-Иргэд Цагаан давааны хогийн цэгээс модны хэлтэрхий, хулдаас, цаас авчирч түлж байна-

      Даарч, хөрөхгүйн тулд юу ч түлэхээс буцахгүй болжээ. Айлуудын түлшний авдарт гялгар цаас, ундааны сав, сонин сэтгүүл, модны төрлийн хог байх ч ихэнх нь хоосон байлаа. Бор толгод, шар хөндий, хөл эцэж цуцам жалга, суваг, энгэр бэлийн өвөрт  багтаж ядан буусан гэр хорооллынхны хаалга, үүд дэлгээстэй. Намар гадаа дулаан ч гэр хүйтэн гэдэг дээ. Гэртээ галгүй суугаа иргэд байгалийн гэрлээр дулаацаж, өдрийн талыг барж байна. Эргэлт.мн мэдээллийн сайтын сурвалжлах баг өмнө нь шахмал түлш борлуулах цэгт түлшээ хүлээгээд зогсож буй иргэдийн нөхцөл байдал, бүтэн 10 цаг хүлээж байж хагас дутуу нүүрсээ авдаг талаар сурвалжилсан билээ. Шахмал түлш борлуулах цэгт дугаарлан зогсож буй бөнжигнөтөл чичирсэн иргэд ядарч, даарч, өлсөж, туйлдаж, уйлах нь холгүй хэзээ ирэх нь тодорхойгүй түлшээ хүлээгээд зогсох нь сэтгэл өвтгөм байсан. Тэд “Арга ядахдаа мод, нүүрснээс гадна шатах боломжтой бүхнийг түлж байна. Харин хүйтний эрч нэмэгдэж, цас ороход юу түлэхээ мэдэхгүй. Ийм байдалтай түлшээ хүлээгээд өдөр, шөнөгүй дугаарлаж тэсэхгүй байх” хэмээн хуучилсан юм. Үүний дагуу бид намрын сэрүүн орсон цагт гал алдахгүйн тулд иргэд юу түлж, яаж дулаацаж байгаа бодит нөхцөл байдлыг сурвалжлахаар Баянзүрх дүүргийн 14 дүгээр хороог зорьсон юм.

        17:30 цаг. Бидний эхний очсон газар бол эмнэлэг, галын машин ч олж очихооргүй “задгай” хэмээн нэрлэгддэг хаягжилтгүй айлууд байлаа. Хашаагүй, айлын газар түрээсэлж амьдардаг түүнийг П.Одгэрэл гэдэг. 2011 онд хань нь бурхан болж, түүнээс хойш ганцаараа амьдарч буй нэгэн. Тэрбээр “Би ойрд шахмал түлш, мод худалдан авч түлээгүй. Цагаан давааны хогийн цэгээс модны хэлтэрхий,  хулдаас, цаас  авчирч түлж байгаа. Өглөө, оройдоо галлахгүй бол хүйтэн болсон байна. Одоохондоо түлш борлуулах цэгт дэмий дугаарлаж байхаар гадуур модны өөдөс түүж, түлж байна. Удахгүй шахмал түлш борлуулах цэг нэмэгдэнэ гэх яриа бий. Тэр үед нь шахмал түлш авах бодолтой байна. Мөнгөний боломж гарвал мод худалдаж авна. Гэхдээ худалдааны модонд буулгасан барилгын элчгүй мод байдаг. Манай баруун талын замаар мод ачсан том оврын автомашин явдаг. Зам дагуу унасан мод түүгээд зарим өдөр болгочихдог юм” гэлээ.

Шахмал түлшээ авч чадахгүй дөрвөн нялх хүүхэдтэй сууж байна

        Харин бидний очсон дараагийн айл бол Баянзүрх дүүргийн 14 дүгээр хорооны Батдоржийнх.  Хүүхдүүд нь цамцныхаа малгайг өмсчихсөн галаа тойроод зогсох аж. Тэднийх хоёр цагийн өмнө гал түлсэн гэнэ. Яндан, зуухны таг нь бүлээхэн байлаа. Гэрийн эзэн ажилдаа яваад эзгүй байв. Харин эхнэр нь дөрвөн хүүхдээ дааруулгүйн тулд галаа тохируулж түлэхээс өөр аргагүй. Тэрбээр “Манайх шахмал түлшээ авч чадаагүй, модоор аргалаад сууж байна. Түлш авах ойрхон газар байхгүй болохоор би хүүхдүүдээ орхиод өдөржин түлш хүлээгээд зогсож чадахгүй юм. Очих бүрд түлш ирээгүй мөртлөө хүмүүс битүү дугаарласан байна лээ. Хэзээ, яаж түлштэй болдог юм билээ. Шахмал түлш түлэхгүй бол хүүхдүүд минь даараад байх юм. Мод шатаад л дуусна, ямар ч илчгүй шүү дээ. Бид дөрвөн хүүхэдтэй, бага нь нэг настай. Манайх өмнө нь хашааны банз, хар цаас, дугуй түлж байсан. Гэхдээ  хар утаа саагьж, муухай үнэртдэг. Нялх хүүхдүүдтэй болохоор одоохондоо түлж чадахгүй байна" хэмээсэн юм.

