Тураг гогой буюу хар галуу нь манай орны гол мөрөн ихтэй нутгуудад ихэвчлэн нүүдэллэн ирдэг байна. Тухайлбал Хэнтий, Завхан, Сэлэнгэ аймгийн зарим суманд нүүдэллэн ирдэг аж. Мөн тураг гогойг байгальд хор хөнөөлтэй талаарх мэдээлэл цахим сүлжээнд түгээд байгаа.
Иргэдийн "хар галуу" гэж нэрийдсэн тураг гогойн талаар Үүнтэй холбоотойгоор Хэнтийн аймгийн Халх гол сумын Засаг дарга Ц.Чогсомжаваас тодруулсан юм.
Тэрбээр "Одоогоор манай улсад хар галууг устгах ёстой гэсэн албан ёсны шийдвэр гараагүй тул иргэд дур мэдэн устгах болохгүй. Мөн тус шувуу нь байгаль орчинд сөрөг нөлөөтэй нь судалгаагаар батлагдаагүй байна. Судалгаа шинжилгээгүйгээр Тураг хар галууг устгах талаар ярьж болохгүй л дээ. Хэрлэн болон Хурхын голтой ойролцоо байрладаг 10-аад суманд жил бүр тодорхой хэмжээний хар галуу нүүдэллэн ирдэг. Нүүдлийн шувуу учраас тоо хэмжээг нь нарийн хэлэх боломжгүй байдаг. Ер нь сүүлийн жилүүдэд тоо толгой илүү олширч байгаа нь үнэн. Байгальд сөрөг нөлөө үзүүлдэг талаар сайн мэдэхгүй байна. Мөн энэ талаар цахим ертөнцөд худлаа мэдээлэл тархаад байгаа юм. Жишээлбэл хар галууг өдөр 150 кг хүнс буюу загасаар хооллодог гэх мэт. Хар галууг биеийн бүтэмжээр аваад үзвэл 1.5-2 кг хүнс тэжээлээр хооллох боломжтой. Одоогоор Буйр нуурын загас хар галуунаас болоод тоо толгой нь цөөрсөн зүйлгүй” гэв.
Тураг гогой нь байгалийн экологи, эко системд сөрөг нөлөөтэй, нөлөөлгүй талаар МУИС-ийн багш, доктор, профессор С.Гомбобаатараас тодрууллаа. Тэрбээр “Тураг гогой буюу хар галууг зөвөөр нэрлэх хэрэгтэй. Энэ бол галуу биш. Галуу өвсөн тэжээлтэй шувуу тул мах амттай, иймээс ч агнуурын зүйл болно. Харин энэ бол загас идэштэй, спорт агнуурт ашигладаг шувуу бөгөөд монгол нэр тураг гогой. Тураг гэдэг нь том биетэй. Гогой гэдэг нь өвөрмөц дуу болон хөдөлгөөний онцлог, зан төрөхөөс ийнхүү нэрлэсэн байдаг.

Тураг гогой болон загасны нөөцийн тухай асуудал өнөөдөр бидэнд тулгараад байгаа юм биш. Европ, Азийн орнуудад түгээмэл тулгардаг асуудал. Зарим улс оронд үүнийг амжилттай шийдэж байна. Бид шинээр юм сэтгэж алдаатай үйлдэл хийхээсээ өмнө бусдын амжилттай туршлагыг авч үзэх хэрэгтэй байх.
Олон нийтийн сүлжээгээр буюу цахимаар ажлаа явуулах нь сайн хэрэг биш. “Алаад өгье, хамгаалаад өгнө” гэсэн хоёр туйлширсан санаа яваад байх шиг байна. Асуудал хоёр талтай. Шууд нэг талаар нь шийдэх боломжгүй. Мэдээж шийдэх боломжтой ч алдаа их гарна. Зарим оронд энэ шувууны зарим зүйлийг “хороогоод өгье” гэдэг хандлагаар хандаад одоо хамгаалах нь зүйтэй алхам руу орсон.
Байгальд илүү зүйл байдаггүй гэдгийг аливаа бодлого, шийдвэр гаргахдаа бодох хэрэгтэй болов уу. Мөн тоо толгой нь хэт өсвөл тоо толгойг зохицуулах ямар арга хэмжээ авах хэрэгтэй вэ гэдгийг бас бодолцох нь зүй.
