Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа УИХ-ын ээлжит сонгуулийн үр дүнтэй холбоотойгоор “Time” сайтын бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

                        ОХУ, БНХАУ гэсэн хоёр том авторитар орны дунд оршдог 3.4 сая хүн амтай Монгол Улсын парламентын сонгууль өнгөрсөн баасан гарагт болж өнгөрлөө. Эдийн засаг, инфляцийн хүнд нөхцөл байдал, төрийн өндөр албан тушаалтнуудын авлига, албан тушаалын хэрэгтэй холбоотойгоор нийгмийн уур бухимдал нэмэгдсээр буй ч эрх баригч нам дахин олонх болж, ялалт байгуулав.

Өнгөрсөн 2020 оны Монгол Улсын Их хурлын сонгуулиар Монгол Ардын нам үнэмлэхүй ялалт байгуулсан. Гэсэн ч цар тахлын үетэй холбоотойгоор импорт, экспортын гарц хаагдсанаар тус улс эдийн засаг, инфляцийн асар хүнд нөхцөл орсон юм. Түүнчлэн төрийн дээд албан тушаалтнуудын холбогдсон авлига, албан тушаалын хэрэгт холбогдсоны зэрэгцээ “нүүрсний хулгай”-д оролцсон улстөрчдийн нэрс ил болж, монголчууд тэсгим хүйтэн өвөл төв талбай дээрээ эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулж байв.

Монголчууд эрт цагт Хятадыг байлдан дагуулж, Азийг дамнан Европын хязгаар хүртэл газар нутгаа тэлсэн нүүдэлчид гэж танигддаг байлаа. Харин өдгөө Монгол Улсын “хэт туйлширсан улс” ч гэж зүйрлэж болохоор байна. Дэлхийн хүчирхэг гүрнүүд сонирхдог асар их баягалийн баялагтай ч ашигт малтмалын үр ашгаа ард түмэн, эх орон нь хүртэх бус зөвхөн элит давхарга хүртдэг ч гэдэг. Тэгвэл Монголын ард түмний бухимдлыг төрүүлж, улсынхаа баялгийг угаадаг элит давхарга, нэр бүхий улстөрчдийн өлгий болсон гэгдэж буй эрх баригч Монгол Ардын нам дахин олонх болж, Засгийн эрх удирдахаар болсон нь сүүлийн хэдэн жил монголчуудын айж байсан авторитын айдас үнэнд дөхсөн ч байж болох юм.

-ӨНГӨРСӨН ӨВӨЛ ТОХИОСОН ЗУДЫН ГАМШИГ-

Зуд гэдэг нь монголчуудын хувьд шууд утгаараа гамшиг гэсэн утгатай. Хэдэн арван жилд нэг удаа тохиодог цаг агаарын эрс тэс үзэгдэл дэлхийн дулаарал, цаг уурын өөрчлөлттэй холбоотойгоор сүүлийн жилүүдэд тохиох нь ихэссэний улмаас өнгөрсөн өвөл Монгол Улс томоохон зудын гамшиг туулах болсон. Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн 80 хувь, ДНБ-ий 11 хувийг бүрдүүлдэг мал аж ахуй нэг ганц өвлийн зудын гамшгийн үеэр төсөөлшгүй гарз туулж, Монгол Улсад зудын улмаас 7.1 сая гаруй мал хорогдсон байна. Олон улсын байгууллагуудын Монголын тал нутгаар явж хийсэн судалгаагаар дийлэнх малчин өр малынхаа 70 гаруй хувийг алдсан.

-АРД ТҮМНИЙ ГАРТ ХҮРДЭГГҮЙ АШИГТ МАЛТМАЛЫН НӨӨЦ-

Монгол Улсын ДНБ-ий дөрөвний нэгийг, экспортын 90 орчим хувийг уул уурхай эзэлдэг. Тэр дундаа уул уурхайн дэлхийн томоохон группуудын нэг “Рио Тинто” оролцож буй Оюутолгой нь дэлхийд маш дээгүүр жагсах алт, зэсний ордтой газар. Зөвхөн Оюутолгой баялаг ч бус Монгол Улсад нүүрс, уран, газрын ховор элементүүдийн нөөц бий. Батлагдаад буй байгалийн баялгаараа л гэхэд дэлхийд дээгүүр жагсдаг тус улс баялгийнхаа үр шимийг хүртэж чадалгүй 2022 оны хүйтэн өвлөөр төв талбай нүүрсний хулгайчдыг зарлахыг шаардан жагсаж байв.

-ЭРХ БАРИГЧ НАМ ДАХИН ОЛОНХ БОЛСОН ПАРЛАМЕНТЫН СОНГУУЛЬ-

Монгол Улсын парламентын сонгууль шинэ тогтолцоонд шилжсэн анхны сонгуулиа зохион байгуулж өндөрлөлөө. Мажоритар, пропорциональ тогтолцоог хослуулсан энэхүү сонгуулиар УИХ-ын 126 гишүүн сонгосон. Гэсэн ч Монгол Улсыг илүү ардчилсан системтэй болгож, хөгжил цэцэглэлт эхлүүлнэ гэж найдаж байсан энэ сонгууль ч мөн эрх баригч намын ялалтаар өндөрлөсөн нь олон хүнийг бухимдуулав. Улмаар Монгол Ардын намын үргэлжлүүлэн Засгийн эрх барих дөрвөн жилд хүнд нөхцөлд ороод байсан эдийн засаг, инфляцийн асуудалд монголчууд тэр даяараа санаа зовниж байна. Тэгвэл улс төр, эдийн засгийн байдал ээдрээтэй энэ үед хэрэгжүүлэхэд тохиромжтой олон улсад амжилт үзүүлсэн бодлогын төслийн жишээг хүргэе.

