"СЭНТИЙ" ДӨРВӨН БОТЬ ТҮҮХЭН РОМАН БУЮУ Р.ЭМҮЖИН

2026-05-10, 555

Зохиолч, яруу найрагч Р.Эмүжин “Сэнтий” дөрвөн боть түүхэн романыхаа нээлтийг хийсэн. Тус ном “Цагийг атгасан их хаан”, “Зарлиг үүрсэн Занабазар”, “Гал зуусан Галданбошгот”, “Тэнгэрт тэнгэр болов, Газарт газар болов” гэх дөрвөн ботиос бүрдэх бөгөөд “Энэхүү түүхэн зохиолыг эртний язгуурт өвөг дээдсийнхээ захиасыг эрхэм болгон туурвив” хэмээжээ.

Долоон жил судалгаа хийж, хоёр жил бичиж, туурвисан гэнэ. Цаг хугацаанд амьдрагч бид тэрхүү цаг хугацаандаа амжуулах, хийх, эзэн нь явах багагүй даалгаврыг өвөртлөн ирдэг шиг байгаа юм. Зохиолч хүн гэхэд өөрийн бодол, сэтгэл хөвөрдсөн, тэр дундаа түүхийн хуудас сөхсөн зохиол бүтээлийг уншигчдадаа хүргэж байх жишээтэй. Энэ ч үүднээс тэр өөрийн даалгавраа сайн биелүүлж, дөрвөн боть ном уншигчдынхаа гарт хүлээлгэн өглөө.

Мэдээж уншигч та номоо бүхэлд нь уншиж, өөрийн оюун, мэлмийд тунгаах учир бид товчхон танилцуулж, цухасхан тэмдэглээд л өнгөрөх нь зүйтэй нь энэ байх. Нэгдүгээр ботийг гэхэд, “Алив зэвсэг багаддаггүй, алд бие балчирддаг”-аас “Ногоон морьтой хүн” гэх бүлэг хүртэл олон бүлгээр өртөөлөн бичсэн байх бөгөөд нэг бүлэг нэг 10 орчим хуудас аж. Бид боть тус бүрийн эхлэлээс эшлэл хүргэж байна.

"Цагийг атгасан их хаан" ботийн эхлэлд “Халхын өндөр гэгээн Занабазарын өргөөний гаднаас хөдөлсөн үл таних дөрвөн морьтон наран жаргах зүг давхин одоход ард нь зуны бүгчим агаар цалгилан үлдлээ. Тэд нар ганзагалж, тэнгэр өргөх мэт улбар шар туяанд уусан алсарсаар, үдшийн бүрэнхий нөмрөн авахтай зэрэгцэн бараа тасрав. Занабазар гэрээс гарч, хэдийнэ холдон одсон морьтнуудын араас алсыг ширтэн удтал зогсоод, шар манан эрхиэ эргүүлэн, Орхон голын эрэг дагуу бодолдоо дарагдан алхав…” хэмээнэ.

Харин хоёрдугаар боть буюу "Зарлиг үүрсэн Занабазар" номын эхлэлд, "Моринд эрэмгий, тулаанд гарамгай Гэзэгт бүсгүй хэдийгээр хиймэл төмөр гартаа дасаж, жадлах, илд зөрүүлэх зэрэгт гавшгай суралцсаар боловч хүчин мөхөстөх үе тоолшгүй олон ажээ. Баруун мөрөнд нь уул авчраад уячихсан мэт хүндэрч, хөдлөх ч тэнхээгүй суун тусах нь олонтаа. Ховог сайрын хамгийн номхон морийг авчирч эмээллээд ч мордоход хэцүү. Сургуулилтын үеэр дайчдын зарим нь Гэзэгтийг өрөвдсөндөө зориуд хүчээ нөөж, хурдаа хасах болов. Үүнийг бүсгүй эхэндээ мэдсэнгүй, түүнд хошуучлан ялж явсан түүх байснаас, сүүлдэж цуцсан үе үгүй юм. Гэтэл одоо яаж ч хичээгээд хүний тал, ямраар ч зүтгээд гаргүй Гэзэгт болжээ..."

"Гал зуусан Галданбошгот" гэх гуравдугаар ботийн эхлэлд,

"-Миний ах зовсон болов уу гэж Галдан асуув. Юм-Агас хатан юу ч хэлсэнгүй. Гал мэт хөвгүүнийх нь талбиун аньсагатай нүднээс дусал нулимс хацар даган урсаж,

-Тэдэнд дүү биш, сэнтий хэрэгтэй байжээ гэлээ.

-Тэд гэж хэнийг хэлэв, хүү минь гэж Юм-Агас хатныг тамирдсандаа шивнэх шахам асуухад

-Тэд дүүтэй байснаас сэнтийтэй байхыг илүүд үзжээ гэж Галдан дахин хэллээ..."

