Хөдөлмөрийн баатар, олимпын мөнгөн медальт, үндэсний бөхийн дархан аварга Ж.Мөнхбат агсны  хүү, Хакүхо Даваажаргалын ах, “Их шавь” дэвжээний дасгалжуулагч багш М.Батхуягтай ярилцлаа.

- “Их шавь” БТДС хэдэн онд байгуулагдсан сургууль вэ?

-Манай аав Ж.Мөнхбат,  доктор, профессор  Га.Цэрэндорж, МУГД  Ч.Машбат, Ч.Насантогтох, дэд профессор Төмөртогоо нар хамтран 1992 онд “Их шавь” сургуулийг үүсгэн байгуулсан түүхтэй.  Манай сургууль чөлөөт бөх, самбо, жүдо бөхийн дасгалжуулагч, биеийн тамирын багш бэлтгэн гаргадаг байлаа. Манай төгсөгчдөөс зарим нэгийг нь дурдвал,  Г.Өсөхбаяр аварга,  Г.Элбэг харцага, Д.Рагчаа  заан, гавьяат тамирчин Дашдулам, Х.Эрдэнэт-Од, МУГД Ш.Цэвэлмаа, МУГТ Цэрэнханд, МУГТ Д.Нармандах, улсын аварга Г.Эрхэмбаяр нарын олон шилдэг тамирчин бий.

-Та өөрийгөө танилцуулахгүй юу. Үндэсний бөхөөр барилдаж байв уу?

-Багаасаа аавыг дагаж бэлтгэл сургуулилалтад хамт гардаг байсан. Миний анхны жүдо бөхийн багш болл “буурал” хэмээх Гансүх багш. Секцэнд ороод гурван сарын дараа “Хуучин сүмийн нууц” киноны зодоонтой хэсэгт манай жүдогийн Золжаргал, Нагаанз бид гурав тоглосон. Тэгэхэд нэг их хөөрч догдолж билээ. Тэр жилээс хойш зун наадмын хүүхдийн барилдааны бэлтгэлд гавьяат дасгалжуулагч Цэрэндагва багшийн удирдлага дор бэлтгэл хийдэг болсон.

-Дархан аварга Д.Цэрэнтогтох уу?    

-Аварга Цэрэнтогтох биш ээ. Аавын багш, чөлөөт бөхийн гавьяат дасгалжуулагч О.Цэрэндагва багш байгаа юм. О.Цэрэндагва багш “Шавийнхаа хүүг сайн бөх болгоно” гэдэг байж билээ.  Бэлтгэл муу хийлээ гэж их л ороолгуулдаг байв. Түүний дараа Төв аймгийн “Шар” Амгалан багшийн удирдлагад шилжин жүдогийн бэлтгэл хийдэг болсон. Жин хасна гэж их асуудал байдаг байлаа. Гантель, тоосго бариулаад гүйлгэнэ. Залхуураад замдаа ганц нэгийг нь хаячихаад ирнэ. Тэгээд шийтгүүлнэ, ахиад л гүйнэ. 

-Та үндэсний бөхөөр хэр амжилт гаргаж байсан бэ?

      -Үндэсний бөхөөр нэг их амжилт гаргаж байгаагүй ээ. 1985 оны улсын наадмын хүүхдийн барилдаанд шөвгийн дөрөвт үлдэж байсан. Тэр жилийн томчуудын барилдаанд Б.Ганбаатар арслан түрүүлж, Хадбаатар аварга үзүүрлэж байсан санагдана.  Түүний дараа жил би Төв аймгийн 60 жилд барилдаж, бас л шөвгийн дөрөвт үлдэж байлаа.

-Та  бэлтгэлээ гүйцэд хийдэггүй залхуу хүүхэд байсан юм биш биз?

-Өндөр ачаалалтай бэлтгэл хийж, жин хасна гэдэг хэцүү, шантармаар зүйл. Дусал ч хөлс, тэр битгий хэл,  шүлс ч гарахгүй болчихдог. Хоол сойдог болохоор гол харлаад толгой эргэнэ. Ямар ч тамир тэнхээгүй болчихдог. Ийм үед тоосго гэдэг их хүнд санагддаг юм билээ.

-Энэ бүхнээс шантраад үндэсний бөхөө хаяад самбо, жүдо бөхөөр дагнаж хичээллэдэг болсон юм уу?

       -Үгүй. Яалаа гэж, тиймхэн юманд шантрах вэ. Аав шигээ дархан аварга бөх болно гэж  мөрөөдөж явсан үе бий. Даанч хоёр удаа шарлаад элэг муутай болсон. Аав “Миний хүү ахиж барилдаад яах вэ. Эрүүл мэндээ бод” гээд болиулсан. Шарласнаас хойш жин ч нэмэгдээгүй. Тэгээд л самбо, жүдо бөхийн багш болсон. Харин Даваажаргал дүү маань миний хүрээгүй амжилтад хүрсэнд би баярлаж явдаг.

-Хакүхог үндэсний бөхөөр хичээллүүлж болоогүй юм уу?

-Дүү маань бага байхдаа үндэсний бөхөөр барилдаж, улсын наадмын хүүхдийн барилдаанд түрүүлж байсан.  Япон руу жүдо бөхийн сургуульд орно гэж явсан. Өөрөө сүмо бөх сонирхоод сонгосон юм билээ.

-Мөөеө аварга Японд очиж Хакүхогийн хүчний бэлтгэлийг хийлгэдэг байсан юм уу?

-Тэр чинь ёстой худлаа. Аав юу гэж ояаката нарынх нь урдуур орж бэлтгэл хийлгэх вэ.  Тэр үед Японы сонинд “Хакүхог мэс засалд ороход аав нь хажууд нь байв” гэдгийг манай хэвлэлийнхэн мушгин гуйвуулж, худал бичсэн юм билээ. Сүмо бөх хатуу чанд дэг ёс, дүрэм журамтай спорт гэдгийг манай үзэгчид мэдэж байгаа. Хэн дуртай хүн очоод бэлтгэл хийлгээд байвал сүмо бөхийн дэвжээ гэж байхын хэрэг юу байх билээ. Тэр яах вэ, сонин хэвлэлээ борлуулах гэсэн шар хэвлэлийн сонгодог арга. Сүмо бөхөд худал барилдаан гэж бараг л байдаггүй. Хамгийн шударга өрсөлдөөнтэй спорт юм шиг санагддаг.