-Баруун хацар дээр нь үнсээд “Ирэхээр нь зүүн хацар дээр нь үнсье” гэж хэлээд ганц хүүгээ эр хүн болгохоор цэргийн албанд явуулсан ээж жилийн дараа хүүгээ бус цогцос хүлээн авсан-

       2019 оны нэгдүгээр сарын 22-ны өдөр Дорноговь аймгийн Зүүнбаян сумын Зэвсэгт хүчний 336 дугаар ангийн байлдагч, 19 настай А нь амиа алдсан ноцтой хэрэг гарсан. Холбогдох хууль хяналтын байгууллагууд “Байлдагч А өглөөний гүйлтэндээ гүйж байгаад унаж, ухаан орохгүй байсаар амиа алдсан” гэх тайлбар хийсэн ч үнэн хэрэгтээ цэргийн албанд ужгирсан харгис дэглэлтээс болж амиа алдсаныг ар гэрийнхэн нь, хамт алба хааж байсан нөхөд нь гэрчилсэн байдаг.

       Талийгаачийн төрсөн ах “Дүүтэй минь хамт байсан цэргүүдийн хэлснээр дарга нар нь дүүг минь зодсоныхоо дараа хөнжил, гудасыг нь үүрүүлээд гүйлгэсэн. “Гүйж чадахгүй нь ээ, амьсгал давчдаад байна” гэж хэлэхэд нь баашиллаа гээд дахиад нэмж зодсон гэсэн. Үүний дараа дүү минь казармдаа очоод гадуур хувцсаа ч өлгөж чадалгүй ухаан алдсан. Түүнээс хойш сэрэлгүй байсаар амиа алдсан” хэмээн мэдэгдсэн. Улмаар талийгаач А-г хэрэг гардаг өдөр нүүр нүдгүй “балбаж”, ар нурууг нь хөх, няц болгосон байсныг гэрчлэх зургуудыг ар гэрийнхэн нь цахим орчинд цацсанаар, тус ангийн удирдлагуудын нууж байсан жигшим үнэн ил болсон юм. Нэгэнт хөдөлшгүй баримтууд ил болсон учраас уг хэргийг хууль, хяналтын байгууллагаас дахин шалгаж, амиа алдсан цэргийн хэрэгтэй холбогдох гурван албан тушаалтныг 5-6 жилийн хорих ялаар шийтгэж байлаа. “Цэргийн албаа хаагаад эр хүн болоод ирнэ дээ” гэж хоног тоолон хүлээж суусан нэгэн эцэг эх ийнхүү төрсөн хүүгээ биш танигдахгүй болтлоо “дэглүүлсэн” хөрсөн цогцос хүлээж авсан. Энэ харамсалтай үйл явдал мянга, мянган эцэг эхчүүдийн сэтгэлд шар ус хуруулсан. Бас голомт залгах ганц хүү нь цэргийн алба хааж буй эцэг эхчүүд эл хэргээс болж хүүгээ халагдаж ирэх хүртэл нь бүтэн нойртой хоноогүй юм.

Зэвсэгт хүчин залуусыг эр хүн болгох бус эрэмдэг болгож байна

       2017 оны нэгдүгээр сарын 17-ны өдөр мөн л Дорноговь аймгийн Зүүнбаян сумын Зэвсэгт хүчний 336 дугаар цэргийн ангид алба хааж байсан байлдагчийг ахлагч нь дарамталж, өвлийн хүйтэнд хөл нүцгэн цемент дээр зогсоосны улмаас хөл нь хөлдөж, хөлийнхөө есөн хурууг тайруулсан жигшүүрт хэрэг гарсан. Эх сурвалжууд эл хэргийн тухай “Түүнийг шөнийн ээлжид гарч байхдаа харуулын байранд гал түлж дулаацсан хэмээн буруутгаж, харуулын ахлагч нь шийтгэсэн байна” хэмээн мэдэгдэж байлаа. Идэр есийн хүйтэнд даарсан цэрэг дулаацаж болдоггүй гэж хэн санах билээ. “Эр цэргийн албанд очоод эрүүл чийрэг болоод ирнэ” хэмээн инээж явсан залуу буцаж ирэхдээ есөн хуруугүй, насан туршдаа эрэмдэг нэгэн болно гэж зүүдлээ ч үгүй байсан биз.

