Хоймор сүлдээ сэргээж, ирэх жилийн аж амьдралаа даатгах иргэд Шилийн богд, Алтан-Овоо, Бурханхалдун зэрэг шүтлэгт хайрхан, овоогоо тахиж, идээний дээжээ өргөж эхэлжээ. Тэдний сүсэг бишрэлийг буруутгах аргагүй ч овоогоо “хогийн цэг” болгоод буцаж байгааг нь харах халширмаар...

                Угтаа газар, уул, ус, лусын найман аймагт өргөл өргөснөөрөө тухайн хүний хийморь лундаа сэргэж, ажил төрөл нь бүтэмжтэй болдог. Мөн овоо тахихдаа ёс дэг, зан үйлийг эрхэмлэн дагаваас уул усны эзэн савдаг баярлаж, байгаль дэлхий ивээл буянаа өгч, алив сайхан бүхнийг хайрладаг учиртай гэж зурхайчид хэлсэн байдаг.

          Гэвч байгальд шингэхгүй хадаг модноос уяж, тэрийг нь өнөө хэдэн байгаль хамгаалагчид араас нь түүгээд л явна. Идээ шүүсний дээж гэж хэвийн боов, архи, сүү, цагаан идээ өргөнө. Тэр нь мөн л урин дулаан орохоор муудаж, өмхийрөөд хавиар нэг үнэртэх нь нэгэн хэвийн үзэгдэл болоод нэлээдгүй жилийг ардаа үдсэн байна. Өнгөрсөн жилийн сар шинийн өдрүүдэд төрийн тахилгат Алтан овоо, Шилийн богд хайрханыг 3000 гаруй тээврийн хэрэгсэл, 15 мянга орчим иргэд зорин очсон байдаг.  Энэ тооны хүний  овоолсон өргөл, дахин нэг овоо шиг болдог нь нууц биш.

         Модонд хадаг уяхад модны бодисын солилцоо зогсож өсөлт нь удааширч цаашилбал үхэлд ч хүрэх аюултай болдог. Мөн модонд уяж орхисон эд хэрэгсэлд мэрэгч амьтад болон шувуу олноор орооцолдож, хорогдож байгаа талаар ч удаа дараа сануулга, уриалга гаргаж байсан.

          Угтаа "Овооны эхэн тандаа, олзны эхэн наддаа’’ гэж хэлээд овоон дээр чулуу нэмэн нар зөв гурван удаа тойрдог эртний уламжлал бий. Тиймдээ ч өргөл их, бага хэмжээгээр хэмжигдэхгүй, хэн илүү чин сэтгэлээсээ, дотоод мэлмийгээсээ өргөж байна гэдгээрээ ялгаатай ч гэдэг. Гэтэл  хаа хамаагүй зүйл овоондоо “шидэж”, хогийн цэг болгочихоор хийморь сэргэх байтугай дордох ч магадлалтай.

               2017 онд ЮНЕСКО-гийн Соёлын биет бус өвийг хамгаалах тухай конвенцын Засгийн газар хоорондын XII чуулган БНСУ-д болсон. Чуулганаар Монгол Улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай соёлын биет бус өвд “Уул овоо тахих монгол зан үйл”-ийг бүртгүүлсэн. Үүнээс хойш овоо тахих иргэдийн цуваа улам ихэссэн гэхэд хилсдэхгүй.

               Сүүлдээ бүр алт, мөнгөн эдлэл хүртэл өргөдөг болж, үүнийг нь түүж зарах хүмүүс ч бий болжээ.  2018 онд гэхэд Отгонтэнгэр хайрхны Бадархундага нуураас 279 ширхэг мөнгөн аяга хулгайлж, хууль бус үйлдлийг нь таслан зогсоохоор очсон нутгийн иргэдийг буудаж, алахыг завдсан хэрэг гарч байлаа. Бид хойч үедээ уул, овоо тахих зан үйлээ зөв зааж, өвлүүлэхгүй бол цаашид хогон овоо болоод зогсохгүй, хэргийн газар болох магадлалтай байгаа нь харамсалтай.

            Архины шил, сүүний сав, элдэв зүйлээр овоогоо бохирдуулахаа больцгооё, Монголчуудаа. Үүний оронд өргөлийн идээгээ багахан бэлдэж гараад, сүсэглэж залбирдаг. Модонд уясан хадгийг салгаж, овооныхоо хогийг түүгээд буудаг байя.