Сүүлийн жилүүдэд орон сууц худалдаалах болон түрээслэх үнэ тасралтгүй нэмэгдсэн. 200 мянган төгрөгөөр нэг өрөө байр хөлсөлдөг байсан тухай ярьбал хэн ч итгэхгүй. Хичээлийн шинэ жил эхлэж их, дээд сургуулийн оюутан залуучууд хөдөө, орон нутгаас орж ирэх үед байрны түрээс мөн л нэмэгддэг. Тэгвэл энэ жил түрээсийн байр ямар үнэтэй байгаа талаар бид сурвалжиллаа.  

БЯСАА, ЖООМОО УСТГААГҮЙ БАЙЖ ҮНЭЭ НЭМДЭГ НИЙТИЙН БАЙРУУД

           Нийслэл хотод оршин суугч дундаас доош орлоготой иргэд, хөдөө орон нутгаас ирсэн оюутнууд үнэ хямдыг нь бодож нийтийн байранд амьдрах нь түгээмэл. Энэ эрэлтийг дагаа Улаанбаатар хотод нийтийн байр борооны дараах мөөг шиг л олширчээ.  Тухайлбал Гандан, Цагаан байр, Дэнжийн мянга, 32-ын тойрог, Зурагт орчимд нийтийн байр түрээслүүлнэ гэсэн зар хаа сайгүй байх аж.  

          Баянбүрдээс хойшоо цагаан байр чиглэлд зам дагуу байрлах дөрвөн давхар, улаан тоосгон байшин нийтийн байр гэдэг нь илт байв. Тус нийтийн байр хаанаас ч харсан нүдэнд тусахаар өндөрт байрлах бөгөөд хамгийн дээд давхарт “Өрөө түрээслүүлнэ” хэмээн  томоор бичжээ. Байрны гадаах цементэн дээр хүүхдүүд эгнэн сууцгаах бөгөөд амнаас ам дамжуулан нэг зайрмаг хувааж идэх аж. Тэдний захад сууж байсан намхан бор хүүгээс түрээслэгч нь хаана байдгийг асуувал “Хоёр давхарын 17 тоотод шүү, олохгүй байвал хэлээрэй,  би таньд заагаад өгье ” гэв.

Бид түрээслэгчээс хэдэн төгрөгөөр өрөөгөө хөлслүүлж буйг талаар тодруулахад “Ойрдоо оюутнууд байр үзэх нь их байна. Хичээл эхлэх гэж байгаа болохоор аргагүй биздээ.  Жилийн жилд л тэгдэг хойно. Манай байр хэрэглээний устай, дотроо бие засах өрөөтэй. Үнийн хувьд нэг сарын 300 мянга гэж байгаа. Хэмжээний хувьд 4х3, 7х8 метрийн  харьцаатай хоёр төрлийн өрөө бий. Том өрөөнд 3-4, жижиг өрөөнд 1-2 хүн амьдрах боломжтой. Том жижиг өрөөнүүд үнийн хувьд ялгаагүй. Жижиг өрөөнд орохоор бол дөрвөн сарын төлбөр, том өрөөнд орохоор бол зургаан сарын төлбөрийг бэлнээр төлөх ёстой”гэв. Биднийг байрны эзэнтэй ярилцаж байх зуур оюутан бололтой нэг охин орж ирлээ. Тэрбээр түрээслэгчээс “Сайн байна уу эгчээ танай байр элдэв хорхой шавжтай юу, сарын түрээс нь хэд вэ” хэмээн асуухад байрны эзэн “Манай байр хотын төвд, байршил сайтай гэхэд бусад газрыг бодвол үнэ хямд. Сарын 300 мянгын төлбөртөө ус, цахилгаан, хогны мөнгө багтсан. Нийтийн байр огт шавжгүй байна гэж байхгүй. Бүгд л жоом, бясаатай байдаг шүүдээ. Хүмүүс гомдол гаргаж хэрүүл шуугиан хийхгүй зүгээр амьдраад болоод л байна. Чи амьдарвал амьдар чадахгүй бол яв. Чамайг орохгүй гэвэл өөр орох хүмүүс өчнөөн байна” гээд ширэв татлаа.

            Бид ч тэр охинтой хамт хөөгдсөн мэт тус байрнаас гарч Гандан орчмын нийтийн байрыг зорилоо. Гудманд  таарсан бүсгүйгээс ойрхон нийтийн байр байгаа эсэх талаар асуухад тэрбээр “Би нийтийн байранд амьдардаг. Манайх эндээс холгүй. Дуу чимээ багатай, үнэ хөлсний хувьд ч хямд шүү. Гэм нь бясаатай. Гэхдээ улирал тутам халдваргүйжүүлэлт хийдэг” гэв. Бид түүнийг даган явлаа.  

Хашааны хаалгаар ороход зэрэгцэж явах боломжгүй нарийхан талбай биднийг угтав. Хаалга нь удирдлагаар онгойдог бөгөөд “Хүчээр онгойлгохыг хатуу хориглоно” гэж бичжээ. Үүдээр орох мөчид нуруу хүйт татаж, жихүүн уур амьсгал биднийг угтав. Энэ байр нийтдээ 22 өрөөтэй аж. Бид хамгийн эхний өрөөгөөр орж үзлээ. Ердөө 3х3 метр орчим хэмжээтэй байв. Энэ нь чинээлэг айлын угаалгын өрөөнөөс жижигхэн гэхэд хилсдэхгүй. Өрөөнд эвхэдэг хоёр сандал, чийгний гудас, хуучирч муудсан хийн плитка, цахилгаан тогооноос өөр эд хогшил гэхээр зүйл харагдсангүй. Хажуу өрөө рүү нь шагайвал өмнөхөөсөө арай тохилог буюу зурагт, цахилгаан халаагууртай байлаа. Тус байрны эзэн Б.Туяа “Манай байрны сарын түрээс 180 мянга. Ирэх нэгдүгээр сарын 1-нээс 200 мянган төгрөг болгох төлөвлөгөөтэй байна. Бүх өрөө маань 3х3 метр хэмжээтэй болохоор 1-2 хүн амьдрах боломжтой. Хэрэглээний усаа худгаас зөөж хэрэглэдэг. Харин дотроо нэг угаалгын өрөөтэй” гэв.

