Монголын уран зохиол хэмээх их айлд Зандраабайдий хэмээх галын уяач шандаст сайн хүлэг шиг зохиол бүтээлүүдээ сойж байсныг уншигч та андахгүй мэднэ байх. Ийн өнгөрсөн цаг дээр өгүүлэхийн учир эрхэм зохиолч өнөө өглөө эртлэн холын аяндаа морджээ. Үргэлж хүн чанар, үнэн шударга бүхний эрэлд “хатаж” явдаг эрхэм зохиолч тэр утга зохиолын ертөнцийн нуруутай, тулхтай, дүүрэн нэгэн билээ. Харин хүн чанар, хүнлэг сэтгэл, хүний мөс чанар нэвт ханхалсан, агуулгын хувьд жин даац том түүний бүтээл туурвилууд яах аргагүй уран зохиолын шандаст сайн хүлгүүд.

    Үүний тэргүүнд, “Манай нутгийнхан”, “Хонх”, “Төрийн нууц”, “Сувд эрдэнэ”, “Суман хүрэн”, “Нандин эрдэнэ”, “Заяа дутуу бурхад”, “Хөх чонын удам”, “Паян”, “Гул-Аранжин”, “Зүүдэнд оромгүй явдал”, “Хонины найр” зэрэг бүтээлүүд зүй ёсоор багтана. Тэрбээр Монголын орчин үеийн уран зохиолын гол төлөөлөгчдийн нэг, жүжгийн зохиолч, Монголын театрын урлагийн анхдагчдын нэг Д.Намдаг,  алдарт “Би Монгол хүн” шүлгийн зохиолч Ч.Чимидийн шавь байж, аатай, аагтай, үлдэц, унац дүүрэн том зохиолчдын гараар хүмүүжсэн нэгэн. Утга зохиолын том цолтой аваргуудын зохиол, бүтээлээ туурвих арга туршлагаас суралцаж, бүтээлээ уншуулж, тэдний үнэт үг сургаалийг сонсож өссөнөөрөө ихэд бахархдаг тухайгаа ч тэр ярьсан байдаг. Бахархахаас ч аргагүй байх. Амьд домог болсон зохиолчдын дэргэд өсөж, торнин зохиол бүтээлээ ч, өөрөө ч “хүн” болгож авах хувь хүн бүрт тохиохгүй. Энэ хувь тавилангаа ч тэр эрхэмлэн багш нарынхаа нэрийг унагамгүй бүтээлүүдийг уран зохиолын ертөнцөд үлдээгээд, багш нарынхаа араас дөрөө жийлээ. Хоёр багш нь өдийд түүнийг магтаж, үг сургаалиа хайрлаж суугаа байх.

     Тэрбээр Монгол Улсын Их Сургуулийн Монгол хэл, уран зохиолын багш, сэтгүүлч мэргэжлээр төгсөж, Хүүхэд Залуучуудын Эвлэлийн хороонд зааварлагч, “Чойбалсанч”, “Соёл, утга зохиол”, “Утга зохиол” сонины газруудад ажиллаж эхэлжээ.

   Дараа нь Соёлын яамны жүжиг, киноны зохиолын хэлтэс, Монголын зохиолчдын эвлэлийн хороонд зохиол, бүтээлээ туурвиж, Монголын тайз, дэлгэцийн урлагийг хөгжүүлэхэд амьдралынхаа он жилүүдийг элээжээ. Ингэхдээ өвгөн хоёр багшаасаа гадна уран зохиолын томчуудтай уулзаж, заримтай нь нөхөрлөж ч явжээ. Энэ тухай тэрбээр өөрийн гаргасан ном зохиолд түлхүү өгүүлсэн байдаг. Тэрбээр “Заяа дутсан бурхад” номондоо Намдаг, Чимэд хоёр багшийнхаа тухай бичсэн. Мөн.С.Дашдооровын тухай бичсэн. Тэгээд л “Бадмаарсан зул”-ыг бичсэн дээ. Энэ дотор уулзаж яваагүй хүн С.Буяннэмэх, Раднаабазар хоёр байгаа. Бусад нь цөм миний танил” гэж ярьсан байдаг. Ингэж л тэр зохиолч, уран бүтээлчдийг таниулсан ном бүтээлээ туурвисан байдаг. Багш нарынхаа тухай бол тус бүр гурав, гурван ном хэвлүүлсэн байдаг.

       Түүний бүтээсэн зохиолоос “Хонины найр, “Хөх ногооны униар”, “Гул-Аранжин", “Тал нутгийнхан” нь кино болж, монгол киноны алтан санд мөнхрөн үлдсэн. Эдгээр уран бүтээлээс нь харвал Х.Зандраабайдий гуайн залуу нас болов уу гэмээр дүо бол Гул-Аранжин. Амьдралд хөлөө олох гэж дэнжигнэж яваа залуугийн амьдралыг харуулсан эл зохиолын хэсгийг тэр өөрийнхөө залуу үеийг бодож бичсэн болов уу. Ер түүний бүтээлүүд цаг үеийн нөхцөл байдалд хүн, мал, орчин ахуйн юмс хэрхэн өөрчлөгдөж, ямархан хувиоч байгааг асуудал дэвшүүлэн хөндөж гаргаж ирдгээрээ давуу талтай. Тухай цаг үе, хүмүүсийн амьдралыг ер түүний бүтээлээс л мэдэх боломжтой мэт. Ийм сайхан бүтээл, туурвиалаа үлдээгээд өнөөдөр тэр буцжээ.

Монголын уран зохиолын хөгжлийг түшилцэж, өнөө хойч үедээ сөхөж, унших юмтай үлдээгээд явлаа. Түүний үлдээсэн хүлэг шиг зохиол, бүтээлүүд үүрд утга зохиолын ертөнцөд хурд, хүчээ сорьж, зүс, зүсээрээ Монголын уран зохиолын уяан дээр “дүүхэлзэн” байна.