Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа “The Conversation” сонины ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путины Монголд хийсэн албан ёсны айлчлалтай холбоотойгоор бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Владимирович Путин 2024 оны есдүгээр сарын 3-ны өдөр Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийлээ. Тухайлбал, Зөвлөлт-Монголын хамтарсан хүчин Японы цэргийг бут ниргэсэн Халхын голын тулалдааны 85 жилийн ой, мөн хоёр улс Монгол Улсын төмөр замын үндэсний операторыг үүсгэн байгуулсны 85 жилийн ой тохиож, Путин Монгол Улсад айлчлав. ОХУ-ын төрийн тэргүүн айлчлалынхаа үеэр Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй албан ёсны хэлэлцээ хийж, харилцаа, хамтын ажиллагааны асуудлуудаар санал солилцож, хоёр орны Засгийн газар хооронд байгуулах баримт бичгүүдэд гарын үсэг зурах ёслолд оролцсон байна.

Хоёр орны төрийн тэргүүн албан ёсны хэлэлцээгээрээ харилцаа, хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, хамтын ажиллагаагаа хэрхэн эдийн засгийн агуулгаар баяжууах, түлш, эрчим хүч, зам тээвэр, байгаль орчин, соёл, боловсрол, эрүүл мэнд, хүмүүнлэгийн салбарын харилцааг эрчимжүүлэх асуудлуудад санал солилцон ярилцсан. Мөн айлчлалын хүрээнд Газрын тосны бүтээгдэхүүн нийлүүлэх салбарт хамтран ажиллах тухай, Монголын Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өргөтгөл, шинэчлэлийн төслийн зураг төсөл, төсөв боловсруулах тухай Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр байгуулсан билээ. Тодруулбал,

Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өргөтгөл, шинэчлэлийн зураг төсөл боловсруулах тухай хэлэлцээр:

Улаанбаатар хотын дулаан хангамжийн хэрэглээний 32 хувийг хангадаг Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өндөр даралтын хэсгийг 50 МВт-ын блок станцаар өргөтгөх, дунд даралтын хэсгийн 48 МВт-ын блок станцыг буулгаж суурин дээр нь 250 МВт-ын блок станц шинээр барих зураг төсөл боловсруулж, инженерийн судалгаа хийнэ. Ингэснээр талууд төслийн нийт өртөг, барилга угсралтын хугацааг нарийвчлан тодорхойлж, төслийг хэрэгжүүлэх дараагийн шатны гэрээ байгуулах нөхцөл бүрдэж байгаа аж.

Газрын тосны бүтээгдэхүүн нийлүүлэх салбарт хамтран ажиллах тухай:

Хэлэлцээр байгуулснаар Монгол Улс, ОХУ-ын газрын тосны салбарын хамтын ажиллагаа гүнзгийрч, ОХУ-аас газрын тосны бүтээгдэхүүн саадгүй, тогтвортой нийлүүлэх боломж бүрдлээ. Манай улс газрын тосны бүтээгдэхүүнээ 100 хувь импортоор, үүнээс 95 орчим хувийг ОХУ-аас авдаг. ОХУ газрын тосны бүтээгдэхүүний дотоод зах зээлийнхээ нөхцөл байдалтай холбоотойгоор 2023 онд шатахууны экспортод хязгаарлалт тавьж, газрын тосны бүтээгдэхүүний худалдааны хамтын ажиллагааны хэлэлцээртэй улс орнууд болон Евразийн эдийн засгийн холбооны гишүүн орнууд энэ хязгаарлалтад хамаарахгүй байхаар зохицуулсан юм.

Монгол Улсад агаарын хөлгийн түлш нийлүүлэх тухайд:

Улаанбаатар хотын шинэ нисэх онгоцны буудлын түлшний хангамжийг олон улсын стандартад нийцсэн, хямд үнэтэй бүтээгдэхүүнээр хангах боломж нэмэгдэхээс гадна манай улсын агаарын хөлгийн түлшний хангамж, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг хангахад чухал дэмжлэг болно.