    Дээрх байрнаас холгүйхэн дахин нэг нийтийн байр байв. Хашааных нь хаалгаар орж амжаагүй байхад модон жорлонгийн эхүүн үнэр хамар цоргино. Хамраа дараад орвол үүднээс холгүйхэн хогийн цэг, угаадасны нүх, жорлон нь байрлах ажээ. Угаадасны нүхийг тойрсон олон хувин байх бөгөөд битүү ялаа шавсан харагдана. Түрээслэгчээс нь өрөө байгаа юу хэмээн асуухад “бүгд дүүрсэн” гэж хэлэхдээ хаалгаа тас хийтэл нь саваад, буцаж оров. Тус нийтийн байрны оршин суугчаас амьдрах орчин нөхцөлийн талаар тодруулахад “Би энд зургаа дах сардаа амьдарч байна. Үнэ хөлс нь хямд учир надад бол болоод л байна” хэмээн хээвнэгхэн хариуллаа.

НЭГ ӨРӨӨ БАЙРНЫ ТҮРЭЭС 350-1000000 ТӨГРӨГИЙН ҮНЭТЭЙ БАЙНА

      Нийслэл хотод нэг жилд дотуур байранд амьдрах хүсэлтэй 35-40 мянган оюутан байдаг гэсэн судалгаа байдаг аж. Харин хотын хэмжээнд нийт 44 дотуур байр байдаг бөгөөд эдгээр нь 15 мянган оюутан хүлээн авах хүчин чадалтай аж. Улмаар оюутны байранд орж чадаагүй оюутнууд нийтийн байр, хажуу өрөө, 1-2 өрөө байр түрээсэлж амьдрах нь олонтаа. Тэр дундаа найз нөхөд, хамаатан саднаар нийлэн амьдрах нь элбэг. Иймээс тэднийг ирэх сурагаар байрны үнэ нэмэгддэг нь хэдий нь хэвшил болжээ.

      Нийслэлд хамгийн хямд нэг өрөө байр байршлаасаа хамаараад 350-500 мянган төгрөгийн үнэтэй байна. Хямд байрууд гол төлөв хотын захад буюу Нисэх, Буянт ухаа орчим байрлалтай аж. Хямд түрээстэй газрууд төвөөс зайдуу байхаас гадна засвар, ариун цэвэр муутай аж. Харин хотын төв хэсгээр буюу Багшийн дээд, Улсын их дэлгүүр, Цирк орчмоор нэг өрөө түрээсийн байрны үнэ 800000-1000000 төгрөгийн үнэтэй байгаа гэнэ. Байраа түрээслүүлж буй хүмүүс ихэвчлэн нэг сарын мөнгийг барьцаа болгож, зургаан сараас дээш хугацаагаар төлбөрөө төлөхийг шаарддаг нь түрээслэгчдэд маш хэцүү байдаг тухай эх сурвалжууд онцолж байлаа.

        Анагаахын шинжлэх ухааны үндэсний их сургуулийн оюутан М.Жаргалаас түрээсийн байранд амьдрахад ямар байгаа талаар асуухад “Би энэ жил дөрөвдүгээр дамжаанд элсэж байгаа. 2018 оноос хойш байр түрээсэлж байна. Хотын аль ч байршилд байрны үнэ зун хямдраад, намар хичээл эхлэх үед нэмэгддэг. Сургуультайгаа ойр, үнэ хямд байр олох үнэхээр хэцүү байдаг. Тиймээс хоёр найзтайгаа нийлж байр түрээсэлдэг. Түрээсийн байшинд нэг сарын үндсэн төлбөрөө барьцаа болгож өгдөг. Жишээлбэл зургаан сараар төлбөрөө төллөө гэж бодоход барьцааны мөнгөтэйгөө нийлүүлээд долоон сарын мөнгө төлнө гэсэн үг. Бид өмнө жил Циркийн хажуу талд 700 мянган төгрөгөөр хоёр өрөө байр түрээсэлж байсан. Харин энэ жил байрны үнэ эрс нэмэгдсэн болохоор 750 мянган төгрөгөөр аравдугаар хороололд байр түрээслэсэн. Ус, тогныхоо төлбөрийг байрныхаа эзэнтэй тохирдог. Өнгөрсөн жилийн хувьд байрны төлбөр дээрээ 100 мянган төгрөг нэмж төлдөг байсан. Байр түрээслэх нь оюутны дотуур байр, нийтийн байранд амьдарснаас илүү тав тухтай байдаг” хэмээн ярив. Хуучны угсармал барилгууд талбай томтойгоос гадна, үнэ нь арай хямд байдаг учир оюун залуус түрээслэх сонирхол өндөр байдаг гэнэ.  

         Үүнээс гадна айлын хажуу өрөө гэхэд л байрлал, барилга баригдсан хугацаанаас шалтгаалан 300-650 мянган төгрөгийн ханштай байгаа аж. Тухайн айл нь хүссэн үнээ хэлдэг болохоор төдийлэн тогтсон үнэ ханшгүй байгаа бололтой.

М.ХОНГОРЗУЛ