“Тоо толгой олширсон, загас идэж дуусаж байна” болон бусад нь олон талт байгалийн үйл явц тул шийдэх арга зам нь олон талыг оролцуулсан нийлмэл байх, мөн шийдлийн үр дүн нь дунд болон урт хугацаанд гарах нь тодорхой. Энд шувуу судлаач, ус судлаач, гидробиологич, загас судлаач, нийгэм-эдийн засгийн чиглэлтэй судалгаа хийдэг хүмүүс, мөн агнуур зүйч, байгаль хамгаалал, экологийн чиглэлээр судалгаа хийдэг мэргэжилтэн хамтран ажиллаж асуудлыг шийднэ. Мөн ой судлаач ч оролцох хэрэгтэй юм.
Тураг гогойн менежментийн талаар Европын холбооноос гаргасан “Шувууны удирдамж 2009/147/EC Тураг гогой” гэсэн баримт бичиг бий. Үүнд энэ асуудлыг ихээхэн тодорхой бичжээ. Монгол улсын Засгийн газар CITES, CBD, CMS гэх зэрэг олон улсын гэрээ, конвенцод нэгдэн орсон. Үүссэн асуудлыг шийдвэрлэхэд байгаль хамгаалах, тогтвортой ашиглах, тоо толгойг зохицуулах чиглэлээр үндэсний болоод олон улсын дээрх гэрээ, конвенцын заалтыг Засгийн газар, байгууллага, хувь хүн бүгд л мөрдөх хэрэгтэй. Шинжлэх ухаан ч шийдлийг гаргах шаардлагатай.
Энэ зүйлийн тоо толгойг зохицуулах, тогтвортой ашиглах чиглэлээр Монгол улсын авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээнд үндэсний болоод олон улсын гэрээ, конвенцын зүгээс эрс хориг тавьсан болон зөрчилдөх заалтууд ерөнхийдөө байхгүй. Европын холбооны улсууд өөр өөрийн улс орны онцлогт тулгуурласан олон талт арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж байдаг.
Тураг гогойн тоо толгойг зохицуулах дараах зарим арга хэмжээг хэрэгжүүлж байна. Үүнд:
Дээрх арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх боломжтой ч эдгээр арга хэмжээг зөвхөн хамтарсан мэргэжлийн баг гүйцэтгэх ёстой. Энэ үйл ажиллагаа үндэсний болон олон улсын гэрээ, конвенцийн байгаль хамгаалах, тогтвортой ашиглах, тоо толгойг зохицуулах заалтыг зөрчихгүй, хүн, мал, бусад зэрлэг амьтад, ялангуяа ховор шувуу болон амьтдад сөрөг нөлөөгүй байхыг анхаарах нь чухал юм. Иймээс энэ үйл ажиллагаа бол дурын хүний бус, харин мэргэжлийн багийн хийх ёстой үйл ажиллагаа болохыг анхаарах хэрэгтэйг хэлмээр байна” хэмээх хариултыг өгсөн юм.
| БАЙР СУУРЬ: ТУРАГ ГОГОЙ БУЮУ "ХАР ГАЛУУ"-НЫ ХӨНӨӨЛ |
|
Таеквондо-гийн насанд хүрэгчдийн улсын аваргууд тодорлоо
2026-11-18 07:10:00
АҮЭБ-ИЙН САЙД Г.ДАМДИННЯМЫН ШАТАХУУН ИМПОРТЛОГЧДОД ТАРААСАН 156 ТЭРБУМ МАН-Д ХАНДИВ БОЛЖ ИРЭХ ҮҮ
2026-11-18 07:00:00
ӨӨРӨӨСӨӨ ЭХЭЛСЭН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН УЛС ТӨРИЙН “ЦЭВЭРЛЭГЭЭ”
2026-11-18 07:00:00
Ч.БЯМБАДОРЖ: УЛСЫН ЦОЛНЫ “БОСГО” ӨНДӨР ГЭДГИЙГ МЭДЭРСЭН
