"Та зээл хүсэж байвал энэ холбоосоор орж бүртгүүлнэ үү","Та азтан боллоо. Тус холбоосоор орж шалгаарай", "Таны цахим хаягийн бүртгэлийг баталгаажуулах шаардлагатай, тус холбоосоор орж шалгана уу" гэх мэйл, чат, олон улсын код бүхий дуудлага бидний өдөр тутмын амьдралд ирдэг. Энэ нь зарим тохиолдолд бидний хувийн мэдээлэл, санхүүгийн нууцад халдах хортой код байдаг. Долоо хоногт ирдэг 40-50 мянган халдлагын 75 хувь нь хортой код бөгөөд 64 хувь нь мэйлээр, 36 хувь нь вэбээр дамждаг байна.

                Монгол Улс долоо хоног бүр 90 гаруй мянган кибер халдлага өртдөг гэх тоон мэдээлэл бий. 2023 оны байдлаар долоо хоногт дунджаар иргэн хуулийн этгээд рүү чиглэсэн кибер халдлага, зөрчил 38, компанийн 8699 IP хаягт 91788 удаагийн сэжигтэй хандалт илэрсэн байна. Үүний 55495 нь хортой код, 2952 системд дүрмийн бусаар нэвтрэлт хийхээр халдсан тохиолдол байжээ.

                Кибер аюулгүй байдлын тухай хууль 2022 оны тавдугаар сарын 1-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд хуулийн дагуу 14 журам батлагдан хэрэгжиж эхэлжээ. Нүдэнд үзэгдэх дайн, зэвсэгт мөргөлдөөнөөс илүү хохирлыг кибер халдлага үзүүлдэг. Хувь хүний санхүүгийн болон тухайн компанийн мэдээллийг нэг хүний санамсаргүй алдаанаас болж алдаж болно. Өдөр ирэх тусам аюулын харанга дэлдэж байгаа кибер аюулгүй байдалд Монгол Улс анхаарч ажилласаар байгаа билээ. Энэ хүрээнд Монгол Улсад анх удаа "Itactiс" стратегийн команд штабын хамтарсан сургуулийн үйл ажиллаагааг зохион байгууллаа. Тус үйл ажиллагааны үеэр Монгол Улсын кибер халдлага, зөрчлөөс сэргийлэх хариу арга хэмжээ авах зургаан байгууллагын 63 албан хаагч багаар оролцож, өөрсдийн ур чадвар, авхаалж самбааг сорьсон юм. Стратегийн сургуулийн үйл ажиллагааг нээж Зэвсэгт хүчний жанжин штабын нэгдүгээр орлогч дарга, генерал Ж.Өсөхбаяр үг хэллээ. Тэрбээр “Сүүлийн жилүүдэд явагдаж буй цэргийн тусгай ажиллагаа, зэвсэгт мөргөлдөөний үед эсрэг талынхаа эрчим хүч, онц чухал мэдээллийн дэд бүтэц, сүлжээ руу кибер халдлага үйлдэх нь нь ихсэхийн зэрэгцээ олон нийтийг хуурамч, сөрөг мэдээллийн нөлөөнд автуулан төөрөгдүүлэх, цэрэг, зэвсэглэлийн удирдлагын системийн ажиллагааг талууд өөрийн хяналтад оруулахад чиглэсэн довтолгооны арга техник, чадавхыг хөгжүүлэхэд анхаарал хандуулах боллоо. 2017 онд Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын Удирдлага, холбоо, мэдээллийн аюулгүй байдлын хэлтсийн бүтцэд Кибер аюулгүй байдлын албыг байгуулж, 2019 онд бие даасан төв болгон өргөтгөсөн байдаг. 2020 онд Зэвсэгт хүчний бүтцэд  бие даасан шинэ төрлийн-Кибер аюулгүй байдлын цэргийн анги байгуулан, улсынхаа цахим орон зайн аюулгүй байдлыг батлан хамгаалах үүргийг хэрэгжүүлэхэд чиглэж, чадавхыг бэхжүүлэхэд онцгой анхаарч байна” гэв.

