Насанд хүрээгүй хүүхдүүд санаанд оромгүй гэмт хэрэг үйлдэж, нийгмийг цочроосон түгшүүрт хэргүүд ар араасаа гарах боллоо. Хамгийн сүүлийн жишээ гэхэд 11 настай жаал хүү 13 настай хамаатныхаа охиныг хутгалж амийг нь хөнөөсөн аймшигт хэрэг гарсан. Мөн долоон настай эрэгтэй хүүхдийг 10 гаруй удаа хутгалж, хүнд гэмтэл учруулсан.  Итгэж ч чадахааргүй дээрх аймшигт хэрэг юунаас болж үйлдэгдсэн нь тодорхойгүй ч эцэг, эхийн хараа хяналтгүй байдал тодорхой хэмжээний нөлөөлсөнтэй хэн ч маргашгүй байх. Тэгвэл таны хүүхэд яг одоо хаана, хэнтэй юу хийж яваа вэ. Бид Улаанбаатар хотын гудамжаар хараа хяналтгүй бага насны хүүхдүүд хэрхэн хийх зүйлгүй холхиж буй талаар сурвалжиллаа.

ХҮҮХДҮҮД НЭГНИЙХЭЭ НҮҮРИЙГ ХАЛЦАРТАЛ ЧУЛУУГААР БАЙЛДАЖ БАЙВ

    Нуурийн гудамж орчимд дутуу цутгасан барилгын суурин дээр хэдэн хүүхэд тоглож харагдана. Суурийн өндөр ойролцоогоор 1.5 метр аж. Дөхөн очвол сониуч, сэргэлэн хүү “Эгчээ та хаашаа явж байгаа юм бэ” гэлээ. Түүн рүү гайхан харвал амны хаалт зүүгээгүй бөгөөд гадаа тоглосоор байгаад тэр үү, борложээ. Хүүхдүүд барилгын суурь өөд авирч өөд өөдөөсөө чулуу шидэн тоглоцгооно. Тэдний нүүлгэсэн чулуунд оногдчихгүйг хичээн, эрсдэлтэй тоглоомыг нь болиулав.  Хүүхдүүдийн насыг асуувал хэрсүү нэгэн жаал “Намайг Итгэл, харин тэр найзыг маань Мөнгөншүхэр гэдэг. Бид хоёр энэ жил хоёрдугаар ангид орно. Өнгөрсөн жил нэгдүгээр ангид орсон боловч хичээл орохгүй байсаар байгаад зуны амралт болчихсон. Тэгээд л шууд хоёрдугаар ангид орсон” хэмээн инээмсэглэв. Тэднийг том том чулуу шидэлцэн тоглохыг зөрж өнгөрсөн олон хүн харсан боловч “Больцгоо, аюултай шүү” гэж хэн ч хэлсэнгүй. Зарим нэг нь “Хүүе, нүд сохлох нь хол явж чулуугаар “байлд” гэцгээнэ.

      Мөнгөншүхэр хүүгийн ээж улаан бүсэд ажилладаг бол аав нь хөдөө явсан аж. Харин тэднийд амьдардаг хамаатны ах нь оройн бор хоногт ажлаасаа ирдэг гэнэ. Иймээс Мөнгөншүхэр өглөөнөөс үдшийн бүрий болтол дүүтэйгээ энэ барилгын суурин дээр тоглодог аж. Биднээс хэсэгхэн зайнд дунд ангийнх болов уу, гэмээр бүлэг хүүхэд тойрч суунгаа тамхи татацгаана. Тэдний амнаас гарах таван үг тутмын гурав нь хараалын үг байсан гэхэд хилсдэхгүй. Хажуугаар нь ахмад настай хүн зөрж өнгөрөхийг ч үл тоон “пэд пэд” ярьцгаана.

Г.ГАНЗУЛ: ЦАР ТАХЛЫН ҮЕД ХҮҮХДЭДЭЭ ТАВИХ ЭЦЭГ ЭХЧҮҮДИЙН ХАРАА ХЯНАЛТ СУЛАРСАН

Бид сүүлийн жилүүдэд насанд хүрээгүй хүүхэд үйлдсэн болон холбогдсон гэмт хэрэг, яагаад энэ төрлийн гэмт хэрэгт хүүхдүүд холбогддог талаар тодруулахаар Чингэлтэй дүүрэг дэх Цагдаагийн хэлтсийг зорилоо.

