Залуухан сэтгүүлч байхдаа редакторууддаа “Англи хэлэнд муу”, “Шар мэдээний үнэн, худлыг шалгадаггүй”, “Тэвчээргүй” гэж шүүмжлүүлж, ажлынхандаа дооглуулж байсан Жозеф Пулитцерийн нэр, алдар өдгөө дэлхий дахинаа түгж, “Хэвлэлийн хаан” хэмээн цоллуулах болжээ.

-ЖОЗЕФ ПУЛИТЦЕРИЙН БАГА, ИДЭР НАС БУЮУ ДУНДАЖ ДАВХАРГААС "ТӨРСӨН" ТЭРСЛҮҮ ХҮҮ-

Жозеф Пулитцерийн эцэг нь буудай, тарианы худалдаа эрхэлдэг нэгэн жүүд, ээж нь католик шүтлэгтэй герман эмэгтэй байсан гэдэг. Хоёр өөр шашинтны гэр бүлд өссөн Пулитцер шашны сургуульд явсан ч, өөрөө төдийлөн сонирхоогүй учир удалгүй түүнийг өөр сургууль руу шилжүүлжээ. Харин идэр насандаа Пулитцер сурч, мэдэхээс илүү дайчин болох мөрөөдөлтэй байж л дээ. Дунд сургуулиа төгсөөд удаагүй байхдаа Пулитцер Францын армид элсэх гэж хэсэг явсан ч, хараа муу, сульдаа гэсэн тамга дараад түүнийг цэргийн шалгалтын комиссоос гаргасан гэдэг.

Гэтэл тухайн үед АНУ-д болж байсан иргэний дайнд хөлсөөр дайтах цэргүүд бүртгэж байх үеэр Пулитцер амжиж бүртгүүлжээ. Иргэний дайн дахин ердөө нэг жил үргэлжилж, дайн дууссаны дараагаар Нью-Йоркийн нэгдүгээр морьт суман Пулитцерийг цэргийн албанаас чөлөөлсөн байдаг.

                 Цэргийн албанаас “хөөгдсөн”-ийхөө дараа Пулитцер ажил хайн Америкийн олон хот дамжжээ. Ингэхдээ ачаа ачигч, хоол зөөгч, вокзалын ачаа зөөгч, үхэр хөөгч, өмгөөлөгчийн туслах гээд хийж болох бүхнийг л хийсэн гэдэг. Харин нэгэн удаа тухайн үед АНУ-д герман хэлээр хэвлэгдсэн гардаг байсан "Westliche Post” сонины зар хожимдож, бүтэн Миссипи мөрнийг даган алхсан Пулитцер тус сонин руу гомдол, саналаа бичиж явуулжээ. Гэтэл нэг өдөр "Westliche Post” сонин түүний гомдлыг сонин дээрээ хэвлэх нь тэр. Энэ нь түүний хамгийн анх олон нийтэд хүрсэн хэвлэл болсон юм.

-ЗАЛУУ СЭТГҮҮЛЧИЙН ТҮҮХ-

Жозеф Пулитцер ажил хайн хотоос хот дамжин явахдаа нэг удаа амьдралыг нь орвонгоор нь эргүүлсэн уулзалтад оржээ. Пулитцер Сент-Луис хотод явж байхдаа герман хэлээр хэвлэгддэг “Westliche Post” сонины эрхлэгч Карл Шурц, редактор Эмил Преториустай танилцсан гэнэ. Харин уг үйл явдлаас хэдэн сарын дараа “Westliche Post” сониноос Жозеф Пулитцерт сурвалжлагчаар ажиллах санал тавьснаар түүний сэтгүүл зүйн гараа эхэлжээ.