      Энэ бол эр цэргийн албанд мордоод эргэж ирээгүй болон эрэмдэг болоод эргэж ирсэн тухай ердөө хоёрхон жишээ. Дайны утаа замхарч, энх цаг ирснээс хойш сүүлийн 80 жилд хэдэн арван цэрэг ийм байдлаар харамсалтайгаар амиа алдсан. Тэдний дийлэнх нь “Цэрэг хүн зодуулах ёстой” гэх зэвсэгт хүчинд тогтсон бичигдээгүй хууль, харгис дэглэлтийн золиос болж амиа алдсан, бас насан туршдаа хүний асрамж орсон. Уг нь эх орноо хамгаалах ёстой эр цэргүүд энхийн цагт амиа алдаж боломгүй баймаар.

Эцэг, эхчүүд хүүгээ цэрэгт явуулахаас айх болж, Зэвсэгт хүчин эзгүйрэх вий

       Өнгөрсөн долоо хоногт Зэвсэгт хүчний 032 дугаар ангийн хал цэргүүд шинэ цэргүүдээ газар мөргүүлж, дуулахыг шаардаж, дарамталж буй бичлэг өнгөрсөн долоо хоногт цахим сүлжээгээр тархсан. Тэр бичлэгийг үзсэн эцэг, эхчүүд хүүхдээ цэрэгт явуулахгүй гэж, залуус цэрэгт явахгүй гэж бодсон нь цахим сүлжээнд өрнөсөн дургүйцэл, сэтгэгдлүүдээс тодорхой харагдаж байсан.

        Олон нийтийн шүүмжлэлд өртөж буй тус харгис дэглэлтийн дүрс бичлэгийн талаар манай сэтгүүлч Батлан хамгаалахын сайд Г.Сайханбаяраас тодруулахад “Дүрс бичлэгийн талаар мэдээлэл авч, асуудлыг шалгуулахаар холбогдох газруудад үүрэг өгсөн. Эхний ээлжид өнгөрсөн жил хийсэн бичлэг болохыг нь тогтоосон” гэх хариулт өгсөн. Шинэ цэргүүдийг ёс бусаар дэглэсэн, улмаар эл балмад дэглэлтээ бичлэгээр нийтэд цацаж, бусдын нэр хүнд, эрхэнд нь халдсан тэдгээр “хал цэрэг”-үүдийг олж хариуцлага тооцоосой гэж нийгмээрээ л хүлээж байна.

       Ил болсон бичлэг нь л энэ болохоос биш өөр ангид, өөр хал цэргүүд шинэ цэргүүдээ хэрхэн яаж тамлаж буйг мэдэх аргагүй нь бүр ч аймшигтай. Халууддаа, дээд тушаалтнууддаа ёс бусаар дэглүүлж, дарамт, доромжлол амссан цэргүүд нэг бол амиа алдаж, эсвэл эрэмдэг зэрэмдэг болж, үгүй бол дарамт шахалтыг тэвчихээ болихоороо амиа хорлох, эсвэл оргох шийдвэр гаргадаг гэдгийг бид олон тохиолдлуудаас харж байна.

        Тиймээс гол асуудал нь зэвсэгт хүчинд бичигдээгүй хууль мэт болсон дэглэлтийг үндсээр нь таслан зогсоох хэрэгтэй. Хүний ёсноос гажуудсан байдлаар дарамталж, доромжилж дэглэснийх нь дараа хариуцлага тооцдог биш угаас ийм дэглэлт үйлдэх боломжгүй болгох хэрэгтэй. “Зодуур үзэхгүй цэрэг гэж хаана ч байхгүй” гэдэг хуучин нийгмийн буруу жишгийг бүр мөсөн таягдан хаях ёстой. Эс бөгөөс цэргийн алба хаагч амиа алдсан тухай аймшигт мэдээг жил бүр сонсож буй эцэг, эхчүүд голомт залгах хүүгээ цэрэгт явуулахыг хүснэ гэж үү. “Мөнгийг нь өгөөд хүүгээ авч үлдье” гэсэн бодолтой эцэг эхчүүд олширсон нь нууц биш. Энэ явдал даамжирсаар цэргийн алба залуусын хувьд хар дарсан зүүд болж, Зэвсэгт хүчин эзгүйрэх вий.