2026-11-18 07:00:00
Д.ЭНХГЭРЭЛ: “Норсон зүрх” мюзиклын Уянгын дүр дуугаар сэтгэл зүрхээ илэрхийлдгээрээ надтай адил
2026-11-18 07:00:00
ЧИЛИ, ЗАМБИГИЙН БАЯЖСАН ХИЙГЭЭД, БУРУУДСАН ТҮҮХ
2026-11-18 07:00:00
УДАМ ДАМЖСАН ЖАЛАМ ХАР
2026-11-18 00:07:00
С.БЯМБАЦОГТ: Зээл бүрийн цаана иргэдийн цөхөрсөн итгэл бий. Үүнийг шийдэх ёстой
2026-11-17 15:21:56
У.Хүрэлсүх өөрийнхөө хүсэлтээр ажлаа өгсөн анхны Ерөнхийлөгч болох уу
2026-11-17 14:00:47
Б.Энхбаяр: Ажлаа өгч, нэр төрөө сэргээлгэнэ
2026-11-17 12:41:55
Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоо, хэвлэлийн эрх чөлөөний асуудлаар ярилцав
2026-11-17 12:14:01
Э.БАТШУГАР: МОНГОЛ УЛС УЛААНБУРХАН ӨВЧНИЙ ДЭГДЭЛТИЙГ ТАСЛАН ЗОГСООЛОО
2026-11-17 12:09:58
Хамтын ажиллагааны гэрээ байгууллаа
2026-11-17 12:02:59
Жүдо бөхийн залуучуудын шигшээ баг дэлхийн аваргад мордлоо
2026-11-17 11:59:10
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ У.ХҮРЭЛСҮХ: Үүрэгт ажлаа хүлээлгэн өгнө
2026-11-17 11:25:19
Д.Гэгээ гардан тулааны Азийн аваргаас хос алтан медаль хүртлээ
2026-11-17 11:19:19
Азийн “И-спорт” болон оюуны спортын анхдугаар наадамд 2027 онд зохиогдоно
2026-11-17 10:19:17
73-р сургууль “Зуунмод цом –2026” тэмцээнээс 4 мөнгө, 1 хүрэл медаль хүртжээ
2026-11-17 10:03:56
Зүүн аймгуудын нутгаар цасан шуургатай
2026-11-17 09:58:42
Жюү жицү-гийн дэлхийн аваргаас эгч, дүү хоёр алт, мөнгөн медаль хүртжээ
2026-11-17 09:38:38
Б.Одмандах Муслим Магомаевын уралдааны хоёрдугаар байрт шалгарлаа
2026-11-17 08:23:05
Пара таеквондо-гийн улсын аваргууд тодорлоо
2026-11-17 07:20:00
Жюү жицү-гийн дэлхийн аварга Б.Цолмонд хүндэтгэл үзүүлэв
2026-11-17 07:10:00
“ЗУНЫ ШӨНИЙН ЗҮҮД”, “ЖАРГААГҮЙ НАР”, “БИ ЭНДЭЭС ЯВАХГҮЙ” ТЭРГҮҮТЭЙ ЖҮЖГИЙН НАЙРУУЛАГЧ Ч.ТҮВШИН
2026-11-17 07:02:35
“ТОД МАГНАЙ” КИНОНЫ БОСОО ХЭЭР МОРИНЫ ЭЗЭН Ё.АЮУРЗАНА: САМСАА УУЖИМ, ХӨЛ, ШИЛБЭ БҮДҮҮН, САЙХАН НҮДТЭЙ ХЭЭР МОРЬ МИНЬ КИНОНД МӨНХӨРСӨН ДӨӨ
2026-11-17 07:00:37
Н.УЧРАЛЫН ЗАСГИЙН ГАЗРААС Д.БАТЛУТ, Б.ЭНХБАЯР ЯВЖ, Ж.ЭНХБАЯР СЭЛГЭГДЭЖ, Б.ЧОЙЖИЛСҮРЭН, Х.ГАНХУЯГ НАР ИРЭХ ТОХИРОО
2026-11-17 07:00:00
СЭТГҮҮЛЧДИЙГ ЗАЛХААН ЦЭЭРЛҮҮЛДЭГ "ПРАКТИК АЛБАДЛАГА" ГЭЖ ЮУ ВЭ
2026-11-17 07:00:00
АВЛИГЫН ГЭМТ ХЭРЭГТ НЭР ХОЛБОГДСОН АРДЫН НАМЫНХАН АЖЛАА ӨГЧ, ШАЛГУУЛАХ ЦАГ НЬ БОЛЖЭЭ
2026-11-17 07:00:00
ХОТЫН АВАРГААС ЭХЭЛСЭН ХОЛЫН МӨРӨӨДӨЛ
2026-11-17 07:00:00
ГАДААД ӨР 11 ИХ НАЯДААР НЭМЭГДЭХ УЛСЫН ТӨСВИЙН ЭРГЭН ТОЙРОНД
2026-11-17 06:50:49
| Монгол Улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, VIII хороо, "Ардын эрх"-ийн байр, Гуравдугаар давхарт Эргэлт.мн редакц |
| 7509-1188 |