Пулитцер сэтгүүлч, сурвалжлагчаар ажиллаж эхэлсэн эхний жилүүддээ төдийлөн амжилтад хүрсэнгүй. Редакторууддаа “Англи хэлэндээ муу”, “Шар мэдээ үнэн, худлыг шалгадаггүй”, “Тэвчээргүй” гэж шүүмжлүүлж, бусад сэтгүүлчийн доог, тохуу болж байсан гэдэг. Гэсэн ч энэ ажилдаа сонирхолтой байсан Жозеф Пулитцер аажим аажмаар суралцаж байв. Түүний дорой байдал тийм ч удаан үргэлжилсэнгүй. Гурван жилийн дотоор Сент-Луис хотын хамгийн алдартай хүмүүсийн нэг болжээ.

                 1871 оноос Жозеф Пулитцер  Карл Шурцтэй хамтран “Westliche Post” сониныг хамтран эзэмшиж эхэлсэн байна. Харин жилийн дараагаас “Westliche Post” сонин өөрт нь “жижигдээд” байгааг мэдэж, сониныхоо хувьцааг зарж, Сент-Луис хотыг орхижээ.

-ХҮН БУУДСАН УЛСТӨРЧ-

Жозеф Пулитцерийг Сент-Луис хотод байхад буюу 1869 онд түүнийг Миссури мужийн Хууль сахиулах хорооны гишүүнээр сонгожээ. Сониндоо ажиллахын зэрэгцээ Хууль сахиулах хороонд банк болон банктай холбоотой хэрэг хариуцсан Нарийн бичгийн даргын алба хашдаг байж. Гэтэл нэг өдөр сэрэхэд нь өөрөө ч мэдээгүй байтал Сент-Луис хотын парламентын хорооны даргаар сонгогдсон гэнэ. Ингэж л Жозеф Пулитцер “дундаж давхарга” гэх тодорхойлолтоос салж, Сент-Луис хотын дээд зиндааны хүрээлэлд багтах болсон аж.

Сент-Луис хотыг орхиж, Вашигтон хотыг зорьж, нийслэлд өмгөөлөгчийн шалгалт өгчээ. Шалгалтдаа ч амжилттай тэнцэж, гурван жилийн турш өмгөөлөгчийн ажил хийнгээ “Нью-Йорк Таймз” сонинд сурвалжлагчаар ажиллаж байсан түүхтэй.

                 Пулитцерийн улстөрийн ажилтай холбоотой хамгийн дуулиантай асуудал нь хүн рүү санаатай буудсан ч, ял шийтгэлгүй өнгөрсөн хэрэг. 1870 онд парламентын хорооны даргаа байсан Жозеф Пулитцер барилгын ажил гүйцэтгэгчтэй маргалдах үеэрээ буу гарган ирж, буудсан байдаг. Аз таарч, буудуулсан ажил гүйцэтгэгчийн шарх үхэлд хүргээгүй учир шүүхээс Пулитцерт торгууль ногдуулж, албан тушаалаа авч үлдэхийг зөвшөөрсөн гэдэг.

-“St. Louis Post-Dispatch” буюу ОРЧИН ҮЕИЙН СЭТГҮҮЛ ЗҮЙГ БҮТЭЭСЭН НЬ-

1878 онд Жозеф Пулитцерийг Нью-Йорк байхад нь дампуурлын ирмэг тулсан Сент-Луисын “Dispatch”, “Post” сонинг худалдан аваач гэсэн санал иржээ. Пулитцер хоёр сонинг хоёуланг нь авч, “St. Louis Post-Dispatch” гэсэн шинэ нэр өгсөн байна.

                 Сониноо нэгтгэсэн эхний жилүүддээ Пулитцер эрхлэгч, редактор, сэтгүүлч гээд байж болох ажлыг өөрөө хийж, хөл дээр нь тогтоожээ. Ердөө ганцаараа шахуу ажилласан Пулитцер “St. Louis Post-Dispatch” сонинг орон нутгийн хамгийн алдартай хэвлэл болгосон байдаг.

Тухайн үед Жозеф Пулитцер хүн төрөлхтний хэвлэл мэдээллийн мөнхийг сэдвийг гэмт хэрэг, бэлгийн амьдрал гэж тодорхойлон дээрх сэдвүүдээр ч олон мэдээ, материал бэлтгэдэг байжээ.

