Монгол орны зүүн хязгаар, өргөн уудам тал нутагт “халиурах” цагаан зээрийн сүргийн “эмч” цагаан чоныг хурдан буу, том жийпээр өвч зэвсэглэсэн анчид дур зоргоороо агнасаар мөхлийн аюулд оруулж байна. Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатарын тал нутаг “чоногүй” болох нь цаг хугацааны л асуудал болсон гэмээр. 

Чонын овгийнхноос манай оронд тархсан нь саарал чоно. Гэхдээ газар нутаг, тархвар зүйн онцлогоороо хөхөлбөр, цагаан, улаан байх нь бий. Тухайлбал, зүүн гурван аймгийн тал нутгийн “оршин суугч” нь цагаан чоно. Хангай газрын хөхөлбөр чононоос бие бялдар, ан хийх арга барил, экологийн ач холбогдлын хувьд асар их ялгаатай. Тухайлбал, хангайн саарал чоно идэшлэгч амьтнаа олон хоног дагаж, унтуулахгүй ядраах байдлаар барьж иддэг бол талын цагаан чоно ангаа өртөөчлөн хөөж барьдаг. Талын цагаан чонын гол идэш нь цагаан зээр байдаг бөгөөд зээрийн сүргийг хол зайд өртөөчлөн хөөж, хамгийн сул дорой, эсвэл өвчтэйг нь барьж иддэг тун “ухаалаг” амьтан. Өөрөөр хэлбэл,  талын цагаан чоно ан хийхээр зээрийн сүрэг рүү дайрахад тухайн сүргийн хамгийн сүүлд үлдэж байгаа нь буюу сул дорой, өвчтэй нь л баригдаж, талын чонын хоол болдог. Цагаан чоно ингэж зээрийн сүргийн сул дорой, өвчтэй зээрийг заазлан идсэнээрээ бусдадаа өвчин халдаах эрсдэлтэйг нь устгаж, эрүүл чийрэг сүргийг бүрдүүлдэг. Талын цагаан чоныг цагаан зээрийн “эмч”, байгаль экологийг “эрүүлжүүлэгч” гээд байгаагийн гол учир нь энэ. Тиймдээ ч 10 гаруй жилийн өмнө Байгаль орчны яамнаас тушаал гаргаж, экологийн чухал ач холбогдолтой, нэн ховордож буй талын цагаан чоныг агнаж, устгахыг хориглосон байдаг. 

Тиймээс “хийморио сэргээх” төдийхнөөр шалтаглан өргөн талын “эмч” цагаан чоныг битгий агнаач...