Энэ жилийн наадмаар Дундговь аймгийн Луус сумын уугуул, аймгийн алдарт уяач Э.Улаанхүүгийн хар үрээг түмнээрээ харж цэнгэлээ дээ, харин ч нэг. Ард түмэн аргагүй эгэл боргил уяач, жинхэнэ монгол мориндоо үнэнхүү хайртай юм байна. Үүнийг "Хээр үрээд түрүүг нь өг", "Ардын хүүгийн морь түрүүлж болдоггүй наадам уу" зэрэг сошиал дахь иргэдийн сэтгэгдэл бэлхнээ илэрхийлж байлаа. Үнэхээр ч сүүлийн арав гаруй жил төрийн наадам монгол адууны тэсвэр тэвчээрийг харуулсан түмний цэнгэлээр дутаж, үгүйлэгдэж байлаа.

     Дандаа л нэг эрлийз, давжаа биетэй, нурууны өндөр нь л таарч байвал үйлдвэрлэг нь огт хамаагүй морьдыг сойж, айраг, түрүүний төлөө мөнгөтэй, нөлөөтэйгээрээ төрийн наадмын дэвжээнд тоглолт хийж, “амь тавьж” байгаа улс төрчидтэй энэ цаг үед хөдөөгийн эгэл даруухан уяач цэвэр монгол адуугаар төрийн жолоо өргөлөө. Удмаа ч баттайхан хэлж чадахгүй бөөрөнхийлөх нөхдийн дэргэдүүр удам угшлаа тасхийтэл хэлээд, уралдлаа.

       Нэг ёсондоо эрлийз морьдын уралддаг болсон төрийн наадмын булхайг эгэл ардын жинхэнэ монгол үрээ илчлээд, түрүүллээ. Ямар сайндаа л М.Оюунбаатар морь тайлбарлагч “Сүүлийн арав гаруй жил морь тайлбарлахад дурантай хоёрхон уяач орж ирсний нэг нь хар үрээний эзэн Э.Улаанхүү” гэж ташаан дээрээ дуран зүүсэн гүндүүгүй эрийг, шандаст сайн хүлэгтэй нь тодотгосон байх вэ. Эл эр ч өөрөө морио түрүүлнэ чинээ бодолгүй, “Энэ жил шүдлэн насанд морио уралдуулаад үзье” гээд л зүтгэсэн нь лавтай. Тэгсэн ч түмнийг, эзнээ ч гайхшруулж, түрүүллээ дээ, хар үрээ. Морь бариачийн будлианаас үүдэн барианд орохдоо багагүй маргаан үүсгэсэн ч жинхэнэ монгол хүлэг ирж уралдсаныг түмнээрээ харж, хамгаалж, өмгөөлсөөр түрүүг нь өгч, уяач нь сая нэг санаа амарч суугаа.Түүнд ганц хар үрээнээс нь өөр зүйл үнэндээ байхгүй дээ. Хайрлаж уясан хүлгээ төрийн наадмын торгон ногоон дэвжээнд тоосыг нь өргөх л хүсэл байсан. Ийм л нэгэн удмын хурдан хүлгийн эзэн, өнөөд мартагдаж, устаад байсан жинхэнэ монгол адууны даруухан уяачтай уншигч таныг уулзуулья.

-Уяж хурдлуулсан хүлэг тань  төрийн наадамд торгон жолоо өргөж, түмнээрээ сайхан наадаж байна. Уяач хүний хувьд зурхайд тосож байхдаа догдлон хүлээж байсан болов уу?

        -Тийм ээ, Ардын хувьсгалын 102 жилийн наадамд нутгаасаа ирж уралдаж, анхныхаа түрүүг авлаа. Хар үрээ минь эргээд л хөтлөн зарлагдахад нь том дэлгэцний хойно дүүтэйгээ хоёул хүлээгээд зогсож байсан. Тэгээд их сайхан уралдаж түрүүлсэнд баяртай байна.

-Морь бариач дундуур нь ороод наадам будлиантуулах аядлаа. Гэсэн ч үнэн зөвийг нь нягталж түрүүгээ авлаа шүү дээ?

             -Үрээгээ барианд орж ирж байхад нь хашаа руу яваад барианд хэн нь түрүүлж орсныг нь харж чадаагүй. Сүүлд нь л харин холбоотой орсон гэж байсан.

-Хар үрээ хөлний эрч буурах маягтай, морь бариач хашсан дүр зургийг хараад юуг гэж бодсон бэ?

                 -Уралдаж яваа хүлгийн өмнө нь юм тээглэхээр суларсан тал бий байх. Түүнийг нь л хэлсэн болохоос бусдаар тэглээ, ингэлээ гэж бодоогүй.Аман хүзүүдсэн ч нэгэнт л айрагдсанаас хойш бидний зүгээс маргаан гаргаагүй.

-Та энэ жил 30 гаруй хурдан хүлэг сойсон мөртлөө ганц хар үрээгээ уралдуулсан нь ямар учиртай вэ?

           -Мэдээж төрийн наадамд хамгийн дөмөг адуугаараа л оролцоно. Хар үрээгээ энэ жил нэг төрийн наадамд мордуулж үзэх зорилготой эртнээс бэлдээд байсан. Хэнтий аймгийн Сэцэн ханы хурдад уралдаад буцаж яваа юм.

-Анх хурдан морь уях болсон бэ, морь уях эрдэм ухааныг аав, ээжээсээ өвлөсөн болов уу?

            -Малчин айлын хүүхэд учир багаасаа л адуу малтай нөхөрлөсөн. Адуунд явахынхаа хажуугаар морь уях гэж оролддог байсан. 2013 оноос эхлэн уяж эхэлсэн дээ.

-2013 оноос хойш улс, бүсийн чанартай наадамд хэр их оролцож, айраг түрүү  хүртэж байв?

             -Улсын наадамд анх удаа оролцож байна, бүсийн наадамд айраг хүртэж байсан. Хар үрээнээс гадна бусад хүлгээс айраг, түрүү авах нь бий. Энэ сарын 10-нд манай сумын наадам давхар болсон, хоёр азарга дараагаар түрүү, аман хүзүүнд орж, хязаалан түрүүлсэн, соёолон айрагдаж байна гэсэн. Өчигдөр Дундговьд хязаалан аман хүзүүдсэн сурагтай байна.

-Хар үрээ өмнө нь ямар амжилт гаргаж байв, дааган наснаасаа уралдсан уу, энэ жил битүү ороод ирэв үү?

          -Даага уралдаагүй. Зүүн бүсэд очиж түрүүлээд л энэ жилийн хувьд давхар уяагаар орж ирээд сайхан уралдлаа.

-Хар үрээг хэн гэдэг хэдэн настай хүү уралдуулж, төрийн наадамдаа торгон жолоо өргүүлсэн бэ?

        -Манай унаач хүү таван настайгаасаа унаж, одоо есөн настай Алтангадас гэх хүү бий.

-Дараа жилийн баяр наадамд хар үрээгээсээ гадна морьдоо уралдуулахыг зорьж байгаа болов уу?

         -Анх удаа энэ жил төрийн наадамдаа хүлгээ уралдууллаа. Уяач хүний хувьд цаашид ч хүлгүүдээ уралдуулах бодол бий.

-Монгол түмэндээ баяр наадмын мэнд дэвшүүлээд яриагаа өндөрлье?

        -Монголчууддаа болон Дундговь, Луусчуудаа баяр наадмын мэндийг өргөн дэвшүүлье. Бүгдээрээ сайхан наадаарай.

-Ярилцсанд баярлалаа.

      -Баярлалаа.