Нийслэл Улаанбаатар хотод өнгөрсөн гуравдугаар сарын 26-ны өдрөөс нөөцийн мах худалдаалж эхэлсэн. ХХААХҮЯ-тай гэрээ байгуулсан “Баатрууд тэнгэр”, “Мах импекс”, “Нүүдэлчин”, “Цалуут импекс”, “Цэц манхан” зэрэг 16 компани 11 мянган тонн нөөцийн мах бэлтгэн, иргэдэд борлуулж байна. Үнэ нь үхрийн ястай мах нэг кг нь 7700, хонины ястай мах 6700, ямааны ястай мах 6200 төгрөг байгаа бөгөөд Улаанбаатар хотын 405 дэлгүүрт худалдаалж байгаа юм. Нийслэл хот дахь нөөцийн махны худалдаа ирэх зургадугаар сарын 20 хүртэл үргэлжилнэ. Энэ хаврын нөөцийн махнаас иргэд үхрийн маханд ам сайтай байгаа бол хонь, ямааны махыг “голж” байна. Бид нөөцийн махны үнэ, хүрэлцээ, амт чанар болон иргэд хэрхэн худалдан авч байгааг сурвалжиллаа.

-Үхрийн мах “од” болж, хонь, ямааны мах “гологдож” байна -

          Бид эхлээд Баянзүрх дүүргийн V хороонд байрлах нөөцийн мах борлуулах гэрээтэй хэд хэдэн хүнсний дэлгүүрүүдээр орсон юм. Тус дэлгүүрүүдэд нөөцийн мах ирсэн даруйд хүүхэд, эмэгтэйчүүд, хөгшин, залуу гэлтгүй нөөцийн мах дүүргэсэн хөлдөөгчийн өмнө оочерлож, хэдхэн минут бужигнаад л хоосолж орхих аж. “Чи яагаад дайраад байгаа юм. Хойшоо зогс, би чамаас түрүүлж ирсэн”, “Чи одоо жаахан юм байж хүн дайрч унагаачих гээд л шахаад байх юм. Зайгаа бариад зогсооч”  гэх хэрүүл тэнд өрнөнө. Иргэд ийн нэгнийхээ урдуур дайрч, хэрэлдэж, зодолдох шахам нөөцийн маханд дугаарлахдаа голдуу үхрийн ястай мах олж авах гэсэндээ тэр ажээ.

          Тус дэлгүүрийн худалдагч энэ тухай “Ер нь нөөцийн мах ирээд л тэр дороо дуусчихдаг. Хүмүүс хонь, ямааны махнаас илүүтэй үхрийн мах авах дуртай, ам сайтай байгаа. Гэхдээ ирээд л дуусчихдаг болохоор дараагийн нөөцийн мах ирэх хүртэл хүлээх хэрэгтэй болно. Үхрийн махыг олон хоногийн турш сураглаж, өдөр болгон манайд ирдэг ч одоо болтол авч чадаагүй хүн ч байгаа” хэмээн учирлаж байлаа.

Иргэд: Хонь, ямааны махыг ялгалгүй холиод хийчихдэг юм шиг байна лээ. Тэрийг нь идэхийн аргагүй байдаг

          Бид Чингэлтэй дүүргийн VII хороонд байрлах нэгэн хүнсний дэлгүүрт очиход мөн л адилхан дүр зураг угтсан юм. Тус дэлгүүр нөөцийн мах ирмэгц иргэд үхрийн махыг нь худалдаж аваад, хөлдөөгчинд нь хонь, ямааны мах л үлдсэн байв. Тус дэлгүүр “Мах импекс” ХХК-ийн нийлүүлсэн нөөцийн махыг борлуулж байгаа бөгөөд иргэд үхрийг махыг нь аваад хонь, ямааны махыг нь “голж” байгаа тухай худалдагч нь учирлаж байлаа. Тэрбээр “Үхрийн мах ирээд л дуусаж байгаа. Харин хонь, ямааны махыг маш цөөхөн хүн л авдаг. Хөлдөөгчинд хонь, ямааны мах байсаар байтал “За, үхрийн мах ирэхээр нь л авъя даа” гэдэг” гэж байв.

          Ямар учраас хонь, ямааны мах авахгүй байгаа талаар нөөцийн мах сураглаж явсан гэр бүлээс асуухад “Нөөцийн мах худалдаж эхэлсэн цагаас аль алинаас авч идсэн. Үхрийн мах нь л арай дээр юм шиг санагдсан. Харин хонь, ямааны махыг нь холиод хийчихдэг юм шиг байна лээ. Тэрийг нь идэхийн аргагүй. Хонины ч биш, ямааны ч биш холилдсон махыг хэн аваад байх вэ. Ямар ч тэнэг хүн амтлаад л ойлгох байлгүй дээ” хэмээсэн юм.

