Үндсэн хуулийн Цэцийн дунд суудлын хуралдаанаар УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.2.1 дэх заалт Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг өнгөрсөн долоо хоногт хэлэлцжээ. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд Зөрчил болон гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсвэл хэргийн болон зөрчлийн газарт нотлох баримттай нь баривчилснаас бусад тохиолдолд Сонгуулийн ерөнхий хорооны зөвшөөрөлгүйгээр нэр дэвшигчийг баривчлах, цагдан хорихыг хориглохоор зохицуулсан нь Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн эсэхэд иргэн Б.Оюунцэцэг Үндсэн хуулийн Цэцэд мэдээлэл ирүүлсэн байдаг. Тиймээс УИХ-ын гишүүн Ж.Сүхбаатар УИХ-ыг төлөөлж, иргэн Б.Оюунцэцэг нар энэ асуудал дээр мэтгэлцсэн байна. Гэвч Цэцийн шийдвэр Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэж үзсэн бөгөөд нэг ёсондоо УИХ-ын талд шийдвэр гарсан гэсэн үг.

Ингэснээр нэр дэвшигчдэд “халтай” гэж хэлж болохоор заалт хэвээр үлдэж буй юм. Тухайлбал, өнгөрсөн 2020 оны сонгуулийн үеэр УИХ-д нэр дэвшиж байсан нэр бүхий хүмүүсийг сонгуулийн сурталчилгааны үеэр баривчлан цагдан хорьсон байдаг. Уг асуудал өнөөдрийг хүртэл зөв эсэх талаар маргаантай явж байгаа юм.

-СЕХ ШҮҮХ ЭРХ МЭДЭЛД ЗӨВШӨӨРӨЛ ӨГӨХ ЁСГҮЙ ГЭЖ ҮЗСЭН-

Энэ талаар ҮХЦ-д гомдол гаргасан иргэн Б.Оюунцэцэгээс зарим зүйлийг тодрууллаа.  

-Та өнгөрсөн УИХ-ын сонгуулийн дараа Үндсэн хуулийн цэцэд гомдол гаргасан юм байна. Таны энэ үйлдэлд улс төрийн ямар нэгэн зорилго бий юү?

-Өнгөрсөн долдугаар сарын сүүлчээр ҮХЦ-д хандсан. Надад ямар ч улс төрийн зорилго байхгүй, эрх зүйч, судлаачийн хувьд мэдээлэл гаргасан.

-УИХ-ын гишүүн Ж.Сүхбаатар Үндсэн хуулийн Цэцийн дунд суудлын хуралдаанд итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөр оролцсон гэсэн. Таныхаар хэр шударга болсон бэ?

-УИХ-ын гишүүн Ж.Сүхбаатар хууль тогтоогчийг төлөөлөн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөр оролцсон. Мэдээж Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчөөгүй гэх үндэслэл, тайлбараа гаргаж, миний зүгээс өөрийн гаргасан мэдээллийг хамгаалах байр сууринаас харилцан мэтгэлцэнэ шүү дээ. Холбогдох хуульд заасны дагуу хуралдаан явагдаж, ҮХЦ шийдвэрээ гаргасан.  

-Сонгуулийн үеэр нэр дэвшигчдийг барьж, хорьсон асуудал байгаа. Тухайн үедээ СЕХ-ноос зөвшөөрөл авсан байдаг юм болов уу. Та энэ үүднээс ҮХЦ-д хандсан уу?

-Тухайн үед нэр дэвшигчдэд холбогдуулан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахдаа СЕХ-ноос зөвшөөрөл аваагүй гэсэн мэдээлэл явж байсан. Гэхдээ СЕХ-ноос зөвшөөрөл авсан, эс авсан нь үүнд хамааралгүй бөгөөд ер нь шүүгч, шүүх бүрэлдэхүүн шийдвэр гаргахдаа аливаа байгууллага, албан тушаалтнаас  зөвшөөрөл авах ёсгүй гэсэн зарчмын асуудал болохоос бус хэн нэгэн нэр дэвшигчтэй хамааруулж ойлгох асуудал биш юм. 