Байгал нуур, Сэлэнгэ мөрнийг хамгаалах салбарт хамтран ажиллагаа тухай ойлголцлын санамж бичиг:

Эгийн усан цахилгаан станц байгуулахтай холбогдуулан байгаль орчны хамтарсан үнэлгээ хийж, хоёр улсын Засгийн газрын хоорондын ажлыг эрчимжүүлэн, нэгдсэн шийдэлд хүрлээ. Хоёр улс дэлхийн дулаарлын улмаас давтамж нь нэмэгдэж буй байгалийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицсон арга хэмжээний хэрэгжилтэд онцгой анхаарна. Байгал нуур болон Сэлэнгэ мөрнийг хамгаалах нь даян дэлхийн байгаль орчны төлөв байдалд чухал хувь нэмэртэйг ухамсарлан усны нөөцийг зохистой ашиглах, урсац тохируулах, сэргээгдэх эрчим хүч бий болгох тухай олон жилийн яриа, хэлэлцээ бодит ажил хэрэг болно. Энэ чиглэлээр хамтын ажиллагааны замын зураглал, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө гаргаж ажиллахаар тохиролцлоо.

Тарваган тахал өвчний тархвар судлалын чиглэлээр хамтран ажиллах:

Талууд 2018 онд хамтран ажиллах хэлэлцээр байгуулж, хоёр улсын хилийн дагуух бүс нутагт зоонозын халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, хянах чиглэлээр хамтран ажилласан. Хэлэлцээрийг шинэчлэн байгуулснаар хамтран тандалт судалгаа хийх, мэдээлэл солилцох, тархвар судлал, нян судлалын чиглэлээр монголын мэргэжилтнүүд мэргэжил дээшлүүлэх, хамтарсан эрдэм шинжилгээний ажил хийх, тархвар судлалын хүндрэл үүссэн тохиолдолд шуурхай хариу арга хэмжээ авах зэрэг боломж бий болгосон хэлэлцээр байгуулсан байна.

МОНГОЛ УЛСЫН "ГУРАВДАГЧ ХӨРШ"-ИЙН БОДЛОГО БА ХОЁР ХӨРШ

Монгол Улс Олон улсын эрүүгийн шүүхийн гишүүн орон. 3.3 сая хүн амтай ч асар том газар нутагтай Монгол Улс гадаад бодлогоо түүхэн болон эдийн засгийн өргөн харилцаатай Орос, Хятадын сүүдэрт удаан хугацаанд чиглүүлж ирсэн. Тус улс нь АНУ, Герман, Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг "гуравдагч хөрш" гэгддэг оронтой найрсаг харилцаа тогтоох замаар хүчирхэг хөршөөсөө тусгаар тогтнолоо бэхжүүлэхийг оролдсон. Энэ арга барилаар дамжуулан Монгол Улс олон улсын тавцанд төвийг сахисан дипломат уулзалтын талбар болгон харуулахыг оролдсон. Тухайлбал, жил бүр зохион байгуулдаг “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” нь бүс нутгийн улс орнууд болон бусад уригдсан улс орнууд, тэр дундаа АНУ, ЕХ-ны гишүүн орнуудад уур амьсгалын өөрчлөлтөөс эхлээд бүс нутгийн аюулгүй байдал, чухал ашигт малтмал зэрэг асуудлуудыг хэлэлцэх боломж юм.

Украины хүүхдүүдийг ОХУ руу хууль бусаар албадан гаргаж, шилжүүлсэн хэрэгт оролцсон гэх үндэслэлээр ОУЭШ-ээс Путиныг баривчлах тушаал гаргасан. Монгол Улс ОУЭШ-ийн гишүүн тул Украин Улс ОУЭШ-ийн үүсгэн байгуулах гэрээ болох Ромын дүрмийн дагуу Путиныг баривчлахыг Монгол Улсаас шаардсан. Гэсэн хэдий ч ОУЭШ хэрэгжүүлэх механизм дутмаг бөгөөд гишүүн орнууд гэрээний зарим үүрэг, эсвэл дипломат халдашгүй эрхтэй зөрчилдөж байгаа тохиолдолд баривчлах ажиллагаа явуулахаас чөлөөлөгдөж болно.