     Мөн тэрбээр модны үнэ нэмэгдсэн талаар хуучилсан юм. Тухайлбал, өнгөрсөн жил мод 5000-5500, жижиг шуудайтай нь 3500-4000 төгрөгөөр зарагдаж байсан. Харин энэ жил 2000-2500 төгрөгөөр нэмэгдсэн байна лээ. Энэ хавиар хар цаас, хуванцар сав түлж байгаа айл зөндөө бий” гэлээ. 

-Том охин минь галд хийх юм олж ирэхээр Цагаан даваа руу явдаг-

     18:10 цаг. Бидний дараагийн очсон айл бол Батбаярынх. Тэдний түлээний хайрцагт түлээ, түлш гэхээс илүүтэйгээр сонины цаас, гялгар уут, шахмал хавтан байх аж. Тэднийх гэдэс чанаж байгаа боловч олигтой галгүй учир буцлахгүй, тогоотой хоол нь буцлаагүй байв. Гэрийнх нь үүдэнд 10-аадхан модноос өөр юу ч үгүй байв. Гэрийн эзэн энэ тухай ярихдаа "Одоохондоо хогийн цэгээс мод, шахмал хавтан түлж байна. Идэр ес эхлэхээр модны төрлийн зүйл хомс болно. Тэгэхээр олдсоныг нь түлнэ дээ. Гурван охиноо дааруулахгүй юм сан гэж хичээх юм. Гэвч эхнэр бид хоёр хөдөлмөрийн чадваргүй болсон. Эхнэр минь хоёр удаа тал харвасан. Том охин минь 20 настай, галд хийх юм олж ирэхээр Цагаан даваа руу явдаг. Шахмал хавтан түлэхээр хар утаа гардаг юм билээ. Хоёр хоног нүүрс авч чадсангүй. Автомашинтай иргэд өдөр, шөнөгүй дугаарлаж байж түлшээ авч байгаа харагдсан. Манайх хэзээ түлштэйгээ залгах юм мэдэхгүй. Өнгөрсөн хавар картаа дахин баталгаажуулсан. Хажуу талын айл өдөр, шөнөгүй зогсож байгаад хоёр шуудай нүүрс авсан байна лээ. Өглөө, оройд гал түлэхгүй бол маш хүйтэн байна. Гэрээ дулаахан байлгахгүй бол хүүхдүүд ханиад томуу хүрэх вий гэж айх юм. Шахмал түлш түлэхүй бол данхтай цай хүртэл хөлдөөд тухгүй шүү дээ" хэмээлээ.

Баянзүрх дүүргийн 22 дугаар хорооны хэсгийн ахлагч: Бэлэн мөнгөнд түлш авч, шахмал түлшний цэг нээдэг болохоор цэг нэмэгдэхгүй байна

   Бид гэр хорооллынхон юу түлж, ямар нөхцөл байдалтай аж төрж байгаа сурвалжилж явахдаа Баянзүрх дүүргийн 22 дугаар хорооны хэсгийн ахлагчтай таарсан юм. Тэрбээр ард иргэдээ эргэж тойронгоо шахмал түлш авах картаа хэрхэн яаж идэвхжүүлэх зөвлөгөө мэдээлэл өгч, утаа мэдрэгч тарааж байв. Хэсгийн ахлагчаас тус хороо хэчнээн шахмал түлш борлуулах цэгтэй болохыг тодруулахад "Манай хороо шахмал түлш борлуулах 24 цэгтэй. Зарим нь ажиллахгүй байна.  Шахмал түлш борлуулах цэг нэмэгдүүлэх хүсэлтэй байгаа ч "Шинэ цэг ажиллуулах хүн олдохгүй байна" хэмээн "Таван толгой" ХХК-ынхан хэлсэн. Учир нь  бэлэн мөнгөнд таван тонн түлш авч, борлуулаад түүнийхээ 10 хувиар нь цалинждаг.  Тийм учраас иргэд бэлэн мөнгөнд түлш авч борлуулах чадамжгүй" байгаа гэсэн юм. 

 Нийслэлийн гэр хороололд амьдардаг  иргэдийн амьдрал хэцүү. Түлшний цэг нь хоосон байхад, түлээний авдраа юугаар дүүргэх билээ.Амьдрахын төлөө, үр хүүхдийнхээ төлөө тэмцэхдээ хог түлж байна шүү дээ, монголчууд. Түлшний цэг нэмэгдүүлж, түлээг нь цагт нь буулгаж, иргэдээ дааруулж, бухимдуулахгүйхэн шиг уялдаа холбоотой, сэтгэлтэйхэн шиг ажилласан бол арай өөр байх байсан болов уу.