Чингэлтэй дүүрэг дэх Цагдаагийн нэгдүгээр хэлтсийн Хүүхдийн асуудал хариуцсан ахлах мэргэжилтэн, ахмад Г.Ганзул “Хүүхдүүд гэмт хэрэгт өртөх нь гэр бүлийн уур амьсгалтай шууд холбоотой. Хүүхдээ хараа хяналтгүй байлгах нь гэмт хэрэгт холбогдох нэн тэргүүний шалтгаан болж байна. Хүүхдийг гэмт хэрэгт холбогдохоос урьдчилан сэргийлэхийн тулд тухайн хүүхдийн насанд тохирсон мэдээ мэдээллийг хүргэх, хүүхдээ хэнтэй нөхөрлөж байгаа вэ гэдгийг нь анхаарах ёстой. Цар тахлын үед хүүхдэдээ тавих эцэг эхчүүдийн хараа хяналт суларсан. Манайхаас жилдээ нэг удаа илрүүлэг хийж, хараа хяналтгүй хүүхдүүдийг бүртгэж авдаг. Энэ хүрээнд Гэр бүл хүүхэд залуучуудын хөгжлийин хэлтэс, хорооны хамтарсан баг, бусад төрийн болон төрийн бус байгуулагад холбон зуучилж ажилладаг. Уг арга хэмжээний хүрээнд эцэг, эхийн зөвшөөрөлгүйгээр  хөдөлмөр эрхэлж байсан 17 хүүхдийг илрүүлсэн. Манай дүүргийн хэмжээнд гэмт хэрэгт холбогдож болзошгүй найман хүүхэд байдаг. Тэд шингэлэгч, ахуйн хий, цавуу зэрэг ахуйн хэрэглээний мансууруулах төрлийн бодис үнэрлэдэг, түүндээ донтсон өсвөр насны хүүхдүүд юм. Үүнээс гадна сургууль, цэцэрлэг амарсантай холбогдуулан цахимаар бие биенийгээ дээрэлхэж, дарамтлах тохиолдол цөөнгүй гарах болсон. Үүнтэй холбоотойгоор дүүргийнхээ сургуулиадад цахим сургалт зохион байгуулж, хүүхдүүдэд сэрэмжлүүлэг өгч ажилласан” гэв.

ХАРАА ХЯНАЛТГҮЙ ХҮҮХЭД ХОРТ ЗУРШИЛД ТАТАГДАХ НЬ АМАРХАН БАЙДАГ

Хамаатан садан, анги хамт олон, найз нөхөд гээд нийгмээс тэр чигтээ тусгаарлагдсан хүүхдүүд хорт зуршилд уруу татагдах нь амархан байдаг. Тэр дундаа бусдын нөлөөнд автах нь олонтаа. “Би ахуйн хий  үнэртдэг байсан” гэх 18 настай, эрэгтэй С-ээс яагаад хэрэглэх болсон талаар нь тодруулллаа. 

Тэрбээр “Би 7-8 дугаар ангидаа ахуйн хий үнэртдэг байсан. Яг хэрэглэх үед бодит байдлыг хэтрүүлж мэдэрдэг. Заримдаа зүүдэлж байгаа юм шиг санагддаг байсан. Хэрэглэж байх үед маш ихээр манардаг. Одоо хэрэглэхээ больсон болохоор яг хэрэглэвэл ямар байдаг гэдгийг нээх яриад баймааргүй байна. Харин энэ муу зуршлаас яаж салснаа ярья. Тогтмол биш хааяа нэг үнэртдэг байсан. Хамгийн анх найзуудтайгаа саваагүйтэж ахуйн хий үнэрлэсэн. Тэгээд нэг л мэдэхэд үнэрлэх дуртай болчихсон байсан. Одоо бодоод байхад би их хөнгөхөн, хүн дууриах дуртай байсан юм билээ. Үнэртэхгүй л бол найзуудынхаа дунд нэр хүндгүй, арчаагүй хүн болчих гээд хэцүү. Бид цэцэрлэг, парк, орц, нойлын өрөө зэрэг хаа сайгүй тэр үйлдлээ хийдэг байсан. Ээж маань намайг тэгэж явж байгаа гэж төсөөлөөчгүй байсан байх. Үнэндээ төсөөлөх ч завгүй амьдралаа босгох гэж хичээсэндээ. Заримдаа ээжийгээ ганцхан өдөр амраад надтай хамт байгаасай гэж боддог байлаа. Ердөө гуравхан удаа ахуйн хий үнэртэхэд мартамхай болж эхэлдэг. Дээр хэлсэнчлэн бусдын дор орохгүй гэдэг бардам зан, нэг үзчихэд яадаг юм гэсэн саваагүй зангаасаа болж сордог байсан. Харин дараа нь  боловч хор хөнөөлтэйг нь мэдээд өөрийгөө татаж авсан. Одоо ахуйн хий, цавуу бүү хэр архи, тамхи ч хэрэглэдэггүй. Хүн өөрөө хичээвэл болдог л юм байна лээ” гэлээ. Түүний ярианаас эцэг, эхийн анхаарал ямар ихээр дутагдаж, яаж ганцаардсаныг нь мэргэн уншигч та надаар хэлүүлэлтгүй уншсан бизээ.

