харж байна. Харин эмзэг бүлгийн иргэд рүү чиглэсэн арга хэмжээг хангалттай авч чадаж байна. Тухайлбал, мөнгөн тусламж үзүүлж, хүнсээр хангаж байна. Гэтэл тодорхой бизнес эрхэлж, иргэдэд ажлын байр, цалин олгодог баялаг бүтээгчид рүү чиглэсэн дэмжлэг алга. Үүнийг хийж чадахгүй бол манай улсын эдийн засагт томоохон хохирол учирч болзошгүй байна.

-Энэ байдлыг ухаалгаар даван туулах гарц, шийдэл нь юу байх вэ?

-Хувиараа бизнес эрхлэгчдийг хөрөнгөөр дэмжиж чадвал ажилчид нь цалин, орлоготой залгаж, амьжиргаагаа хангах нөхцөл бүрдэнэ.  Тодруулбал, мөнгө, эргэлтийн хөрөнгөөр дэмжихээс гадна нөгөөтэйгүүр зээлийг хойшлуулах, эргэн төлөлтийг царцаах байдлаар шийдэх нэг гарц байж болно. Гэхдээ энэ шийдлийн хүрээнд бид банкуудаа орхигдуулж болохгүй. Банкуудын төлбөрийн нөхцөлийг царцааж, мөнгөний орох урсгалыг хаасан үед гарах урсгал нь илүү нэмэгдэж, иргэд хуримтлал хийж эхэлдэг. Тийм учраас төвбанкны зүгээс банкуудыг эх үүсвэрээр хангах, зузаатгах хэрэгтэй. Ийм л сонин үетэй нүүр тулаад байна. Энэ үед төр өөрийнхөө үүргийг тодорхой хэмжээнд биелүүлэх хэрэгтэй. Биелүүлж ч байгаа. Үүнийг хэн ч үгүйсгэхгүй. Иргэдийн амь нас, аюулгүй байдлыг тодорхой хэмжээнд хангаж, эмзэг бүлгийн иргэдээ халамжаар дэмжиж байна. Харин хувиараа бизнес эрхлэгч, ажил олгогчид болон банкуудаа дэмжсэнээр цаашид тохиох эрсдлийг даван гарах боломжтой.

Манай улс одоогоор гадаадын тусламж, зээл авахаас өөр аргагүйд хүрээд байгаа 

-Алтанбулаг болон ОХУ-тай хиллэдэг бусад авто замын боомтыг хаагаад байгаа. Энэ нь эдийн засагт сөргөөр нөлөөлөх үү?

-Одоогоор бид экспортоо алдахгүй байхад голчлон анхаарах хэрэгтэй. Оюутолгой, Тавантолгой, Эрдэнэт гэх мэт экспортын чиглэлд онцгой анхаарч, коронавирусийн тархалтыг энэ чиглэлд алдахгүй байх хэрэгтэй. ОХУ-тай хиллэдэг боомтуудад эрсдэл үүссэн учир хойд хилийн боомт болох Алтанбулагийг хоёр сарын хугацаатайгаар хаагаад байна. Тэгэхээр хойд хөршөөс орж ирэх хүнсний бүтээгдэхүүний импорт харьцангуй суларна гэсэн үг. Энэ тохиолдолд өмнөд хөршөөс хүнсний бүтээгдэхүүнээ хангах, түүхий эдээ боломжит хэмжээгээрээ гаргахад илүү анхаарах шаардлагатай.

-Манай улс Дэлхийн банкнаас 50.6 сая ам.долларын зээл авахаар болсон. Эдийн засаг хүндрэлтэй үедээ өндөр хүүтэй зээл авах нь хэр оновчтой шийдвэр вэ?

-Манай улс одоогоор гадаадын тусламж, зээл авахаас өөр аргагүйд хүрээд байгаа. Цар тахлын өндөр эрсдэл тулгарч, бүх нийтийн хөл хорио тогтоогоод байгаа энэ үеийн хямралыг өр зээлгүйгээр давж гарч чадахгүй болов уу. Гадаад өр нэмэхгүй гэвэл иргэд, бизнес эрхлэгчдээ санхүүгийн хувьд элгээр нь хэвтүүлэхээс өөр аргагүйд хүрнэ. Хэрэв тэгвэл хохирол нь бүр том байх болно. Тийм учраас гадаад эх үүсвэрээс тодорхой хэмжээний тусламж, зээлийг урт хугацаатай ашиглах нь зүйтэй гэж бодож байна. Харин зээлийг зөв зарцуулж, аль болох боломжит хэмжээгээрээ зардал бага, урт хугацаатай зээлийн сонголтод анхаарах ёстой.