Сонгуулийн жилийг угтаж, улсын төсвийг мөн ч өөдрөг бааталсан даа. Өөрөөр хэлбэл, 126 гишүүнтэй болох гэж эрх баригч намынхан Монгол Улсын “гурилын уут”-ыг гөвж дуусгасан. Сонгуульд зарцуулсан бэлэн мөнгөний урсгал огцом нэмэгдэж, зээл олгох, “хишиг хүртээх” гэх байдлаар сонгуулийн үеийн мөнгө тараалт эдийн засагт эрсдэл дагуулах хэмжээнд хүрсэн гэдэг нь ч нууц биш  болоод байгаа. Тиймээс л энэ  удаагийн сонгуулийн үр дүнгээр байгуулагдсан хамтарсан Засгийн газар, 126 гишүүнтэй УИХ-ын хамгийн эхний ажил нь хөөсөрсөн төсвөө тодотгож, хөрсөндөө буух цаг болсныг сануулж байна.

        Засгийн газар байгуулагдаад удаагүй ч төсвийн тодотголыг энэ сардааа багтан УИХ-д өргөн  мэдүүлж, тун удахгүй ээлжит бус чуулган зарлах нь тодорхой болсон. Энэ талаар ЗГХЭГ-ын дарга Н.Учрал “Хамтарсан Засгийн газрыг бүрдүүлж байгаа гурван намын төлөөллөөс ажлын хэсэг томилогдон гарч, гэрээ байгуулах юм. Ингэхдээ Германы Засгийн газрын гэрээг туршлага болгон судалж байна. Мөн Шинэ Зеланд, Голланд Улсын жишгийг сайн жишээ болгон ашиглах юм. Хамтарсан Засгийн газрын хувьд хамтдаа хэрэгжүүлэх төсөл хөтөлбөрүүдээ эрэмбэлдэг. Бид салбар дундын уялдааг хангах нь чухал гэж харж байгаа. Гурван намын мөрийн хөтөлбөрүүдийн 80 хувь нь уялдах боломжтой гэж харсан. Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хангахын тулд улсын төсөвт тодотгол хийхээр болсон. Нэг сарын дотор төслийг бид УИХ-д өргөн мэдүүлнэ” хэмээн мэдэгсэн.

Монгол Улсын 2024 оны төсвийн хуулийг батлахдаа нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын хэмжээ 25 их наяд 855.2 тэрбум төгрөг, нийт зарлагын хэмжээ 27 их наяд, 360.5 тэрбум төгрөг, нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл нэг их наяд, 505.3 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ний 2.0 хувьтай тэнцэх хэмжээний төсвийн алдагдалтай байхаар тооцсон.

           Үндсэндээ энэ оны төсөв Монгол Улсын түүхэнд байгаагүй өндөр хэмжээтэй буюу 27 их наяд төгрөгт хүрч тэлсэн гэсэн үг. Нийт төсвийн 60 хувь нь урсгал зардалд зарцуулагдана. 2024 оны төсөв 27 их наяд хүрч тэлсэн нь эдийн засгийн өсөлттэй холбоотой гэхээс илүүтэй сонгуулийн жил тохиож байгаатай шууд хамааралтай байсан. Товчхондоо үрэлгэн төсөв болсон. Үүний үр дүнд эдийн засагт саармагжилт бий болгож, үнийн хөөрөгдөл бий болно гэдгийг эдийн засагчид онцолж байлаа.

        Энэ талаар эдийн засагч Д.Батсайхан “Сүүлийн 27 сарын туршид инфляци Төв банкны зорилтот түвшингөөс давсан. Оны эцсээр инфляци 10 орчим хувьтай гарсан гэх боловч энэ онд инфляц бүр өндөр байх дүр зураг харагдаж байна. Цалин, тэтгэвэр нэмэгдэж  хэрэглээний шинжтэй зардал өсөж, зах зээл дээрх мөнгөний нийлүүлэлт нэмэгдэнэ. Мөнгөний нийлүүлэлтийг дагаад бараа таваарын нийлүүлэлт нэмэгдэх дүр зураг ажиглагдахгүй байгаа учраас инфляцийн өсөлтийг өдөөнө.

        Энэ утгаараа манай эдийн засгийн таамаглал 1-2 жилээр ухрахаар харагдаж байна. Дэлхийн эдийн засгийг аваад үзвэл энэ онд тийм ч таатай, эерэг байх үзүүлэлт ажиглагдахгүй байна. Харин ч эсрэгээрээ улам саармагжихаар байна. Монгол Улсын эдийн засаг жижиг. Тэр тусмаа хөрш орнуудын эдийн засаг, БНХАУ-аас шууд хамааралтай. Гэтэл БНХАУ-ын эдийн засаг өсөх таамаглал байхгүй байгаа зэрэг нь Монгол Улсын эдийн засагт шууд сөргөөр нөлөөлнө. Тиймээс Монгол Улсын эдийн засаг тэр хэмжээний эрсдэл бий болж буурах дүр зураг ажиглагдаж байна. БНХАУ-ын зах зээл дээр үл хөдлөх салбарын хямрал бий болсон. Энэ хямрал дэлхийн зах зээл дээрх металлын үнийг бууруулах эрсдэлийг авч ирнэ” гэж онцолж байсан удаатай

       Энэ эрсдэл Монголын гол орлого олдог салбаруудад сөрөг нөлөө үзүүлэхийг үгүйсгэхгүй. Ялангуяа Монгол Улс алт, зэс, нүүрс, нефть гэсэн дөрвөн төрлийн бүтээгдэхүүнээс гол орлого олж байна. Эдгээр бүтээгдэхүүний үнэ буурахад Монголын эдийн засаг уруудах эрсдэлтэй гэдгийг эдийн засагчид анхааруулсаар байлаа.

       Тиймээс энэ удаагийн Засгийн газар төсөвт тодотгол хийхээс өөр аргагүйд хүрэв. Уг нь Монгол Улс Төсвийн тогтвортой байдлыг дагаж мөрдөх талаар жил болгоны төсвийн төслийг хэлэлцүүлэхдээ ярьдаг ч ам ажил хоёр нь зөрдөгийн тод жишээ төсвийн тодотгол болоод буй. Гэвч энэ удаагийн төсвийг тодотгож, хэт  өөдрөг төсвөө хөрсөн дээр нь буулгахгүй бол эдийн засгаа элгээр нь хэвтүүлэх эрсдэл байгааг дахин сануулах нь зүйтэй биз.

Тэр тусмаа Засгийн газар, УИХ-д шинээр суусан мэргэжлийн гэх тодотгол дагуулаад буй шинэ гишүүдийн эхний шалгуур нь төсвийн тодотгол байх нь.

Тээд Монгол Улсын “гурилын уутыг  гөвж” дуусах уу, үгүй юү гэдэг нь төсвийн тодотголоос тодорхой болохоор байна.