Хятад мотоцикль малчдын чухал хэрэглээний нэг болоод цөөнгүй жил боллоо. Мэдээж хэрэг мотоцикль малчдын ахуй амьдралд тус нэмэр болж байгааг үгүйсгэх аргагүй. Шатахуун бага иддэг, хол газрыг богино хугацаанд туулдаг, мөн үнэ хямд, сэлбэг элбэгтэй гэх мэтчилэн түүнийг сонгох шалтгаан олон байдаг биз. Гэтэл нөгөө талаараа чанар муугаас хамаарч олон хүн амиа алдах шалтгаан болоод байна. Тэр дундаа малчдыг “Халуун цус, зүрх, судастай малыг төмөр тажигнуулан тууж байна” хэмээн олон хүн зэмлэдэг. Тиймээс бид энэ удаад орон нутгийн иргэдийн өдөр тутмын хэрэглээ болох хятад мотоциклийн үнэ ханшийн талаар бэлтгэлээ.

малчдыг “Халуун цус, зүрх, судастай малыг төмөр тажигнуулан тууж байна” хэмээн олон хүн зэмлэдэг.

          “Өгөөмөр” захын замын урт талын эгнээг хятад мотоцикль зардаг худалдаачид эзэгнэсэн аж. Өнгө, үзэмж загвар, он зэргээр нь ялган эгнээ болгон яралзтал өржээ. Хамгийн хямд мотоцикль 2.5 сая төгрөгтэй байх бөгөөд чанар чансаа, эдэлгээний хувьд хэврэг нь үнэ хямд байдаг тухай худалдаачин учирлаж байлаа. Иргэдийн ярьж буйгаар хятад мотоцикль нэг жилийн эдэлгээтэй байдаг гэнэ. Тиймээс жил бүр нэг шинэ мотоцикль авдаг байна. Гэтэл удалгүй портер машинаас хоёр хүн бууж ирэн “Худалдаачинаас мотоцикль хэд вэ” хэмээн асуухад худалдаачин “Янз бүр үнэтэй, ёоз ёозын загвартай байна. Та ямар загварын мотоцикль сонирхож байна” гэв. Мотоцикль сонирхож буй хоёр иргэн “Хамаатны маань малчин хүү хэдэн жилийн өмнө эцгээ шалсаар байгаад хятад мотоцикль авахуулсан. Уг нь аавынх нь 20 жилийн өмнөх “Планета-5” хөл залгуулж дөнгөдөг байсан. Гэтэл саахалтын залуус орчин үеийн өнгө зүстэй мотоциклиор малаа хариулж байгааг харчихаад авахуулсан юм билээ. Гэтэл сар хүрэхгүйн дараа шинэхэн унаагаа унаж яваад нэг ойчоод л  мотоцикль нь авах юмгүй болсон. Харин өөрөө азаар амьд үлдсэн дээ” хэмээн ярилцаж байхад худалдаачин “Одоо бол хятад мотоциклийн эдэлгээ сайжирсан шүү. Та хоёр “Планета-5” хайгаагүй байлтай” хэмээн ихэд дурамжхан байгаагаа илэрхийлж байлаа. Мөн нэг худалдан авагч  мотоциклийн үнэ асууж “Хөдөө орон нутаг руу хэдэн төгрөгөөр тээвэрлэх вэ” гэв.

Иргэдийн ярьж буйгаар хятад мотоцикль нэг жилийн эдэлгээтэй байдаг гэнэ

Орон нутгийн иргэд 150-200 мотортой мотоцикль худалдан авч хэрэглээндээ хэрэглэдэг байна. БНХАУ-д үйлдвэрлэсэн мотоциклийн ослоор амиа алдагсдын тоо жилд дунджаар 100 хол давж сонсогддог боллоо. Дулааны улирал эхэлчихсэн учир авсаархан унаа хөлөглөчих сонирхолтой малчид хотыг чиглэх нь олширдог билээ. Тиймээс худалдаачид Хятадаас мотоцикль оруулж ирэн үнийг нугалан зардаг байна. Мөн лизингээр өгдөг аж.

