Ээжийн тухай дуунууд дотроос “Аргалд явсан ээж” яахын аргагүй айргийн тавд багтах дуу болов уу гэж санадаг юм. Холоос ирсэн хэн бүхэн эргээд холыг зорьдог. Цаг хугацааны ийм нэг алс тэртээг хүмүүс өөрсдийнхөөрөө илэрхийлсний дотроос үгүй болсон ээжийг аргалд явснаар зүйрлэнэ гэдэг аргагүй монгол хүний л тархи, зүрхэнд бүрэлдэх бүтээл болов уу. Байхгүйн тухай мөн ийн бодож, ингэж санах нь ч ховор байх.

           Аргалд явна гэдэг бодол, сэтгэлийн чөлөөт ахуйд аялж, зам, харгуй, уул, талын уулзварт голлон зогсох утга. Хөдөөгийн тийм сайхан зайнд аргал түүж яваа ээжий шиг амар амгалан, уудам тэнэгэр нь ч үгүй байх. Тэгэхээр монгол ээжийн аргаа үүрч алхдаг тэр алстай, холоо явсныг нь зүйрлэх нь аргагүй мэт. Аргалд явсан ээжийг өөрийнхөөрөө тайлваас ийн. Богино өгүүллэгийн мастер Ж.Лхагвын “Би аргалчин билээ” эсээнд “Бургасан шээзгий үүрч, хулсан савар бариад хонины бэлчээр хүрээгүй хүн аргал түүхийн жаргалыг яахин мэднэ...” гэх нь бий. Тэгэхээр ээжийн хүрдэг аргалын тал бидний мэдэхгүй, магад таниагүй ертөнц байх.

       Ийн эсэн бусыг бодонгоо Төрийн хошой шагналт, Ардын жүжигчин, Хөдөлмөрийн баатар,хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноров гуайн хөгжим, Монголын урлагийн нэрт зүтгэлтэн Ж.Бадраа гуайн үгийг нь бичсэн “Аргалд явсан ээж” дууг сонсож сууна. Дээрх бол дуу төрсөн түүхийг нь мэдэхгүйн өмнөх энэ дууны үгийг тайлах гэсэн, утгыг нь таах гэж оролдсон өөрийн бодрол.

        Харин энэ дууны түүхийн тухай Н.Жанцанноров хөгжмийн зохиолч “Монгол тулгатны зуун эрхэм” нэвтрүүлгийн үеэр ярьж, өөрөө дуулсныг нь үзэгч та санаж байгаа байх. Монголын бүтээн байгуулалтын “эцэг” болсон хурандаа, генерал С.Лувсангомбо гуайн оролцсон дугаарт дуулж, түүнийг уйлуулдаг даа. Тэр том бүтээн байгуулагч хүмүүний сэтгэлийг эрхгүй хөдөлгөж, нуран үймэртэл дуулж байсан нэвтрүүлгийн тэр хэсэг ерөөсөө санаанаас гардаггүй юм. Дуу төрсөн түүхийнх нь тухай өөрийн бичвэртээ анд түшилцэн буулгах гэсэн үүдэл минь тэр дугаараас эхлэлтэй. Сулдаа ганхах хүлэг шиг ийм нэг сайхан дууны түүх сонссон, уншсан хэнд ч тэмдэглэн авахын хүсэл төрнө байх. Тэгээд бичиглэн авахдаа уншигч тантай мөн давхар хуваалцахыг зорилоо.

      Н.Жанцанноров хөгжмийн зохиолч “Аргалд явсан ээж” дуугаа бүтсэн тухай “Би ээжтэйгээ 1969 оноос хойш хамт амьдарсан хүн л дээ. Ээж минь 1991 онд нас барсан юм. Битүүний урд өдөр ээж их ажилтай, бурхнаа цэвэрлэнэ, зулын гол орооно. Ээжийг нас барсан жил битүүний урд өдөр гэртээ орсон чинь нэг юм бодогдлоо. Бурхнаа хэн цэвэрлэдэг билээ, хамгийн түрүүнд хэнд золгох вэ гэж. Намайг багад манайх зуухгүй, тулгатай байлаа. Үнс бужигнана гэж жигтэйхэн. Ээж аргалд явахдаа намайг бүсээр ороож, орны хөлнөөс уяж, өмнө нь минь хоёр ааруул тавьчихна. Гурав, дөрвөн настай л байсан үе. Тэр жаахан хүүхдэд ээжийгээ хүлээх шиг том хүлээлт энэ ертөнцөд байхгүй. Битүүний өдөр ээжийгээ үгүйлж дурсаад сууж байхдаа "Аргалд явснаасаа их хугацаагаар явчихлаа даа гэсэн бодол төрдөг юм. “Тэгэхэд “Аргалд явсан ээж минь та арай дэндүү удлаа даа” гэсэн мөр шууд ороод ирсэн. Ж.Бадраа гуай руу утасдлаа даа. “Надад ийм нэг мөр ороод ирлээ” гээд ярилаа. Өнөөх маань ч догдолчихож. “Утсаа тавь” гэж байна. Ээждээ амь гэж жигтэйхэн хүн байсан л даа. Хорин минутын дараа утас дуугарлаа. Ж.Бадраа гуай байна. “За үзэг, цаас гаргаад бич” гэдэг юм. Ингэж л төрсөн дуу” гэж ярьсан байдаг. Ингэж л бидний сэтгэлд хоногшсон, ойр дотно элгэмсүү болсон

"Аргалд явсан ээж минь та

Арай л дэндүү удлаа шүү дээ

Аагтай цайг тань санан санасаар

Ангаж явна даа муу хүү чинь 

Ээж минь, ээж минь энэрэлт тэнгэр минь

Эргээд ирэх тань болоогүй юу..."гэх

      ийм нэгэн дуу эгшиглэсэн түүхтэй юм билээ. Хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноров гуайн зохиосон хөгжим бол хязгааргүй. Тэр энэ дуугаараа ээжийгээ үгүйлэн санаж, түүний ээж эргэж ирэхгүйгээр аргалд явсан ч энэ л дуугаа сонсож, тайтгарч, аагтай цайгаар нь ангасан үедээ ундаалдаг нь гарцаагүй.