Монгол Улс 70 орчим жил ЗХУ-тай нягт холбоотой байсан. Гэвч коммунизмын уналт, улмаар Хүйтэн дайны дараах үеийн геополитикийн чиг баримжаа нь тус улсыг эдийн засаг, улс төрийн харилцаагаа өөрчлөхөд хүргэв. Ингэснээр Монгол Улс ардчилсан улс төрийн тогтолцоо, нээлттэй эдийн засгийг нэвтрүүлсэн Ази дахь цорын ганц хуучин коммунист улс болсон юм. Энэ нь АНУ болон барууны бусад орнуудад таалагдсан. Монгол Улс хөрш орнуудтайгаа ойр дотно харилцаатай байхын зэрэгцээ бусад улс орнуудтай түншлэлийн харилцаагаа өргөжүүлэхийг эрмэлзэж байгаа юм. Монгол Улс 2024 он хүртэл АНУ, Словени, Филиппин, Беларусь, Их Британи, ХБНГУ-ын Төрийн тэргүүн буюу Гадаад хэргийн сайд нарыг хүлээн авч уулзаад байна.

2023 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ АНУ-д айлчилж, Дэд Ерөнхийлөгч Камала Харрис, БНХАУ-д Ши Жиньпин дарга, Ерөнхий сайд Ли Цян нартай нь уулзсан. Түүнчлэн Францын Ерөнхийлөгч Эммануэл Макрон, Ромын Пап лам Францис нар Улаанбаатарт айлчилсан. Гэсэн хэдий ч Орос, Хятад хоёрын дунд орших далайд гарцгүй Монгол Улс хоёр аварга хөршийнхөө хүсэл сонирхлын нөлөөнд өртөмтгий хэвээр байна. Монгол Улс бензин, дизель түлш, цахилгаан эрчим хүчнийхээ нэлээд хэсгийг ОХУ-аас хараат байна.

Цаашилбал, ЗХУ-ын үеэс уламжлагдан ирсэн гэрээний улмаас ОХУ Монголын дэд бүтэц, уул уурхайн хэд хэдэн гол төслийн 50 хувийг эзэмшиж байна. Ялангуяа Хятад, Орос, Хятад, Европыг холбосон худалдааны коридорын ач холбогдол улам бүр нэмэгдсээр байгаа энэ үед Монголын төмөр замын системд ОХУ түнш юм. Дайны үед Орос өөрийн эрчим хүчний хэрэгцээгээ хөршүүдийнхээ ашиг сонирхлоос урьтал болговол шатахууны хангамж, тээврийн сүлжээ тасрах вий гэж Монгол Улс болгоомжилж байна. Үүний нэгэн адил Монгол Улс эрчим хүчний бус импорт, тэр дундаа хүнс, өргөн хэрэглээний болон аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний дийлэнх хувийг Хятадаас хараат байна. Орос, Хятад улс төр, эдийн засгийн хувьд ойртож байгаа энэ үед Монгол болон Төв Азийн бусад улс орнууд шинэ сорилтуудтай тулгарч байна. Монгол Улс 20 дугаар зууны ихэнх хугацаанд ЗХУ, БНХАУ-ын хооронд буфер улсын үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд тусгаар тогтнолоо олж авах, хадгалахын тулд хоёр их гүрэнд найдаж байв.

Харин 2022 оны хоёрдугаар сард Оросын цэргүүд Украинд довтлохоос хэдхэн хоногийн өмнө Путин, Ши хоёрын "хязгааргүй" түншлэлээ тунхаглалаар онцолсон. Монгол Улс ОХУ-д тавьсан хориг арга хэмжээнд өртөж, тээвэр, бизнесийн харилцаа тасалдсан ч тус улс Москватай олон улсын хэмжээнд сөргөлдөхөөс зайлсхийсээр ирсэн. ОХУ-ын Украиныг эзлэн түрэмгийлснийг зэмлэн буруушаасан НҮБ-ын тогтоолд Хятад болон Монгол Улс байнга түдгэлздэг. Гэхдээ Монгол Улс гуравдагч хөршийн бодлогодоо тууштай хэвээр байна. Дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөж байгаа энэ үед Монгол Улс төвийг сахисан улс, хүн бүрийн найз байх үүргээ онцлон тусгаар тогтнолоо хадгалахын төлөө шаргуу ажиллаж байна. Гэхдээ Путины айлчлал энэ оролдлого ямар хэцүү болохыг харуулж байна.