Хэл ам таталж, хэрүүл, тэмцэл салдгүйгээрээ ч уншигчдын эчнээ танил болсон “St. Louis Post-Dispatch” сонин Пулитцерт жилд 40-50 мянган ам.доллар “олж” өгдөг байж. Гэсэн ч Пулитцер илүү олон хүний хөл болсон Нью-Йорк хотод сонин хэвлүүлэх бодол тээж явжээ.

-ХЭВЛЭЛИЙН “ЭЦЭГ” БОЛСОН ТҮҮХ-

Жозеф Пулитцер Нью-Йорк руу явах болсон нь ганц сонин хэвлүүлэх биш байсан аж. Сент-Луис хотод удаан байх тусам улстөрчид амь насанд нь аюул заналхийлэх болжээ. Гэсэн ч Пулитцер Нью-Йорк хотод байхдаа ч, “St. Louis Post-Dispatch” руу цахилгаан бичиж, утсаар ярьж, удирдан чиглүүлж байсан аж. Олон жилийн турш үргэлжилсэн ажлын ачааллаас болж Жозеф Пулитцерийн бие 35 настайгаас нь эхлэн мууджээ.

Сент-Луист “St. Louis Post-Dispatch” сонинг эрхлэн гаргаж байсан Пулитцер дэлхийн хамгийн том хотод хэвлүүлсэн "The New York World” сониныхоо анхны дугаараа Нью-Жерси мужид нэг сая ам.долларын хохирол учруулсан хүчтэй шуурганы тухай сурвалжилга, удахгүй цаазлуулах ялтантай хийсэн ярилцлагаар дүүргэн гаргаж, өдөр тутмын мэдээлэлд дассан Нью-Йорк хотод “цахиур хагалсан” юм.

Тэгээд “Уолл-стит гудамжны аймшигт аллага”, “Үхлийн амьсгал”, “Бяцхан Лизийн нууц амрагууд” гэх зэрэг гарчигтай нийтлэлүүдээрээ "The New York World” сонин хурдан хугацаанд нэр, алдарт хүрсэн байдаг.

Жозеф Пулитцер сэтгүүлчиддээ “Аливаа гэмт явдал олны нүднээс далд нуугдмал байдалд л амьдрах чадвартай. Түүнийг ил гарга, тэгээд тодорхой болгож сонинд бич. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт олон түмний үзэл бодлын хүчээр энэ булай явдал арилна” гэдэг байжээ. Үнэхээр ч түүний гар дороос Америкийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн олон алдартай сэтгүүлч төрөн гарсан. Хамгийн тод жишээ нь зохиолын баатар Жюль Вернээс ч богино хугацаанд дэлхийг тойрох томилолт гарч байсан, “Сэтгэцийн эмнэлгээс хийсэн “галзуу” сурвалжилга” нэртэй бүтэн зууны хамгийн шилдэг нийтлэл гэх нийтлэлийг бичиж байсан Нелли Блайн юм.

                 Алдарт сэтгүүлч Жозеф Пулитцерийн амьдралын сүүлийн мөч Либерти дарвуулт завин дээр өнгөрчээ. 64 насандаа өөд болсон Пулитцер тухайн үед “таг” сохорч, элдэв чанга дуу, чимээнээс айдаг өвчтэй болсон байж. Түүний 1911 онд дарвуулт хөлөгний гаднаас дуу, чимээ нэвтрүүлдэггүй өрөөн дотор ганцааранг нь үлдээсэн гэдэг.

Жозеф Пулитцерийг “The New York World” сониныг анх худалдаж авахад тус сонин 15 мянган хувь хэвлэгддэг байсан аж. Харин 15 жилийн дотор өдөрт нэг сая гаруй хувь хэвлэгдэн уншигчдын гарт очдог болжээ. Мөн Жозеф Пулитцерийн амьд ахуйдаа сониндоо тулгуурлан үүсгэж байсан “Pulitzer Inc” компани 1.46 тэрбум ам.долларын үнэ хүрч, 100 гаруй жилийн турш Жозеф Пулитцерийн үр хойчийн мөнгөний эх үүсвэр болж байсан гэдэг.