Г.ЖАРГАЛСАЙХАН: ХОНИН ЦАГААН ҮҮЛ ДУУНЫ АЯЛГУУГ ОРОСОД ОЮУТАН БАЙХДАА БИЧИЖ БАЙЛАА 

"Хонин цагаан үүл нь ээ хө

Хувирч сэрээд нүүлээ дээ хө нүлээ дээ

Хонгор жаалхан чамтайгаа би ай хө

Ханилахын заяа ч дутлаа даа хө

Хонгор жаалхан чамтайгаа би ай хө

Ханилахын заяа ч дутлаа даа хө” хэмээх монголчуудын сонсох дуртай дуу бий. Тус дууны аялгууг МУГЖ Г.Жаргалсайхан буюу "Том" Жагаа бичсэн бол шүлгийг нь зохиолч, яруу найрагч, найруулагч Д.Төрмөнх бичжээ. Бид "Дуу төрсөн түүх" булангийнхаа энэ удаагийн дугаарт “Хонин цагаан үүл” дуу хэрхэн бүтсэн талаар онцолж, тус дууны аялгууг бичсэн Г.Жаргалсайханаас тодруулсан юм. Тэрбээр "Би Оросод оюутан болж очсон жилээ "Хонин цагаан үүл" дууны аялгууг бичсэн юм. Оросод сурч байхдаа ганцхан аялгуу хийсэн нь "Хонин цагаан үүл" дууны аялгуу юм. Тухайн үед надтай хамт сурч байсан оюутнууд "Ямар сайхан аялгуу вэ" гээд ямар ч нэртэй билээ дээ хайрын шүлгээр үг хийж  дуулдаг байсан. Тухайн үед хөгжмийн зохиолч Л.Балхжав Оросод сурч байсан. Балхаа сургуулиа төгсчихөөөд Монголд ирж, МҮОНРТ-д дууны нэвтрүүлэг хийдэг болсон юм. Б.Бадрууган тэд миний аялгууг яруу найрагч Л.Төрмөнхөд сонсгож, шүлэг захиалсан гэдэг. Тэгээд Д.Төрмөнх бидний Оросод дуулдаг байсан шүлгийг бүрэн өөрчилж, “Хонин цагаан үүл” болгосон түүхтэй. Зуны амралтаараа Монголд иртэл дуучин, найруулагч Б.Бадрууган аялгууг нь тоглоод, дуулаад сурчихсан байсан. Б.Бадрууган гитар их сайхан тоглодог байсан юм шүү дээ.  Тэгээд бид ярилцаж байгаад дуугаа бичүүлэхээр болж төлөвлөөд, МҮОНРТ-ийн студидэд өдөрт нь гаргаж байсан юм” гэв. 

Л.БАЛХЖАВ: ТЭР ҮЕД "ХОНИН ЦАГААН ҮҮЛ" ДУУГ ДУУЛДАГГҮЙ, ГИТАР ДЭЭР ТОГЛОЖ ЧАДДАГГҮЙ ОЮУТАН БАЙГААГҮЙ

    Харин тус дууны аялгууг Оросод "мэндлэхэд" дэргэд нь байсан Төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч Л.Балхжав тус дууны тухай ярихдаа "Би "Хонин цаган үүл" дууны гэрч нь яах аргагүй мөн. Бид Оросод оюутан байхдаа Жагаагийн зохиосон аялгуу дээр  хайрын шүлэг тааруулж дуулчихаад ихэд баярлацгаадаг байж билээ. "Том" Жагаа аяыг нь зохиохдоо энгийн мөртлөө, ардын дууны аялгуу шиг  хийсэн учраас тэр үед гадаадад сурч, амьдарч байсан хүмүүсийн зүрх сэтгэлд ихэд хүрсэн. "Хонин цагаан үүл" зөвхөн эх орны сэдэвтэй дуу биш мөртлөө олон хүн дуулдаг, сонсдог болсон нь одоо ч хэвээрээ. Тухайн үед "Хонин цагаан үүл" дууг дуулдаггүй, гитар дээр тоглож чаддаггүй оюутан лав байгаагүй. Хөдөөнөөс ирсэн оюутнууд Ардын дуу шиг өнгө аясаар хүртэл дуулдаг байсныг нь би мэднэ. Зөв, буруу, хөгжимтэй, хөгжимгүй бүгд дуулцгаадаг байсан нь сэтгэлд тод байна.Тэр дууг бид яах аргагүй олон түмний сонсох дуртай дууны нэг болох учраас бүтээл болгоё гэж шийдээд хийсэн нь биелэлээ олсон. Төрөх л ёстой аялгуу, шүлэг байсан. Тухайн үед "Том" Жагаагийн "Сөгнөгөрийн гол" гэх дуу мөн олны хүртээл болж, хүмүүсийн дуулах дуртай дууных нь нэг болж байсан санагдана. Хамгийн анх Б.Бадрууган "Хонин цагаан үүл" дууны аялгууг Д.Төрмөнхөд үзүүлж, "Чи энэ аялгуунд тохирох шүлэг бичиж өг" гэж хэлснээр тус дууны шүлэг бүтсэн түүхтэй" гэв.

Харин "Хонин цагаан үүл" дууны шүлгийг бичсэн Д.Төрмөнх тус дууны талаар хэрхэн дурссан болохыг та бүхэнд хүргэе.  

ЯРУУ НАЙРАГЧ Д.ТӨРМӨНХ: 2-3 ШҮЛГЭЭ НИЙЛҮҮЛЖ БАЙГААД "ХОНИН ЦАГААН ҮҮЛ" ДУУНЫ ҮГИЙГ БИЧИЖ БАЙСАН 

     Тэрбээр "1990-ээд оны үед хэн дуртай нь дуу биччихдэггүй байлаа. Гэхдээ би сайндаа тус дууныг үгийг бичээгүй. Тухайн үед Үндэсний телевизийн хөгжмийн редакцад ажиллаж байсан учраас хөгжмийн зохиолчдыг сайн таньдаг байсан. Мөн Явуугийн Энхээ гэдэг хүн дууны шүлэг хэрхэн бичих тухай надад зааж, зөвлөж байсан нь нөлөөлсөн. Тэрээр "Дуунд Р үсэг их орвол онцгүй байдаг" гэх мэтчилэн зөвлөж байсан үе. "Хонин цагаан үүл" бол миний анхны дуунуудын нэг мөн. Тус дууны шүлгийг өөрт байсан 2-3 шүлгээ нийлүүлж байгаад аяыг нь сонсоод бичиж байсан. Хүмүүс миний шүлэг гэдгийг мэдэхээрээ их баярладаг. Учир нь, тэр дуунд тэр дуунд хайртай байдаг болохоор тэр шүү дээ" гэв.