-Нөөцийн мах дахиад л чанарын шаардлага хангаагүй юу-

          Жил бүрийн хавар нөөцийн мах худалдан авч хэрэглэдэг Чингэлтэй дүүргийн VII хорооны иргэн А.Б “Энэ хаврын нөөцийн махнаас үхрийг мах нь л зөөлхөн, амт нь дажгүй юм. Харин хонь, ямааг их бохир нөхцөлд төхөөрч, хадгалдаг юм шиг санагдаад байгаа юм. Үс хялгас, хоргол бол ярих ч юм биш. Би бүр нэг удаа том гэгчийн гутлын мөртэй гулууз авсан юм. Бодвол хураалттай махан дээгүүрээ л бохир  гуталтайгаа гүйж харайдаг юм шиг байгаа юм. Урт гэгчийн дараалалд зогсож, зодолдохоос наагуур юм болж байж арай гайгүй гэсэн махыг л сонгож аваад гэртээ ирээд үзэхэд үс хялгас, гутлын мөртэй байхаар ямар олиг байх вэ. Нөөцийн мах үнэ нь хямд учраас л худалдан авч, нүдээ аниад л чихээ давуулж байна шүү дээ” гэв. Энэ мэтээр нөөцийн махыг шүүмжилсэн иргэд олон байх ажээ. Хэдэн өдрийн өмнө л гэхэд “Комит сервис” ХХК-ийн ууталж бэлтгэсэн, жижиглэнгийн нөөцийн мах хөгцөрсөн байсан тухай нэг иргэн зураг, баримттай нь цахим сүлжээнд нийтэлж байв.

“Сүүлийн 2-3 жил нөөцийн махтай холбоотой өргөдөл, гомдол ирээгүй”

          Нөөцийн мах борлуулж буй хүнсний дэлгүүрүүдэд иргэдийн гомдол тасрахгүй байгаа учраас бид Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын албаны Хэвлэлийн төлөөлөгчтэй холбогдож тодруулсан юм.

-Нөөцийн махтай холбоотой өргөдөл, гомдол ирж байгаа юу?

          -Сүүлийн 2-3 жилийн хугацаанд нөөцийн махтай холбоотой өргөдөл, гомдол ирээгүй. Харин эсрэгээрээ махны эрэлт их, нийлүүлсэн нөөцийн мах хурдан дуусаж, олдохгүй байгаа, түүнийг нь шийдвэрлэж өгөхийг хүссэн хүсэлт ирж байгаа. Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын алба нөөцийн махыг хариуцсанаас хойш нөөцийн махны сав, баглаа боодол, амт, чанарт нь мах их анхаарч ирсэн.

-Нөөцийн махны нийлүүлэлт удааширч, өдрийн хоолны хүнсээ бэлдэж чадахгүй байгаа хүмүүсийн хүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэж байгаа вэ?

          -“Нөөцийн махыг гулуузаар нь зараач ээ” гэсэн хүсэлт ирсний дагуу өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд нийслэлийн 17 байршилд зарж, борлуулсан. Гэхдээ нөөцийн махыг гулуузаар нь зарахаар ченжүүд хүмүүсийг хөлсөлж, гулууз махыг олноор нь аваад дараа нь нугалж зарах асуудал байгаа болохоор энэ тухай олон нийтэд ил зарлаагүй.

-Хэрэв нөөцийн махны чанарыг алдагдуулсан бол тухайн бэлтгэн нийлүүлэгч компанид ямар хариуцлага тооцох вэ?

          -Бэлтгэн нийлүүлэгч компаниудыг арилжааны банкууд санхүүжүүлдэг. ХХААХҮЯ, Захирагчийн ажлын алба, арилжааны банкууд нөөцийн маханд сайн хяналт тавьж байгаа учир нөөцийн махны чанар ч нэмэгдсэн. Хонь, ямааны махыг хооронд хольсон, аль эсвэл ямааны махыг хонины махны баглаанд хийж савласан зөрчил байхгүй.

Дээр дурдсанчлан нөөцийн маханд үс хялгас, хоргол, мах нь хөгцөрсөн байсан талаар иргэд баримттайгаар дэлгэж, хонь, ямааны махыг хольж хийсэн байж болзошгүй талаар гомдолж мэдүүлж байлаа. Нөөцийн гулууз мах нь гутлын мөртэй байсан талаар ч мэдээлсэн. Гэвч иргэдийн хэлсэн уг гомдол, мэдээллийг холбогдох байгууллагаас ийн үгүйсгэж, “Сүүлийн 2-3 жил нөөцийн махтай холбоотой өргөдөл, гомдол ирээгүй” гэсэн юм.