-МОНГОЛД ХЭРЭГЖҮҮЛЭХЭД ТОХИРОМЖТОЙ БОДЛОГЫН ТӨСЛҮҮД-

АШИГЛААГҮЙ ЗЭЭЛИЙН ЭРХИЙГ ДАХИН ШИЛЖҮҮЛЖ, ШИНЭ ХУВААРИЛАЛТ ЭХЛҮҮЛЭХ:

• Олон улсын валютын сангаас өнгөрсөн 2021 оны наймдугаар сард 650 тэрбум ам.долларын зээлийн тусгай эрх олгосон нь түүхэн дэх хамгийн өндөр санхүүжилт болсон. Гэсэн ч олгосон зээлийн тусгай эрхийн 65 орчим хувь нь зээлд ач холбогдол өгч, ашиглаж, хэрэглэдэггүй цөөн хөгжингүй орон руу чиглэсэн байжээ. Түүхэн дэх хамгийн өндөр санхүүжилт болсон зээлийн тусгай эрх хуваарилалтын тэгш бус байдлыг өөрчилж, сул зогсолттой байгаа зээлийн тусгай эрхийг дахин хуваарилж хөгжиж буй орнуудад үр дүнтэй байдлаар шилжүүлэх шаардлага үүссэн гэнэ. Мөн зээлийн тусгай эрхийг тогтоосон эзэмшигч нь олон талт хөгжлийн банк болон бүс нутгийн санхүүгийн зохицуулалтыг ашиглан дахин шилжүүлэх боломжтой юм байна. Тиймээс зээлийн тусгай эрхийн нэмэлт хуваарилалт нь хөгжиж буй орнуудын санхүүжилтийн байнгын эх үүсвэр болох арга болжээ.

СТОУС БУЮУ ӨРИЙН ХЭРЭГЛҮҮРИЙГ ӨРГӨЖҮҮЛЭХ:

• Хөгжиж буй орнуудын гадаад валютын нөөц багасаж, өр нь өсөн нэмэгдэж буй эрсдэлд улсын эрх баригчид пропорциональ бус байдлаар ханддаг. Тиймээс нийгэм, эдийн засаг, цаг уурын хямралын үед Засгийн газрууд хүн амынхаа хэрэгцээг хангах ёстой байсан зардлаар өрөө дарахаас өөр сонголтгүй болдог аж. Олон улсын шинжээчид “Цар тахлын жилүүд хямралын үед өрийн дарамтыг бууруулахад дэлхийн жишиг хангалтгүй байдгийг харуулсан” гэж тайлбарлаж байна.  Тэгвэл цар тахал, геополитикийн нөхцөл байдлаас хамаарсан хямралын үед гадаад өрөө бууруулах санаачилгаа сайжруулахаас гадна улсын өрийн хэрэглүүр буюу СТОУС-ыг хөгжүүлж, хямралын үед хөрвөх чадвар, өрийн тогтвортой байдлыг сайжруулахад анхаарах юм.

ОЛОН ТАЛТ ЗЭЭЛЖИХ ЗЭРЭГЛЭЛИЙН АГЕНТЛАГ БАЙГУУЛАХ:

• Олон улсын зээлийн үнэлгээний агентлагууд улсуудын эдийн засгийн бодлого боловсруулалт, хөрөнгө оруулагчдын шийдвэрт хүчтэй нөлөө үзүүлдэг. Канадын орлогын агентлагийн монополь байдлыг эсэргүүцэж, бүс нутагт санхүүгийн тогтвортой байдал бий болгох өөр хувилбар санал болгож байсантай ижил эдийн засгийн өсөлт нь зогсонги байдалд хүрээд байгаа хөгжиж буй орнууд зээлжих зэрэглэлийн үнэлгээгээ сайжруулж, тогтворжуулах, тогтвортой хөгжлийн зорилтод хүрэх олон талт зээлжих зэрэглэлийн агентлаг байгуулах шаардлагатай болоод байгаа юм.

ХӨГЖЛИЙН БАНКНЫХАА ЧАДАВХЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ:

• Бүс нутгийн болон үндэсний банкуудын дэлхийн санд 20-49 их наяд ам.долларын активыг хянадаг 900 гаруй байгууллага багтдаг. Цар тахлын эхэн үед иргэддээ дэмжлэг үзүүлэх зорилготой Засгийн газруудын бодлого нь банкнаас шууд хамааралтай байсан. НҮБ-ын Худалдаа, хөгжлийн бага хурлаас эдийн засгийн хямралын давсан бүс нутгуудад олон төрөлт шинэлэг бодлого хэрэгжүүлж байсныг мэдэгдсэн. Гэсэн ч бүх орон дээрх боломжийг ашиглахгүй ч, улсынхаа Хөгжлийн банкны чадавхыг нэмэгдүүлснээр эдийн засгийн өсөлт үзүүлэх боломжтой болохыг НҮБ-ын Худалдаа, хөгжлийн бага хурлаас онцолсон байна.

ХӨРӨНГИЙН УРСГАЛЫН МЕНЕЖМЕНТИЙГ НЭВТРҮҮЛЭХ:

• Их хэмжээний хөрөнгийн урсгал, аж үйлдвэржилтийг хугацаанаас нь өмнө  сааруулах шинэ судалгаагаар хөрөнгийн урсгал нь хөгжлийн хэмжүүртэй сөрөг хамааралтай гэнэ. Хөрөнгийн урсгал нь төрөлжилтийг бууруулахад нөлөө үзүүлдэг бөгөөд хөрөнгийн урсгалын менежментийг эх орондоо нэвтрүүлэх нь эдийн засгаа сэргээх, өсгөх хамгийн чухал бодлогуудын нэг болж байгаа юм байна.