"ЭРЭЭН НУУРАНД ОЧИЖ ҮЗЭЭГҮЙ БАЙХДАА АЯЫГ НЬ БИЧСЭН"

“Алтран шаргалтах элсэн зүмбэртэй

Ариухан дөлгөөн Эрээн нуур

Алтан говийн буяныг бялхаасан

Амсар дүүрэн заяа юу даа хө” хэмээх “Эрээн нуур” дууг монголчууд “төрсөн” цагаас нь өнөөг хүртэл сонсож, дагаж дуулсаар байна. Тиймээс бид энэ удаагийн “Дуу төрсөн түүх” буландаа “Эрээн нуур” дуу хэрхэн бүтсэн болохыг онцолж байгаа юм. Энэ дууны тухай МУГЖ, хөгжмийн зохиолч Г.Тэрбиш “Би Эрээн нуурыг үзээгүй байхдаа аяыг нь бичсэн юм. Дууны аяыг бичихийн тулд өөрийнхөө үзсэн томоохон далай, тэнгисийг бодож, төсөөлөхөөс гадна ээжийнхээ өвөрт унтаж байхдаа зүүдэлсэн үлгэрийн мэт уул, усыг бодож бичсэн юм. Тийм учраас том бүтээл болсон байх. Дараа нь  Эрээн нуурыг үзчихээд гайхсандаа инээж билээ. Салхийг чих тавин сонсохоор хүн дуулаад байгаа ч юм шиг, чоно улиад байгаа ч юм шиг их хачин шүү. Байгаль эх надад харамгүй их авьяас хайрлажээ гэж боддог. Би гуравдугаар анги хүртлээ ээжийнхээ өвөрт унтдаг байлаа. Багадаа байнга уул, ус зүүдэлдэг байсан юм. Сонирхуулахад, үлгэрийн мэт шовх оргилтой уул, цалгисан их ус, далайн давлагаа зүүдэлж, хэний ч хараагүй уул, усыг сэтгэлдээ бүтээчихдэг байж дээ.

    Харин “Эрээн нуур” бүтснээс 10 жилийн дараа олны сонсох дуртай дуунуудын нэг болж билээ. Тухайн үед Бавуугийн Лхагвасүрэн “Эрээн нуур”-ын шүлгийг хэн бичсэн юм” гэж надаас асууж байсан. Тэгэхэд нь “Жаргалант сумын даргын жолооч Д.Лхагвасүрэн зохиосон юм. Аймгийн радио, телевизэд сэтгүүлч, яруу найрагчаар ажилладаг юм” гэтэл “Надтай ямар адилхан зохиож байна вэ. Түүнтэй уулзах юм сан.  Биднийг адилхан нэртэй болохоор хүмүүс “Эрээн нуур” сайхан дуу болж гээд надад баяр хүргээд байх юм” гэж билээ. Тэгэхэд Б.Лхагвасүрэн “Зүүдний говь”-ийг бичээгүй байсан юм шүү дээ” гэсэн юм. 

Тэрбээр Эрээн нуур дуунаас гадна олон сайхан нуурын тухай дууны аяыг бичсэн байдаг. Тухайлбал, Найман нуур, Дэлгэрмөрөн, Увс нуур гээд бий. Түүнийг “Эрээн нуур” дууны аяыг бичсний дараа нутаг нутгийн хөгшид түүнтэй таарах л юм бол дуу хийлгэх хүсэлт тавьдаг байсан гэдэг. Тухайлбал, 1991 оны дөрөвдүгээр сарын 25-нд Г.Тэрбиш гуайг Увс аймагт тоглолтоор оччихоод буцахад нь нутгийн буурай “Увс нуур” гээд сайхан дуу хийгээд өгөөч гэж хүсэлт тавьсан гэдэг. Тэрбээр “Би тэр үед Ц.Чимэддоржтой хамт явж байсан. Биднийг онгоцонд суутал нэг буурай намайг “Чи “Эрээн нуур”-ыг бичсэн авьяастай хүү мөн үү. Бидэнд “Увс нуур” гээд “Эрээн нуур”-аас илүү дууг хийгээд өгөөч” хэмээн архи гаргаж өгөхөд нь “Үгүй” гэж чадахгүй зөвшөөрчихсөн юм. Надтай хамт явсан Увс аймгийн Завхан сумын харьяат Жанчив хэмээх “Шүлгийг нь хэн бичих юм” гэхээр нь “Увсын рашааныг хүртсэн чамаас өөр хэн бичих вэ” гэж харандаа цаас өгөөд, бид онгоцноос буухдаа хоёр дуутай бууж билээ. "Эрээн нуур" булган сүүлтэй байж, намайг олон сайхан дууны эзэн болгосон" гэв. 

ЭРЭЭН НУУР 

 Цэлмэг тэнгэр өнгөөрөө сүлээд

Цээлийн загас өргөөлөн наадсан

Цэлэлзэх мандал мөнгөрөн бидэртээд

Цэнгийн нүүдэл хоргодон чуулсан

Алтран шаргалтах элсэн зүмбэртэй

Ариухан дөлгөөн Эрээн нуур

Алтан говийн буяныг бялхаасан

Амсар дүүрэн завьяа юу даа хө

Сэвшээ салхин элсээ хөлөглөөд

Сэрвээт манхнаа урлан өндөрлөсөн

Сулхирын сугсраа шугуйран ганхаад

Сэтгэлд чамин үзэмжээ гайхуулсан

Алтран шаргалтах элсэн зүмбэртэй

Ариухан дөлгөөн Эрээн нуур

Тунамал тэнгэрийг ширтэн талимаарсан

Тунгалаг хархан мэлмий юу да хө

Эртэч адуучин уургаа даялаад

Эрдэнэт сүргүүд ундаалан налайсан

Идэр залуус учран жаргаад

Инээд баясалд умбан хөгжилдсөн

Алтран шаргалтах элсэн зүмбэртэй

Ариухан дөлгөөн Эрээн нуур

Миний нутгийн сүлдэнд өргөсөн

Мэндийн цэнхэр хадаг уу даа