                “Itactic” кибер халдлага, зөрчилд хариу үзүүлэх стратегийн команд штабын хамтарсан сургуулиар Кибер хадлага зөрчилтэй тэмцэх үндэсний төв, Кибер хадлага зөрчилтэй тэмцэх нийтийн төв, Кибер цэргийн командлал, Үндэсний дата төв, Цагдаагийн ерөнхий газар, Батлан хамгаалах сургууль гэсэн зургаан баг заагдсан хугацаанд кибер хандлагыг илрүүлэх, халдлагад дүн шинжилгээ хийх  даалгавар биелүүлэх юм. Баг тус бүр хуваарилагдсан ангид орж, компьютер дээр сууснаар сургалт эхэллээ.

"MN cert" ТББ 10083 IP хаягт шинжилгээ хийхэд 47 хувь нь наймаас бага тэмдэгттэй, 88 хувь нь тайлахад хялбар, 14 хувь нь түгээмэл англи үг ашигладаг бөгөөд эдгэр нууц үг нь нэг цагийн дотор тайлагдах амархан нууц үг юм. Мөн 3312 иргэний нэвтрэх нэр, нууц үгний 1549 нь mongol99 хэлбэрийн зургаан минутанд тайлагдахад түлхүүртэй. Шууд тайлагдах дан тооноос бүрдсэн 923 “түлхүүр” байсан. Утас, регистрийн дугаар, хүүхэд, тэжээмэл амьтныхаа нэрийг тэр чигээр нь түлхүү болгох нь түгээмэл.

Кибер аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын албаны дарга Ч.Золбаяраас тэмцээний үеэр кибер аюулгүй байдлын талаар тодруулахад “Кибер халдлага, зөрчлийг илрүүлэх, таслан зогсоох, хариу арга хэмжээ авах, түүнд өртсөн дэд бүтэж, мэдээллийн системийг нөхөн сэргээхэд мэргэжил, арга зүйн туслалцаа, дэмжлэг үзүүлэх Халдлага зөрчилтэй тэмцэх төвүүдийг 2023 онд байгуулсан. Товчхондоо бид улсын хэмжээнд төр, иргэн хуулийн этгээд кибер халдлагад өртсөн тохиолдолд дэмжлэг авах мэргэжлийн газартай болсон. Цахим орчны эрүүл мэндийг иргэн, аж ахуй нэгжүүд хамгаалж сурах нь үндэсний кибер аюулгүй байдалд сайн нөлөөтэй. Банк болон цахим хаягийнхаа нууц үгийг амархнаар бус үсэг, тоо, тусгай тэмдэгт ашиглан зохиох хэрэгтэй. Монголчуудын дунд явуулсан судалгаагаар иргэд ихэвчлэн “Mongol999”, төрсөн өдөр, өөрийн нэр, 1-9 хүртэлх тоог ашигладаг гэх дүгнэлт гарсан. Энэхүү нууц үг нь цахим халдлагын үед тун хурдан тайлагддаг юм” гэв.

                Цахим хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдэж бидний амьдралд хөгжил дэвшил авчирч байгаа боловч тэр хэрээрээ цахим халдлагад өртөж, байгууллагын хувийн мэдээлэл, санхүүгийн нууцаа алдах эрсдэл нэмэгдэж байна. Кибер халдлагаас сэргийлж, өөрийгөө болон гэр бүл, албан байгууллагаа хамгаалах хамгийн чухал зүйл нь цахим орчин дахь сахилга бат юм. “Үнэгүй зүйл зөвхөн хулганы хавханд л байдаг” гэх үг шиг шаардлагагүй тохиолдолд баталгаагүй цахим сүлжээнд нэвтрэлгүй, нууц кодыг өөрт болон өрөөлд амархнаар бус 12 тэмдэгт ашиглан хийх нь кибер халдлагаас сэргийлэх хамгийн том хамгаалалт юм.

 Монгол орны мөнх хөх тэнгэр цэлмэг, цахим орон зай аюулгүй байхыг ерөөснөөр “Itactic” кибер халдлага, зөрчилд хариу үзүүлэх стратегийн команд штабын хамтарсан сургууль өндөрлөсөн бөгөөд улирал бүр зохион байгуулагдах болсноо дурдсан юм.