Эрүүл мэндийн яамнаас “Нийгмийн эрүүл мэнд ба вакцин” сэдвээр мэдээлэл өглөө. Энэ үеэр анагаах ухааны доктор, профессор Д.Даваалхам “Ковид-19” халдвар дэлхийн улс орнуудад тархаж, цар тахлын хэмжээнд хүрээд нэг жилийн хугацаа өнгөрөх гэж байна. Энэ хугацаанд улс орон бүр өөрийн онцлогт тохируулаад нийгмийн эрүүл мэндийн болон бусад олон талт арга хэмжээнүүдийг тасралтгүй авч хэрэгжүүлсээр ирлээ.

Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд “Ковид-19” халдварын эсрэг вакциныг бүтээх ажил дэлхийн улс орнуудад маш эрчимтэй явагдаж эхэлсэн. Өнөөдрийн байдлаар 251 вакцин бүтээх шатандаа явж байгаагаас 73 нь эмнэл зүйн туршилтын шатанд явж байна. Эдгээр вакцинаас ес нь 216 сая тун хийгдэж, дэлхийн 105 улсад хэрэглэж эхлээд байна. Үүнээс 29 сая хүн хоёр тунгаа авсан байна. Вакцинжуулалт хэрэгжиж эхэлсэнтэй холбоотойгоор дэлхийн хүн амын дунд бүртгэгдэж байгаа коронавирусийн өвчлөл болон нас баралтыг харьцуулаад үзэхэд буурах хандлагатай байгаа. Тухайлбал, 2021 оны нэгдүгээр сарын 10-нд дэлхийн хүн амд өдөрт 840 мянган халдварын шинэ тохиолдол бүртгэгдэж байсан бол өчигдрийн байдлаар гурав дахин буурсан. Нас баралт 16 мянга давж байсан бол 6000 гаруй болж хоёр дахин буурсан үзүүлэлттэй байна.

Вакцины олдоц, үйлдвэрлэлийн ханган нийлүүлэлт болон эрэлт хэрэгцээ хоорондоо уялдахгүй байгаатай холбоотойгоор дэлхийн улс орнууд хүн амаа харилцан адилгүй байдлаар вакцинжуулж буй.  Ерөнхийдөө өндөр хөгжилтэй орнуудад вакцинжуулалт сайн явагдаж байна.

Вакциныг хүн амын дунд хэрэглэх хүртэл гурван шаттай эмнэл зүйн туршилт явагддаг. Үүнд:

• Нэгдүгээр шатанд 100 хүртэлх буюу цөөн тооны хүн амд энэ вакциныг хүнд хэрэглэж болох уу, дархлал үүсгэх үү, ямар тунгаар хэрэглэвэл хортой вэ гэдгийг судалдаг.
• Хоёрдугаар шатанд ойролцоогоор 100-1000 хүртэлх хүнийг хамруулж вакцин үр дүнтэй байна уу, аюулгүй юу гэдгийг судалж үздэг.
• Гуравдугаар шатанд 1000-аас дээш хүнийг хамруулж,  ямар гаж нөлөө илрэх вэ, ямар үр дүн гарч, дархлал тогтох вэ гэдгийг судалдаг.

Эдгээр гурван шатны эмнэл зүйн туршилтыг хийсний дараа холбогдох бүх нотолгоо, мэдээллийг эрдэм шинжилгээний мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлж, холбогдох нотолгоо мэдээллүүдийг бүрдүүлсний үндсэн дээр тухайн вакцинд яаралтай горимоор түр хэрэглэх зөвшөөрөл олгох уу эсвэл батламж олгох уу гэдэг нь шийдэгддэг.

Монгол Улсад зөвшөөрөгдсөн вакцин болон оруулж ирээд байгаа вакцин:

1. АНУ болон ХБНГУ улс хамтран бүтээсэн файзер вакцин. Энэ вакцин нь ДЭМБ-ын болон монголын зөвшөөрлийг авсан  бөгөөд 95 хувийн үр дүнтэй байгаа. Хоёр тунг 21 хоногийн хугацаатай хийнэ. Одоогоор файзер вакциныг дэлхийн 66 улс хэрэглэж байна. Хадгалалтын нөхцөл анхны үйлдвэрлэгчийн заавраар -70 хэм байсан бол хоёрдугаар сарын 19-нд шинэчлэгдэж -15-25 хэмд хадгалахад чанар, аюулгүй байдлаа алдахгүй гэж үзсэн.
2. Их Британи Улсад үйлдвэрлэсэн АстраЗенека вакцин. ДЭМБ болон Монгол Улсын зөвшөөрлийг авсан. Үр дүн 82.4 хувь. Хоёр тунг дөрвөн долоо хоногийн хугацаатай хийнэ. Тус вакциныг одоогоор дэлхийн 46 улс хэрэглэж байна. +2-8 хэмд хадгална.
3. АНУ-д үйлдвэрлэсэн Модерна вакцин. ДЭМБ болон Монгол Улсын зөвшөөрлийг авсан. 94.5 хувийн үр дүнтэй. Хоёр тунг 28 хоногийн хугацаатай хийнэ. -20 хэмд хадгалах заалттай. Одоогоор дэлхийн 10 улс хэрэглэж байна.
4. ОХУ-д үйлдвэрлэсэн Спутник-V вакцин. Үр дүн 91.6 хувь. 21 хоногийн хугацаатай хоёр тун хийнэ. +2-8 хэмд хадгална. Одоогоор дэлхийн 27 улсад хэрэглэж байна.
5. Засгийн газар хоорондын гэрээгээр орж ирсэн Синофарм үйлдвэрийн Веросел вакцин. Тус вакциныг Хятадын Ухань болон Бээжин хотод хоёр үйлдвэрт үйлдвэрлэж байгаа. Бээжингийн биологийн үйлдвэрт үйлдвэрлэсэн энэ вакцины үр дүнг 79.3 хувь гэх судалгааны үр дүн гарсан. 21 хоногийн хугацаатай хоёр тун хийхээр байгаа. Одоогоор 17 улсад түр зөвшөөрлөөр хэрэглэж байна. -20 хэмд хадгална. АНУ-ын анагаах ухааны үндэсний хүрээлэнгийн дэлхий даяар хийгдэж байгаа эмнэл зүйн туршилт судалгааг бүртгэдэг веб сайтад Синофарм Вероселл вакцины эмнэл зүйн хоёр туршилт бүртгэлтэй байдаг. Арванхоёрдугаар сарын 31-нд Хятад Улс дотооддоо хэрэглэх зөвшөөрөл авсан. Харин ДЭМБ-ын хороогоор зөвшөөрөгдөх эсэх нь хүлээлттэй байна.

Дээрх вакцинууд өөр өөрийн аргаар хийгдсэн. Хэдий вакцинжуулалт явагдаж байгаа ч гэсэн нийгмийн эрүүл мэндийн бусад арга хэмжээ зайлшгүй явагдах хэрэгтэй. Тухайлбал, амны хаалт халдвараас сэргийлэхээс гадна халдвар авсан хүн маск зүүснээр өвчлөл нь хүндрэхээс сэргийлдэг гэсэн эрдэм шинжилгээний судалгааны үр дүн байдаг. Тийм учраас вакцинд хамрагдсан ч гэсэн хүн хоорондын зай барих, амны хаалтаа зүүх, ариун цэвэр эрүүл ахуй, халдвар хамгаллын дэглэмээ баримтлах ёстой” гэв.