Харин "Тэнгэр тэнгэр болов, газарт газар болов" гэх сүүлийн боть "...Галданбошгот хааныг суудлаасаа өндийхөд Данжила, Дугарравдан тэргүүтэй жанжид нь уухайлан түрэв. Халх Монголын ханхар хойморт цус асгаж, бурхан шүтээн доромжлон, лам нарын аминд хүрсэн энэ ялт хэргийг Галдан намайг үйлдсэн болгож харагдуулах оролдлого миний дайснаас л гарна. Зүүн гарын нутагт Хар, цагаан эрэг хүртэл нэвтэрч, дүүгийн минь амийг хөнөөсөн нь багадаад адгийн хэрэгт гүтгэж, ардын сэтгэлийг үймүүлсэн нь Чихундорж байв уу? Хар манжууд эвдрэлцүүлж явна уу? Үнэнийг би Чихундоржоос үнс болсон хойно нь ч асуусаар байх болно гэж Галдан шийдвэрээ дуулгаад, дуулгаа барин гэрээс гарлаа..."

Р.Эмүжин зохиолчийн зохиол бүтээлээс үг сонголт, дүрээ илэрхийлсэн өгүүлбэрийн утга санааны байдлыг олзлон харж, ончрон мэдэрч болно. Ийнхүү түүхэн энэ дөрвөн боть номыг уншигч та сонгон уншиж, мэдлэг, ухаандаа нэмээрэй.

Зохиолч, яруу найрагч Эмүжин буюу Р.Энхтуяаг бид “Хар торон бээлий”, “Улбар хөлт”, “Хөх сарны явдал”, “Согооны дэвтэр” зэрэг зохиол, бүтээлээр нь андахгүй бөгөөд “Балчир Есүхэй”, “Цэнхэр шувуу”, “Эвэрт могой”, “Үзэсгэлэнт оюун ухаан”, “Шидэт гүүр”, “Хөх гуталт” зэрэг үлгэрийн зохиолоор нь мэдэх билээ.

Тэрбээр “Дүрүүд л өөрөө өөрсдийгөө бүтээгээд амьдраад байдаг шүү дээ. Тэр байтугай хүчтэй дүрүүд зохиолчоос эс шалтгаалан өөрийнхөөрөө зохиолоо ч, хувь тавилангаа ч чирдэг. Хэдийгээр миний дүрүүд өөр, өөрийнхөө тавилангаар өндийдөг ч гэсэн миний зүрх сэтгэлээс төрж байгаа шүү дээ. Тиймээс миний эд эс байдаг л байлгүй. Өгүүллэгүүд, араас нь яруу найргийн багц номууд, тэгээд одоо бичиж байгаа түүхэн романаа хэвлүүлнэ. Ингээд л зогсолтгүй эргээд явчихдаг юм даа. Би өөрөө ч уран бүтээлүүдийнхээ хурдыг гүйцэж амьдарч чадахгүй, чирэгдэж байна даа” хэмээн 2022 онд манай сайтад өгсөн ярилцлагадаа өгүүлсэн байдаг. Тэрхүү түүхэн роман нь ийнхүү өнөөдөр уншигчидтайгаа золгож байгаа нь энэ аж.

Харин яруу найрагч, зохиолч болсон тухай асуултад “Аавын минь үгс, дууны сайхан шүлгүүд, ээжийн минь утга зохиолын өндөр боловсрол, Дашбалбар багшийн минь урам зориг, зүг чиг, ганцыг ч үлдээлгүй номыг минь худалдаад авчихдаг уншигчид маань намайг энэ салбарт үүрд үлдээсэн” гэсэн нь жинтэй хариулт байв. Зохиолч, яруу найрагч Р.Эмүжингийн тухайд хамгийн товчоор ийм байна.

Мэдээж байнгын уншигчид нь түүнийг хамгийн сайн мэдэрч, мэддэг байх. Бүтээлийг нь хүлээж, амтархан уншиж, түүний бичлэгийн урд шимтдэг тэдний тухайд бол гарцаагүй эл роман бол том баяр. Түүхэн романтай ес орчим жил нөхөрлөж, түүхийн хуудаст өгүүлэгдэх түүхийг амтлан найруулж, өгүүлэх дүр, үйл явдлын ааг, амьсгаа, анир чимээг чагнанхан бичнэ гэдэг амаргүй. Гэхдээ он цаг, уйгагүй хөдөлмөр, цуцашгүй хичээл зүтгэл нэг л мэдэхэд баринтаглан боочихдог нь энэ аж. Зохиол туурвилын “сэнтий”-гээсээ тэр дөрвөн боть додигор бүтээл задаллаа. Одоо уншигч та харин түүний туурвисан “Сэнтий”-д саатаарай.

"СЭНТИЙ" ДӨРВӨН БОТЬ ТҮҮХЭН РОМАН БУЮУ Р.ЭМҮЖИН

АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд ergelt.mn хариуцлага хүлээхгүй.

Нийт сэтгэгдэл: 2

Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2026-05-18 18:00:36

Нандин: хаагуур зарагдаж байгаа вэ
Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2026-05-07 15:15:52

аагий: Эмүүжингийн номнууд үнэхээр сайн номнууд байдаг. Энэ цаг үеийн хамгийн шилдэг эмэгтэй зохиолч гэж би хардаг.