Мөн мотоциклоор үйлдэгдсэн зам тээврийн ослын цөөнгүй хувь нь согтуугаар жолоодож явсантай холбогддог. Бидний цөөхөн монголчууд архи уусан үедээ мотоцикл жолооддог, хамгаалалтын дуулга хэрэглэдэггүй, 

          Худалдаачид Энэтхэг, Солонгос, Япон зэрэг улсаас мотоцикль импортоор оруулж ирдэг бөгөөд ихэнх хувийг БНХАУ-ын мотоцикл эзэлдэг байна. Мотоциклийн загвар, үйлдвэр нь өөр өөр байна. Тухайлбал “Чансаа”,  “Мустанг” гэх мэт. Хамгийн их гүйлгээтэй нь “Super dayon” маркийнх аж. Эдгээр мотоцикл 100 км-т 2.5 литр бензин зарцуулдаг, үнэ нь 3-3.5 сая төгрөгийн хооронд хэлбэлздэгийг худалдаачин н.Бат учирласан юм. Тэрбээр “Чанарын хувьд үйлдвэрээс нь татдаг болохоор санаа зоволтгүй. Хятад мотоцикл жилээс жилд сайжирч байгаа. Хуучин нэг иргэн жилд нэг мотоцикл авдаг байсан бол одоо хоёр жилд нэгийг авах жишээтэй. Мөн загвар хийцийн хувьд үргэлж шинэчлэгдэж, орчин үеийн унаа болж байгаа” гэв.  

Тэдний оруулж ирж буй мотоцикл үйлдвэрлэл болон хэрэглээний стандартын шаардлага хангасан байдаг бол стандартын бус, зөвшөөрөгдөөгүй мотоциклийг хүмүүс хувиараа оруулж ирсээр байна

          Тиймээс бид хятад мотоциклийн өөр нэг худалдаачнаас чанарын талаар тодрууллаа. Тэрбээр “Техник хэрэгсэлд зориулалтын эд ангиар засвар, үйлчилгээ хийх ёстой. Гэвч монголчууд үүнийг үл ойшоодог. Нутагтаа аль гарын дүйтэй, юмны эвийг олчихдог нэгэн дээрээ очиж чанарын шаардлага хангахгүй зүйлсээр орлуулдаг. Түүнийгээ монголчлох ухаан хэмээн нэрийдэж, нэгнээ хөөрөгдөнө. Бүхнийг чадагч нь болсон болоогүй хадаас, төмөр, эрэг шургаар гагнаж, угсарч сэлбэнэ. “За ингээд болчихлоо, хэсэгтээ давгүй биз” хэмээн тоомжиргүй хэлнэ. Түүнд итгэж явах нэгэн үр хүүхэд, гэр бүлээ харамсалтайгаар алдаж насан туршдаа харамсан үлдэх тохиолдол ч гарна. Үүнийг л монголчлох ухаан буюу нэгэндээ хэт найдсан хэнэггүй зан гээд байгаа юм. Мөн мотоциклоор үйлдэгдсэн зам тээврийн ослын цөөнгүй хувь нь согтуугаар жолоодож явсантай холбогддог. Бидний цөөхөн монголчууд архи уусан үедээ мотоцикл жолооддог, хамгаалалтын дуулга хэрэглэдэггүй, мөн хурд хэтрүүлэн давхидаг, техникийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаагүй тээврийн хэрэгсэл ашигладаг зэрэг хэнэггүй нь дэндсэн зангаасаа болж төмөр хүлэгтээ тонгоруулж, амь нас, эрүүл мэндээр хохирдог” гэлээ. Манай улсад мотоцикл худалддаг албан ёсны зөвшөөрөлтэй 2-3-хан ААН байна. Тэдний оруулж ирж буй мотоцикл үйлдвэрлэл болон хэрэглээний стандартын шаардлага хангасан байдаг бол стандартын бус, зөвшөөрөгдөөгүй мотоциклийг хүмүүс хувиараа оруулж ирсээр байна. Гаалийн мэдээллээр манай улсад жилд дунжаар 40-50 тэрбум төгрөгийн 35-40 мянган мотоцикл орж ирж байна. Үүний 80 хувь нь БНХАУ-ын, үлдсэн хувь нь Япон, Энэтхэг, АНУ, БНСУ-ынх аж. 

          Нэг ёсондоо энд гаалийн бүрдүүлэлт хийж, татвар авахаас өөр улсаас тавьж буй техникийн хараа хяналт байдаггүй. Хувь худалдаачдаас мотоцикл худалдан авахад гаалийн бичиггүй, зөвхөн танилцуулга үзүүлэхээс хэтэрдэггүй байна.  Түүнээс гадна мотоциклээс үүдэлтэй зам, тээврийн ослын голлох шалтгаанд тээврийн хэрэгслийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаагүй, иргэд мотоцикл барих жолооны эрхийн бичиггүй, согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үед жолоодож буй зөрчлүүд ихэвчлэн ордгийг цагдаа болон автотээврийн байгууллагаас мэдээлж байна. Замын хөдөлгөөний дүрмээр мотоциклийн дээд хурд 60 км байдаг бол манайд дээрх хурдыг хэтрүүлж буй нь осол аваар гаргах бас нэг үндэс болдог байна.