Хаврын тэргүүн сар гарч, малчны хотод  төлийн дуу цангинаж эхэллээ. Өвлийг өнөтэй давж, өргөн дэлгэр цагаан сарын баяраа тэмдэглэсэн бидэнд хаврын эхний саруудыг хэрхэн малын хорогдол багатай даван туулах туулж,  дэлгэр цагтай золгох сорилт гарч ирээд байна.

    Өнгөрсөн өвөл нийт нутгийн 80 гаруй хувь нь цастай, ихэнх аймгуудад өвөлжилт хүндэрч, зарим нутагт мал бэлчээрлэх боломжгүй байсан. Мөн цаг уур, орчин шинжилгээний газрын мэдээлснээр хоёрдугаар сарын дунд үед нийт нутгийн 60 гаруй хувь нь цастай байх төлөвтэй байна. 

   Энэ жил малчдын түвшинд өвс нэг сая тонн, сүрэл 15 мянган тоннн, ногоон тэжээл 88 мянган тонн, үйлдвэрийн тэжээл 32 мянган тоннн, гар тэжээл 47 мянган тонн, дарш 13 мянган тонн, хужир, шүү 92 мянган тонныг тус тус бэлтгэсэн. Тэгвэл бэлтгэгдсэн өвс, тэжээл 70 хувь нь  зарцуулагджээ. Өвөлжилтийг хүнд давсан орон нутгууд үлдсэн нөөцөөрөө хаврыг давахад хүнд байгаа учир аймгийн онцгой байдлын газраас өвс, тэжээлийн тусламж үзүүлж байгаа аж.

   Аймаг, сумын өвс, тэжээлийн аюулгүйн нөөц 2022 оны аравдугаар сарын 25-ны байдлаар 22 мянган тонн өвс, 8.4 мянган тонн тэжээлтэй байсан бол борлуулалтаас 5.4 мянган тонн өвс, 3.3 мянган тонн тэжээлийг нэмж татан авсан. Өвсний 70 хувь, тэжээлийн 64 хувийг зарцуулан одоогийн байдлаар 7.5 мянган тонн өвс, 4.2 мянган тонн тэжээлийн нөөцтэй байгаа аж. Хэрэв цаг эрс хүйтэрвэл энэ нөөцөөр хаврыг давахад бэрх байдал үүсэж, хаваржилт хүндрэх эрсдэлтэй байна.

    Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас энэ он гарснаар 416,560 толгой том мал зүй бусаар хорогдсон гэх мэдээлэл өгч байлаа. Энэ нь өмнөх долоо хоногоосоо 132 мянга 472 толгойгоор нэмэгджээ. Энэ нь нийт малын 0.6 хувь юм. Тэгвэл Увс /64057/, Сүхбаатар /59936/, Завхан /57873/, Архангай /54212/, Ховд /22962/ аймгууд хамгийн их хорогдолтой байгаа аж.

   Мөн зудын эрсдэлийн зургаас үзвэл нийт нутгийн 35 хувьд нэн их, 41 хувьд их, 20 гаруй хувьд нь дунд зэрэг эрсдэлтэй байна. Тухайлбал, арван аймгийн 23 суманд цагаан зуд, 13 аймгийн 41 сум цагаанаар зудархуу. хаваржилт хүндэрч мэдэхээр байна.

   Баян-Өлгийн Сагсай, Увсын Тэс, Давст, Түргэн, Өндөрхангай, Ховдын Алтай, Үенч, Булган, Говь-Алтайн Жаргалан, Завханы Тэс, Баянхонгорын Жаргалант, Эрдэнэцогт, Өвөрхангайн Хайрхандулаан, Төвийн Эрдэнэ, Өндөрширээт, Зуунмод, Баянчандмань, Сүхбаатарын Асгат, Халзан, Наран, Хэнтийн Өмнөдэлгэр, Хэрлэнд нягтарч хатуурсан зузаан цастайн улмаас цагаан зуд болох нөхцөл бүрдсэн гэх дүгнэлт гарчээ.

    Бид орон нутгийн ХХААГ-ын дарга нараас хаваржилтын нөхцөл байдлын талаар тодрууллаа.

   Хөвсгөл аймгийн ХХААГ-ын мал үржлийн албаны дарга Б.Бямбасүрэн: Манай аймагт хоёдугаар сарын 28-ны байдлаар 7667 толгой мал хорогдсон мэдээтэй байна. Нэг настай мал түлхүү хорогдож байна. Шадар сайдын 2021 оны “Гамшгийн эрсдэлийн үнэлгээ хийх заавар шинэчлэн батлах тухай” 68 дугаар тушаалын “Ган, зудын эрсдэлийн үнэлгээ хийх тухай” сумын түвшинт хийхэд их эрсдэлтэй  Цагааннуур, Цэцэрлэг, Цагаан-Үүр, Хатгал, Галт, Алаг-Эрдэнэ,Төмөрбулаг дунд эрсдэлтэй Бүрэнтогтох, Чандмань-Өндөр, Ханх, Шинэ-Идэр гэсэн мэдээ ирүүлсэн байна. Мөн энэ жилийн хувьд хүйтний үргэлжлэх хугацаа урт, зуншлага тааруу бэлчээр 3-5 дахин хэтэрснээс малын бэлчээр хүрэлцээ хангамж муу байснаас мал муудах өвөлжит хүндрэх гол шатгаан болж байна.

  Говь-Алтай аймгийн ХХААГ-ын дарга н.Сувданцэцэг: Манай аймагт өвлийг өнтэй давсан. Гэхдээ цаг цагаар эрс хүйтэрч, шуурвал хаврын хүнд давах төлөвтэй байна.

   Иймд хэдий урин дулаан цаг ирсэн ч тайвширах болоогүй бөгөөд мал төллөх саруудад  сэрэмжтэй байх хэрэгтэй болоод байна. Хаваржилтын болзошгүй хүндрэл, хүн, малын халдварт өвчин гарахаас урьдчилан сэргийлэх, хорогдсон малын сэг зэмийг устгах, халдваргүйжүүлэх, отор нүүдэл, мал аж ахуйн шилжилт хөдөлгөөн зохицуулахад орон нутаг болон ХХААХҮЯ-аас анхаарах нь зүйтэй юм.