Жил бүрийн яг энэ үед Улаанбаатар хотын гудамжаар хамар нь битүүрч, нүдээ нухалсан хүмүүс алчуур, хуурай сальфетка барьж, амь тэмцэн явдаг.  Энэ бол харшлын улирал. Иймээс иргэдийнхээ харшлыг хөдлөхөөс өмнө зэрлэг ургамлаа түүдэг соёл манай хотод хэдий нь хэвшжээ. Тодруулбал, “Шарилжгүй Улаанбаатар” аян зургаа дахь жилдээ хэрэгжиж байна. Бид энэ талаар сурвалжиллаа. 

“ШАРИЛЖГҮЙ УЛААНБААТАР”-ЫН ХАРШИЛГҮЙ ИРГЭД

          Энэ зун хур бороо ихтэй байсан болоод ч тэр үү хаа сайгүй зэрлэг ургамал ургажээ. Зарим газраа бүсэлхийгээр татах өндөр ургасан байв. Гудамжаар дугуй унаж, хүүхдээ салхилуулах бол дийлэнх нь хаа нэг тийшээ яаран алхана. Замын цаанаас нааш алгуур дөхөх хижээл эр байсхийгээд л нүдээ нухлаж, найтаалгана. Надаас санаа зовсон бололтой хажууд дөхөж ирээд “Энэ коронавирус биш шүү. Ах нь харшил өдлөөд хэрэг алга. Тэд харин энэ жил овоо эрт зэрлэг зулгааж байна шүү” гэж хэлээд нүдээ нухалсаар явж одов.

          Түүний заасан зүг харвал арав орчим ногоон хувцастай хүмүүс тонголзож харагдав. Тэд нийслэл хотыг шарилжнаас салгахаар хичээнгүйлэн ажиллаж буй нь илт. Цахилгаан болон гар хадуур тэдний ажил нугалах гол хүч нь аж. Хамгийн бага нь болов уу гэмээр шаламгай хөдөлгөөнтэй залуу “Улаанбаатар хотын захирагчийн ажлын албанаас “Шарилжгүй Улаанбаатар” аяны хүрээнд биднийг ажиллуулж байгаа юм. Гэртээ зүгээр сууж байхаар хотынхоо өнгө төрхийг сэргээхэд хувь нэмрээ оруулж, хөдөлмөрөө үнэлүүлнэ гэдэг сайхан хэрэг. Энд байгаа хүмүүс бүгдээрээ л ажилгүй байж байгаад түр зуурын ажлын байртай болсон нь энэ” гэв.   

           “Шарилжгүй Улаанбаатар” аяны талаарх сэтгэгдлийг нь асуухад иргэн Б.Цогт “Ийм сайхан аян өрнөөд удаж байгаа. Шарилжаа авчхаар хотын маань өнгө төрх сайхан сэргэдэг юм. Би заримдаа дугай унаж Маршлын гүүрээр ажилдаа явдаг юм. Өндөр ургасан шарилж нь хөл гарч шүргэж, харшил сэдрээчих гээд хүндрэлтэй байдаг байлаа. Одоо харин санаа зоволтгүй алхаж, дугуйгаа унаж болохоор болсонд их баярлаж байна. “Идүүлсэн бут ургадаг”-ийн үлгэрээр дахиад л сагсайчих байхдаа. Харин тэр үед “Аян маань дуусчихсан” гээд сууж байвал яана даа” гэлээ.

