Уран бүтээлчид, оюуны хөдөлмөр эрхлэгчид, зураачдын бүтээл, зохиол хэрхэн ундардаг нь үеийн үед тайлагдашгүй, нууц байсаар ирсэн. Жишээ нь, яруу найрагч Фридрих Шиллер ширээний шүүгээндээ хатсан алим хийж, үнэрийг нь үнэрлэж байж бичдэг байсан гэдэг. Уран бүтээхүйн гол нууц бүтээлчийн зуршилтай салшгүй холбоотой ч байж мэднэ.

Энэ удаагийн дугаартаа зохиолч, яруу найрагч П.Майнбаяр, жүжигчин, найруулагч Я.Билгүүнсар, зохиолч, яруу найрагч О.Элбэгтөгс нарыг урилаа. Тэднийг бүтээлээ туурвиж, “амилуулахдаа” хэрхдэг бүтээхүйн зуршлыг уншигч та бүхэнд хүргэж байна.

П.МАЙНБАЯР: УРИН ДУУДАХ САЛХИЙГ Л ХҮЛЭЭНЭМ

Бүтээл бүхэн өөрийн цагтай. Тэр цагтаа л бичигддэг байх. Тухайлаад ингэдэг, тэгдэг гэхээр зүйл надад юу билээ.

           Уулын оройд гарсан хүн салхины дууг сонсдог. Салхи олон янз буй. Ул мөрөө санаанд үлдээх нь ч өөр өөр. Ямар улирал вэ гэдгээс мэдээж хамаарч таарна. Модны мөчрөөс хийсэх цасыг ажиж буй шувууны дүрийг буулгаад үзье. Үл мэдэг салхинд цас хийснэ. Шувуу цасыг, шувууг хүн харлаа. Мөчир, салхи, шувуу, цас, бас хүн. Өнөөх салхины учир шүү дээ. Сэтгэлд нэг санаа төрлөө. Ингээд түүнийхээ үзэгдэх байдал, тасралтгүй холбоо хэлхээг алдчихгүйг бодно. Энэ бодол хөнгөн ч байж мэднэ, хүнд ч байж мэднэ. Хамгийн гол нь үзэгдлийг харлаа. Үйл явцыг цааш нь бодол санаа үргэлжлүүлнэ. Тэр үедээ хүн цасыг ажиж буй өнөөх шувуутай адилхан болдог ч байж магадгүй. Бүх учир салхинд оршиж буй шиг. Ийм салхи л уран бүтээлчийг урин дууддаг.  Заримдаа сэвэлзүүр зөөлөн, заримдаа догшин ширүүн нь тэр л салхи. Тэгж л үг үсэг цаасан дээр буудаг. Урин дуудах өөр өөрийн “өнгөтэй” салхийг л хүлээнэм.

Я.БИЛГҮҮНСАР:ЗОХИОЛ БИЧИХДЭЭ ЯАГААД ГЭДГЭЭ МЭДДЭГГҮЙ Ч ЗААВАЛ ПЛИТКАА АСААДАГ

Бүтээлээ гараас гаргах гэж зүүдэлнэ, догдолно, шанална. Өмнө нь плитка асааж, дээр нь юм тавьчихаад суудаг байсан ч, одоо бүр плиткаа хоосон асаачихаад суудаг, яагаад гэдгээ мэддэггүй.

           Тэгээд л олон давхар цоожоор гэрээ түгжээд “эзэнгүй юм шиг” гэрт олон хоногийн турш бүгнэ. Харин тэр үед л мэдрэмж, аль эсвэл ямар нэг далдын дуу хоолой надад хандан “Алив яасан, арчаагүй амьтан минь” гээд ч байгаа шиг санагддаг.

           Эгшинд дотогш цөмөрч орж ирсэн санааг амьдрал дээр бодит үйл болгоход мэргэжлийн онцлогоос ч шалтгаалаад юм уу, бясалгах, гүн бодолд автах шаардлага гарна. Юунд, хэрхэн шингээж, яаж илэрхийлэх вэ гээд л...

