Энэ жил дэлхийн болон Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт ямар байх  талаар эдийн засагч Б.Лакшмитай ярилцлаа.

-Цар тахлын улмаас БНХАУ удаан хугацаанд хаалттай байсан хилээ энэ сараас нээх гэж байна. Хил нээгдсэнээр манай эдийн засагт ямар эерэг дагаврууд гарах  вэ?

            -Хил нээгдэх сайхан мэдээтэй байгаа. Хил нээснээр худалдааны эргэлт өмнө  жилүүдээс арай хурдтай болж, экспорт, импортод эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж харж байна. Гэхдээ БНХАУ-д одоо ч цар тахлын нөхцөл байдал  дээрдээгүй, "Тэг ковид"-ын   бодлогоо баримталсан хэвээр байна. Мөн манай улс шинээр төмөр замууд нэмж барьсан ч, одоогоор бүрэн тээвэр хийх боломжгүй, ирэх хавраас ашиглалтад оруулах төлөвлөгөөтэй байгаа. Тиймээс хил нээлээ гээд шууд эдийн засгийн эргэлт эрчимжинэ гэж ойлгож болохгүй.

-2023 оны дэлхийн эдийн засгийн нөхцөл байдал ямар байх талаар та ямар төсөөлөлтэй байна вэ?

            -Энэ жил дэлхийн засгийн байдал нэлээд амаргүй харагдаж байна. Дийлэнх улс оронд цар тахлын хүнд давлагаа үргэлжилсээр байгаа. Томоохон улс орнууд гадаад барааны эргэлтээ багассан. Мөн зарим орнуудын эдийн засаг огт өсөлтгүй, хямралтай нүүр тулж байна. Энэ нь ханган нийлүүлэлт, дэмжлэг багассантай холбоотой юм.

-Цар тахлаас гадна ОХУ, Украйн Улс хоорондын дайн намжаагүй байна. Энэ нь эдийн засагт ямар сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа вэ?

            -Энэ дайны хор уршгийг дэлхийн нийтээрээ амсаж байна. Цар тахлаас гадна эдийн засаг, эрчим хүчний салбарт хүндрэл үүсээд буй. Дэлхийн эрчим хүчний үйлдвэрүүд өмнөх шигээ ажиллах боломжгүй болж байна.  Үүнээс үүдэн эдийн засгийн тэлэлт буурч, нөхцөл байдлыг улам дордуулж байна.

-Эрх баригч намынхан үнийн өсөлтийг хязгаарлах чиглэлээр арга хэмжээ авна гэсэн ч одоо хүртэл биеллээ олоогүй байна. Үнийн өсөлтийг хязгаарлах боломж байна уу?

      -Зөвхөн Монгол Улсад гэлтгүй дэлхий нийтэд инфляцын асуудал хүнд, шийдвэрлэхэд хэцүү  байдаг.  Манай улсын эдийн засгийн хангалттай төрөлжөөгүй.  Эдийн засаг гаднын орнуудаас хараат байдалтай байдаг гэсэн үг. Дэлхийн нийтийн хямралыг дагаад импортоор орж буй бараа, бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэж, орж ирэх төлөвтэй байна. Энэ үнийн өсөлт ард иргэдийн нуруун дээр ирнэ. Мөн төгрөгийн ханшны сулрал инфляцад томоохон нөлөө үзүүлэх магадлалтай. Тиймээс энэ жил манай улс эдийн засгийн хувьд хүндхэн сорилтуудтай тулахаар байна.

-Тэгвэл Монгол Улс эдийн засгийн хямрал, үнийн өсөлтийн эсрэг дорвитой арга хэмжээ авч чадаж байна уу?

            -Эдийн засгаа сайжруулахын тулд нэн түрүүнд экспортоо нэмэгдүүлэх шаардлагатай байна. Мөн гадаад хөрөнгө оруулалт чухал байгаа.  Дээрээс нь дотооддоо үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуй нэгж байгууллагын бизнесийн орчныг сайжруулах хэрэгтэй. Гэтэл одоогийн байдлаар хангалттай хэмжээнд арга хэмжээ авч чадахгүй хэвээр байна. Гадаад хөрөнгө оруулалтын газар байгуулагдаагүй, дутуу дулимаг байна. Яг аль салбараа хөгжүүлэх тал дээр тодорхой шийдэлд хүрээгүй байгаа.

-Өнгөрсөн онд манай улс зарим гадаад өрөө эхнээс нь төлж эхэлсэн. Мөн “Чалко”-гийн гэрээг дахин сунгасан.  Энэ гэрээг сунгах шаардлага манайд байв уу?

            -Гадаа өрөө төлөх хугацааг хойшлуулснаар эдийн засгаа сайжруулах цаг хожих давуу тал бий. Гэхдээ хугацааг нь сунгасан ч зээлийн хүүгийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөхгүй. Өрийн хэмжээ улам л нэмэгдсээр байна. Бид анх удаа зээлийн төлбөрийг хойшлуулаагүй. Үүнээс харахад манай улс санхүүгийн сахилга бат сул байгаа нь харагдана.

-2023 оны улсын төсөв нэлээд эерэг төсөөлөлтэй баталсан. Та эдийн засагч хүний хувьд энэ жилийн төсөв хэр оновчтой болсон гэж харж байгаа вэ?

            -Энэ жил төсвийн хувьд зарлагаа тэлсэн, алдагдалтай баталсан. Мөн дотоодын нийт бүтээгдэхүүн таван хувьтай, инфляцыг найман хувьд барина гэж төсөөлсөн байсан. Гэсэн ч зарчмын томоохон өөрчлөлтүүд харагдаагүй. Шинээр хөрөнгө оруулалт хийхгүй гэж байгаа ч хэрэгцээгүй төслүүдээ царцаах хэрэгтэй байсан.  Харин нэн чухал хэрэгцээтэй төслүүд дээр санхүүжүүлэлтэй төвлөрүүлж чадсан бол эдийн засагт эерэг үр дагавар авчрах байлаа. Алдагдалтай баталсан төсвийн алдагдлаа нөхөхийн тулд дахин зээл авах гэж байна.