Чойжин ламын сүм музейд шинэ үзэсгэлэнгийн танхим баригдахаар төлөвлөгдөж байгаа талаар цахим сүлжээнд нийтлэгдсэн билээ. Тэгвэл тус үйл ажиллагааны дагуу Чойжин ламын сүм музейн захирал  Д.Отгонсүрэн мэдээлэл хийлээ.

        Тэрбээр “1904-1908 онд  Чойжин лам Лувсанхайдавын шашин номын үйл хэрэгт зориулан бүтээсэн. Энд шашин номын үйл ажиллагаа явагддаг байсан. Энэ сүмийг Ерөнхий сайд асан Л.Амар, Х.Чойбалсан нар хэлмэгдүүлэлтийн жилүүдэд музей  болгох шийдвэр гаргаснаар 1938 онд нураах эрсдэлээс хамгаалсан түүхтэй. Музейд хосгүй үнэт 6000 орчим өв бий.  Энд Өндөр Гэгээн Занабазарын мутрын бүтээлүүдийг хадгалагддаг. Дурсгал зургаан сүмд бид үйл ажиллагаа явуулдаг. Музей маань Соёлын яамны харьяа, төрийн үйлчилгээний төсвийн байгуулга байгаа. Энэ музей байгуулагдаад  115 жил, музей болоод 85 жилийн түүхтэй. Манай музей төвийн халаалт, төвлөрсөн шугам байхгүй. Гүний худгаар ундны болон хэрэглээний усаа хангадаг байгууллага. Манайх 20 ажилтантай. Бид музейгээ төвийн шугамд холбож болох эсэхийг мэргэжлийн байгууллагад үзүүлж, шинжлүүлсэн. Соёлын өвийн үндэсний төв, Физикийн хүрээлэнгийн хийсэн судалгаагаар энэ сүм музейд халаалт тавихын тулд эхлээд дулаан алдалтыг зогсоох ёстой. Тэгэхийн тулд гадна талд өрлөг өрөх шаардлагатай болсон. Гэвч түүхэн дурсгалт музей учраас эх төрхийг нь алдагдуулж болохгүй учраас байрыг дулаалах боломжгүй.

        Засгийн газрын 2001 оны 96 дугаар  тогтоолоор музейг хоёр га хамгаалалтын бүсэд тогтоосон байдаг. Гэвч 2010 онд намайг музейн захирлаар ирэхэд  кадастрын зураггүй, гэрчилгээгүй байсан. Засгийн газрын тогтоол хэрэгжээгүй. Музей кадастрын зураг, гэрчилгээгүй байснаас болоод дөрвөн булангаас нь хувийн байгууллагууд авч барилга барьсан байсан. Бүгд кадастрын зураг гаргуулаад, гэрчилгээ авчихсан байсан. Бид 2010 оноос хойш музейн ажлаа хийхээс гадна, “таван маргаан”-тай 13 жил явлаа. Үр дүнд нь алдсан бүх газраа буцааж авсан. Монголынхоо ирээдүйг авч явах үр хойчдоо бүрэн бүтэн газартай нь өвлүүлэх боломжтой болсондоо манай хамт олон баяртай байна. Чойжин ламын сүм музей нь Монгол Улсын Засгийн газрын 2020-2024 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт  Сан  хөмрөг, үзэсгэлэнгийн танхим барина гэж энэхүү хөтөлбөрт албан ёсоор орсон байгаа.

           Музей бол үзэсгэлэнгийн сан хөмрөгийн өрөөгүй оршин тогтнох боломжгүй юм. Гэтэл энэ музей сүм хийдийн зориулалтаар баригдсан, зориулалтын бус барилгад байгаа учраас сан хөмрөгийн өрөөгүй юм. Сан хөмрөгөө хадгалж, арчиж, тордох ёстой. Гэтэл манайд тийм байргүй. Хана тааз, хоргонд байгаа үзмэрүүдийг шавж хорхойнд идэгдэх, байгалийн цас бороо норж, сүйдэх эрсдэлтэй. Үзэгчдийн тав тухтай орчныг бүрдүүлэх ёстой.

           Гэтэл маш хүйтэн орчинтой. Сүмийн ажилчид -40 хэмийн хүйтэнд эсгий гуталтай ажиллаж байна. Манай ажилчид жил бүр эрүүл мэндийн үзлэгт ороход эмэгтэйчүүд нь бөөр давсаг, эмэгтэйчүүд, гуурсан хоолойн үрэвсэл гэдэг өвчтэй болсон. Манайх халаалтгүй учраас цахилгаан халаагуур залгаж ажилладаг. Ийм хүнд нөхцөлд 580 мянган төгрөгийн цалин авч ажиллаж байна. Залуус энэ хүйтэн газарт ажиллаж чадахгүй гээд хүний нөөцийн хүнд байдалд орсон. Мэргэжлийн байгууллагуудаар ажлын нөхцөлөө дүгнүүлэхэд музейн ажилчид хөдөлмөрийн хортой нөхцөлд ажиллаж байна гэсэн. Сан хөмрөг, үзэсгэлэнгийн танхимыг барихын тулд мэргэжлийн байгууллагуудад хандсан.

            Түүх угсаатны хүрээлэн, нийслэлийн Аялал жуулчлалын газраас энэ танхимыг барих шаардлагатай гэдэг дүгнэлтийг гаргасан байдаг.  Шинэ байрны загвар зураг түүхэн дурсгалт барилгыг нурааж, барихгүй. Музейн сан хөмрөг хадгалах зориулалтын барилга бариулна. Энэ барилгыг эх төрхөөр нь үр хойчдоо үлдээхийн тулд шинэ сан хөмрөгийн өрөө, үзэсгэлэнгийн танхимтай болох гэж байна.