-“Цэцийн гаргасан шийдвэр одоо шоронд хоригдож байгаа хүмүүст нааштайгаар нөлөөлнө” гэх мэдээлэл яваад байна л даа. Та Цэцийн гаргасан шийдвэрийг хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Цэцийн гаргасан дүгнэлтийг зөв, буруу гэж би шүүмээргүй байна. Энэ бол Үндсэн хуулийн Цэцийн бүрэн эрхийн асуудал. Одоо ял эдлэж байгаа хүмүүсийн талаар би сайн мэдэхгүй байна. Тухайн үед цагдан хоригдсон асуудал ч миний гаргасан мэдээлэлтэй шууд хамааралгүй. Миний гаргасан мэдээллийн гол агуулга нь нэр дэвшигч нэр дэвшихээсээ өмнө сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчээр татагдсан, түүний гэм буруутай эсэх нь шүүхээр тогтоогдоогүй ч гэмт хэрэг үйлдсэн гэх хангалттай үндэслэл, түүнчлэн дахин гэмт хэрэг үйлдэх, гэмт хэргээ төгсгөх үндэслэл байгаа бол, мөн нотлох баримтаа устгах, өөрчлөх, хуурамчаар үйлдэх, шүүгч, прокурор, мөрдөгч, хохирогч, гэрч, шинжээч, гэмт хэрэг хамтран үйлдсэн хүнийг дарамталсан, сүрдүүлсэн, эсхүл тэдгээрийн болон өөрийн амь нас, эрүүл мэндэд аюул учруулах үндэслэл бүхий баримт, мэдээлэл байгаа гэх мэт хуульд заасан үндэслэл илэрсэн зэрэг үндэслэлээр түүнийг баривчлах, цагдан хорих зайлшгүй шаардлага үүссэн тохиолдолд СЕХ-ны зөвшөөрлийг авахаар заасан нь Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн гэж үзсэн. ҮХЦ-ээс Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчөөгүй байна гэж үзсэн.

-Шүүгч нарыг хамгаалаад байгаад тань ямар нэгэн шалтгаан бий юу?

-Шүүхийг МУ-ын Үндсэн хуульд “шударга” шүүх гэж тодотгосон байдаг биз дээ. Өөрөөр хэлбэл нөгөө шударга ёсыг тогтоодог гэж үздэг шүүх нь аль нэгэн байгууллагын зөвшөөрлөөр шийдвэр гаргах нь зарчмын хувьд нийцэхгүй гэж үзсэнтэй холбоотой. Миний хувьд хэн нэгэн шүүгч, улс төрчтэй хамаарал бүхий этгээд биш, эрх зүйт төрийг дээдэлдэг бие даасан жирийн нэгэн иргэн. 

- СОНГУУЛИЙН ХУУЛЬ ЗӨРЧИЖ, С.БАЯРЦОГТ, Ж.ЭРДЭНЭБАТ, Н.НОМТОЙБАЯР НАРЫГ ЦАГДАН ХОРЬСОН БОЛЖ БАЙНА-

Нэг ёсондоо Цэцийн шийдвэр гарснаар нэр дэвшигчийг СЕХ-ны зөвшөөрөлгүйгээр баривчлах, цагдан хорих хориотой гэсэн үг болж байна. Гэтэл 2020 оны УИХ-ын сонгуулиар Ардчилсан намаас нэр дэвшсэн Да.Ганболд, Б.Бямбасайхан, С.Баярцогт, МАН-ын намаас нэр дэвшсэн Ерөнхий сайд асан Ж.Эрдэнэбат, бие даагч Н.Номтойбаяр нарыг УИХ-д нэр дэвшиж байх үед нь шүүхээс цагдан хорьсон. Ингэхдээ Сонгуулийн Ерөнхий хорооны зөвшөөрлийг аваагүй байна. Энэ нь Сонгуулийн тухай хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн ноцтой үйлдэл болж байгаа аж. Харин сонгуулийн дүнгээр Ж.Эрдэнэбат ялалт байгуулсан бөгөөд УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх нь хэвээр байгаа билээ. Гэвч өнөөдрийг хүртэл шоронд хоригдож байна. Үүнийг “УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг ноцтой зөрчсөн” хэмээн Олон Улсын Парламентын холбоо үзэж байгаа билээ. Иймээс тухайн үед Сонгуулийн хууль зөрчиж, нэр бүхий улстөрчийг цагдан хорих шийдвэр гаргасан шүүгч нарын буруу гэдгийг зарим хуульч хэлж байгаа аж. Тийм ч учраас тухайн үед шийдвэр гаргасан шүүгч нарт хуулийн хариуцлага тооцох асуудал хүчтэй яригдаж байгаа гэх мэдээлэл байна.