Б.МӨНХЖАРГАЛ: “ШАРИЛЖГҮЙ УЛААНБАТАР АЯН” 199 САЯ 653 МЯНГАН ТӨГРӨГИЙН ТӨСӨВТЭЙ

Уг аяны санхүүжилт болон хэрэгжилт, зохион байгуулалтын талаар Улаанбаатар хотын захирагчийн ажлын албаны Хог хаягдалын удирдлага, тохижуулалтын хэсгийн мэргэжилтэн Б.Мөнхжаргалаас тодрууллаа. тэрбээр “Уг аяны хүрээнд 150 түр ажлын байрыг бий болгосон. Өөрөөр хэлбэл нийслэл хотын эрхэлсэн тодорхой ажилгүй 150 иргэнийг гурван  бүлэгт хуваан ажиллуулж байна. Нийт 199 сая 653 мянган төгрөгийн төсөвтэй. Шарилж устгах ажлыг хоёр үе шаттайгаар зохион байгуулдаг. Энэ удаад иргэдээс ирүүлсэн хүсэлтийн дагуу туул гол дагуух 7.1 километр газарт болон  Зайсангийн гүүрнээс Мишээл экспо хүртэлх явган хүний зам дагуу шарилж устгалын ажил хийгдэж байна. Хоёрдугаар үе нь наймдугаар сарын 5-25-ны хооронд явагдана. Гол төлөв цэцэрлэг болон эмнэлэгийн гадна талбай хамарсан нийт 84 байршилд шарилж устгалын ажил хийхээр төлөвлөсөн. Мөн иргэдийн оролцоо чухал байгаа учир бид иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагуудыг “Шарилжгүй Улаанбаатар” аянд нэгдэхийг уриалж байгаа. Гэвч төдийлөн сайн хамрагдахгүй байна. Тиймээс наймдугаар сарын 15-наас бүх аж ахуй нэгж байгууллагуудыг аяндаа дайчлан хамруулахаар тооцоолж байна. Шарилжийг үндсээр нь биш гар хадуураар авсан нь илүү үр дүнтэй байдгийг мэргэжилтнүүд тогтоосон. Тодруулбал гурван жил дараалан гар хадуураар авсан газар одоо шарилжгүй болсон. Энэ арга нэгэнт үр дүнгээ өгсөн учир манайхаас ТҮК, болон СӨХ-үүдийг нэгээс хоёр гар хадууртай болох үүрэг өгсөн. Ингэснээр СӨХ-үүд  байрныхаа ойр орчмын талбайн шарилжийг устгах боломжтой болно. 3-4 жилийн дараа бодит үр дүнгээ өгнө” гэв.

ХАРШЛААС ХЭРХЭН УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ ВЭ

Ийнхүү бид ургамлын харшлын оргил үе болж байгаатай холбогдуулан харшлын идэвхжлийн талаар тодруулахаар нэгдүгээр төв эмнэлэгийг зорилоо.

          Улсын нэгдсэн төв эмнэлэгийн харшлын тэргүүлэх зэргийн эмч клиникийн профессор Т.Рэгзэдмаа “Ургамлын тоосны харшил бол улирлын шинж чанартай.  Дөрөвдүгээр сарын 10-аас есдүгээр сарын 10-ныг хүртэл идэвхтэй байдаг. Манай улсын хүн амын дунд амьсгалын замын харшил, болон арьсний харшил зонхилдог. Амьсгалын харшилд гуурсан хоолойн багтраа, ургамлын харшил, тоосны харшил, харшлын боронхит орно. Дөрөвдүгээр сарын 10-наас зургадугаар сарын 10-н хүртэл модлог ургамал тоосоо гөвдөг. Өөрөөр хэлбэл агаарт дэгдэлт нь ихэсдэг. Зургадугаар сарын 10-наас долдугаар сарын 10-ныг хүртэл үет ургамал тоосоо гөвдөг. Ургамлын шинж чанартай харшил есдүгээр сарын 20-ноос эхлэн үндсэндээ зогсдог гэж хэлж болно. Энэ жил харшлын өвчлөл урьд жилүүдтэй харьцуулбал буурсан. Ургамлын тоосжилт өглөө үүрээр, өдөр хурц наранд, мөн борооны дараа ихэсдэг. Ургамлын замын харшил хүндэрвэл гуурсан хоолойн багтраатай болдог ба улмаар амьсгалахад хүндрэлтэй болж, хөдөлмөрийн чадвараа алддаг. Ургамлын харшлаас урьдчилан сэргийлэх хэд хэдэн арга байдаг. Тухайлбал гэртээ цэцэг ногоо их хэмжээгээр тарихгүй байх, амьтан тэжээхгүй байх, хөдөө ил задгай унтахгүй байх хэрэгтэй. Зуны улиралд хүмүүс хөдөө явахдаа ил задгай унтах, цэцэг ургамал түүх тохиолдол их байдаг. Эдгээр нь ургамлын харшилтай болох, харшлыг сэдрээх гол хүчин зүйлүүд болдог. Энэхүү зөвлөгөөг дагавал харшилтай болох эрсдэл харьцангуй буурна. Айраг, түүхий жимс ногоо зэргийг идэх  нь ургамлын харшлыг сэдрээх бас нэгэн хүчин зүйл болдог” гэлээ.

Биднийг эмнэлгээс гарахад уруул нь хөхөрч, нүд нь улайсан жаахан охин “Ээжээ, би амьсгалж чадахгүй байна” хэмээн уйлж байв. Хэдийгээр энэ жил харшлын өвчлөл буурсан боловч эмнэлгийн үүд сахиж, харшилдаа шаналсан иргэд олон байлаа. Тэд гартаа тааралдсан бүхнээрээ нулимсаа нэг, нусаа нэг арчина. Ийнхүү тэвдэн сандарч,  амь тэмцэж буй иргэд “Зун болдоггүй байсан бол амар байхгүй юу”, “Яагаад ч нэмэр алга. Манай гэрийнхэн бүгд харшилтай” хэмээн өөр хоорондоо ярилцана.

М.ХОНГОРЗУЛ