О.ЭЛБЭГТӨГС:НАМ ГҮМ ОРЧИН Л НАДАД ХЭРЭГТЭЙ БАЙДАГ ДАА

             Зохиолч яруу найрагчид бүтээн туурвихаасаа өмнө, туурвин бүтээх үйл явцынхаа дунд итгэмээргүй сонин, этгээд гаж үйлдэл гаргадаг жишээ алийг хэлж барах билээ. Миний нэг яруу найрагч найз лав шүлгээ бичихдээ эгээ л уншиж сурч буй жаахан хүүхэд шиг үг нэг бүрийг нь амандаа үглэж, тэгэх тоолондоо үгийг нь засан өөрчилсөөр цааснаа буулгахдаа эмх цэгцтэй, элдэв чимэггүй, товч тодорхой, саруул мэдрэмжээр дүүрэн шүлэг биччихдэг.

           Харин миний хувьд шүлэг бичихдээ сонгодог хөгжим сонсдог. Клод Дебюсси, Шопен, Шастокович нарын гагц төгөлдөр хуурт зориулсан бүтээлүүдийг л тавиад суучихна. Шүлэг гэдэг тухайн агшинд төрсөн мэдрэмжийг үгээр илэрхийлэхийн төдий, бүтээх үйл явцын хувьд ч урт удаан хугацаа үргэлжилдэггүй, дүргүй, үргэлжилсэн үйл явдал хөөдөггүй мэдрэмжээс л төрөн гардаг урлаг болохын хувьд энэ хангалттай.

           Илүү буурьтай бүтээл дээр суухаасаа өмнө мэдээж санаагаа олно. Олсон санаагаа олон талаас нь тойруулан эмхэрдэж, төрөл бүрийн төгсгөл бодож олох хэрэг гарна. Тийм болохоор хөгжмөөс аль болох хол байж, чимээгүй орчинд гав ганцаар суухыг чухалчилдаг. Дөрвөн хананы дунд суугаад зохиолч болно гэдэг боломжгүй зүйл. Тиймээс гадагшаа гарч хүмүүстэй уулзах, цэцэрлэгээр зугаалах, өөрийнхөө дотоод дуу хоолойг сонсохыг эрмэлздэг. Ном бол хамгийн сайн нөхөр. Бичиж буй зохиолын хэлбэр агуулга, хэл найруулга, сэдвээс үл хамааран дэргэдээ үргэлж байлгадаг ном бол “Библи”. Хүн төрөлхтний уран сайхны сэтгэлгээний нэгэн оргил болсон бүтээлээс оюун санааны хувьд эрчим хүч, энерги авдаг гэх юм уу даа.

           Аливаа уран бүтээлийг эхлүүлээд бичих явцдаа би босож холхих, санаагаа дотроо боловсруулах зэргээр тухайн бүтээлийнхээ тойрогт л эргэлддэг. Энэ байдал хөндлөнгөөс ажигласан хүнд жигтэй санагдах үе бий. Яг энэ үедээ хүнтэй харилцахгүй байхыг боддог. Хөндлөнгөөс хэн нэгэн шууд харилцаа үүсгэсэн тохиолдолд хамаг санаа сэдэл, сэрэл мэдрэмжүүд ул мөргүй замхран арилчихдаг гэмтэй. Ийм тохиолдолд олонтаа орж, тэр болгондоо гэр бүлийнхэнтэйгээ үл ойлголцох явдал гарч байсныг нуугаад яах вэ.

           Яг одоогоор би түүхэн жүжиг дээр сууж байна. Түүхэн баримт, ном товхимол харж судлах гээд бишгүй ажил хөвөрнө. Түүний хажуугаар дүрүүдийнхээ зан араншинг жүжгийнхээ үйл явдлуудаар тодотгох, эсвэл жүжгийнхээ үйл явдлынхаа дүйвээнд дүрүүдийнхээ шинж чанарыг хэрхэн тодотгох гэх мэтийн техник ажлууд хөврөхийн сацуу, дүрүүдээ бие хүн болохынх нь хувьд бүрэн зураглал гаргаж байна. Буурьтай бүтээл туурвихын тулд буурьтай бодож, буурьтай сэтгэж, буурьтай суун бичиглэх ёстой шүү дээ.