ХАРАА ХЯНАЛТГҮЙ ӨСВӨР НАСНЫХАН НЭГНИЙГЭЭ УРУУ ТАТАН АХУЙН ГАЗ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙНА

          Гэр бүл хүүхдийн хамгааллын бодлогын хэрэгжилт хариуцсан мэргэжилтэн, хүүхдийн эрхийн улсын байцаагч Ж.Азжаргал “Эцэг эхчүүд хүүхдээ хараа хяналттай байлгах, эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг хангах, эсэн мэнд өсгөж бойжуулах, хөгжил төлөвшилд нь анхаарах асуудлыг Хүүхдийн эрхийн хуулийн 10 дугаар зүйлд тодорхой заасан. Тодруулбал эцэг, эх, асран хамгаалагчийн үүрэг хариуцлагыг хуульчилсан байдаг. Эцэг, эхчүүдийн хувьд хүүхдээ хараа хяналтгүй орхих, үл хайхрах тохиолдлууд жил ирэх бүр нэмэгдсээр байна. Жишээлбэл 108 төвд ирсэн дуудлагын 50 хувь орчим нь энэ төрлийн дуудлага мэдээлэл байдаг. Тусгай дугаарын утсаар холбогдсон хүүхдүүд ихэвчлэн эцэг, эхчүүд хүүхэдтэйгээ ярилцдаггүй, хүүхдэдээ ямар асуудал тулгараад байгааг сонсдоггүй тухай хэлдэг. Мөн харгалзах хүнгүйгээр гэрт нь ганцааранг нь үлдээдэг талаар санал гомдол олон ирдэг. Сүүлийн жилүүдэд зуны улиралд эцэг, эхчүүд аялал, амралтаар явахдаа хүүхдээ гэрт нь ганцааранг нь үлдээх тохиолдол их гарч байна. Гэтэл биеэ даах чадвартай болсон хүүхдийг зайлшгүй тохиолдолд гэрт нь ганцааранг нь орхисон бол өдөрт таваас доошгүй удаа утсаар ярьдаг байх хэрэгтэй. Цавуу, ахуйн хий үнэрлэдэг донтолтын өвчин өсвөр үеийнхний дунд газар авч байна. Гэр бүлийн тогтворгүй байдал, сэтгэл санааны дарамтнаас болж хүүхэд ахуйн хий, цавуу хэрэглэж хордлогод орох, цаашлаад амиа алдах тохиолдол гардаг. Нэг жилд хүүхдийн тусламжийн 108 утсанд ахуйн хий үнэртэж, хордлогонд орсон талаарх дуудлага хамгийн багадаа 10 удаа бүртгэгддэг. Ийм хүүхдүүдийг бид эмнэлэгийн байгууллагууд руу яаралтай холбон зуучилдаг. Хараа хяналтгүй хүүхдүүдийн ар гэрийг судлаад үзэхээр эцэг эхчүүдийн 70 гаруй хувь нь архины хамааралтай байдаг. Мөн өсвөр насныхан нэгнийгээ уруу татах, дарамлаж гэмт хэрэгт холбогдох тохиолдол цөөнгүй гарч байна” гэв.

М.ХОНГОРЗУЛ