Монголын нийслэл хурдацтай хөгжиж, нүүдэлчин ахуй суурин соёлд шилжжээ. Гэсэн ч нүүдэлчийн соёлоос суурин иргэншилд шилжсэн нь дэд бүтцэд том аюул учруулж байна.

                Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа “The Diplomat” сайтын тоймч Кэти Шулдер-Баттисын нийслэл Улаанбаатар хотын талаар бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

-АГААРЫН БОХИРДОЛ-

Нийслэл Улаанбаатарын хүн ам нийт улсын хүн амын 70 орчим хувь болтлоо өсжээ. Энэ хотын тал гаруй хувь нь мод, зузаан даавуу зэрэг органик материалаар хийсэн гэр гэх уламжлалт сууцанд амьдардаг. Гэр олноор нь барьж, төвлөрүүлсэн газрыг гэр хороолол гэнэ. Нийслэл хотын хүн амын тал гаруй хувь нь амьдардаг хэдий ч цахилгаан, цэвэр ус, эрүүл хоол хүнснээс эхлээд гэр хороололд зайлшгүй шаардлагатай бараа, бүтээгдэхүүн, нөөц өнөөг хүртэл хомс хэвээр байна. 

Тэр дундаа өвлийн жавар тачигнаж байгаа энэ үед Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол дээд цэгтээ тулдаг. Бүр дэлхийн хамгийн их агаарын бохирдолтой орнуудын жагсаалтад дээгүүр жагсана. Харин үүний хамгийн том шалтгаан нь дээр дурдсан уламжлалт гэр сууцаа халаахын тулд нүүрс түлдэгтэй холбоотой. НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн мэдээлснээр Монголын хэрэглэж буй эрчим хүчний 90 орчим хувийг дулааны хэрэгцээнд ашигладаг бөгөөд халуун, дулаанаар зогсохгүй нүүрс тул улсын хувьд эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэр болдог. Өвлийн хамгийн хүйтэн өдрүүдэд Улаанбаатарын агаарын бохирдол эрс нэмэгддэг бөгөөд ДЭМБ-аас тогтоосон бохирдлын дундаж хэмжээнээс 133 дахин их болох нь ч бий.

                      Улаанбаатарын агаарын бохирдлын түвшин нь оршин суугчдын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй бөгөөд нярайн эндэгдэл, хэвийн бус төрөлт, амьсгалын замын хүнд өвчлөлд хүргэдэг. Судалгаанаас үзэхэд Монголд жилд 300 орчим хүн тэр бохирдлоос үүдэлтэй өвчнөөр нас бардаг. Харин нас барагсдын 80 орчим хувь нь бага насны хүүхэд байна.

-ХҮНСНИЙ ХОМСТОЛ-

Улаанбаатарын асуудал агаарын бохирдлоор дуусахгүй. Нийслэл хотын стандартын шаардлага хангаагүй тэр олон асуудлын дунд хүнсний аюулгүй байдлын маш том аюул тулгарч байгаа. Улаанбаатарын нийт өрхийн 68 хувь нь хүнсний эрүүл мэндийн баталгаагүй. 

                       Мах, сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, махаар голцуу хооллодог нүүдэлчин монголчууд өдрийн илчлэгийнхээ гуравны нэгийг зөвхөн сүү сүүн бүтээгдэхүүн авдаг гэсэн тооцоо байдаг. Гэсэн ч нийслэлийн гэр хорооллын хэмжээнд мал аж ахуй эрхэлж, сүү сүүн бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломж тааруу учир хүнсний хомстол учирсантай ялгаагүй. Түүнчлэн жимс жимсгэнэ, хүнсний ногоо тарихад өндөрлөг газар, температурын огцом хэлбэлзлээс шалтгаалан дотооддоо үйлдвэрлэж, хангах боломж байдаггүй учир үнэтэй импортын хүнсний бүтээгдэхүүн ашигладаг. Нөөц бага, үнэтэй бүтээгдэхүүн хэрэглэхээс эхлээд өөр гарц, гаргалгаанд хүрэлгүй чанар муутай, эрүүл бус хүнсний сонголт хийхээс өөр аргагүй болдог.

Харин үүнээс үүдсэн эрүүл бус хүнсний бүтээгдэхүүний хэрэглээнээс үүдэлтэй чихрийн шижин, зүрс, судасны өвчлөл Монголын нийт нас баралтын 37 хувийг эзэлдэг байна. Монгол Улс хоолны дэглэмээ зохицуулж, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ удаа дараа зохион байгуулж байсан ч зүрх судасны өвчнөөр дэлхийд дээгүүрт ордог. Жишээ татахад, хөрш БНХАУ-д дундаж наслалт 78, Японд 84 байдаг бол Монголд 70 нас байгаа юм.

               Энэ мэтчилэн агаарын бохирдол, хүнсний аюулгүй байдал, түгжрэл гээд Улаанбаатар хотын асуудал мундахгүй. Гэсэн ч нийслэл хотын шаардлага хангаж чадахгүй, иргэд нь эрүүл аюулгүй байдлын асар том аюултай нүүр тулж байгаа ч Улаанбаатарын асуудлыг хэрхэн цэгцэлж, шийдэх эсэх талаар одоог хүртэл шийдвэр гаргах түвшинд гарц, гаргалгаа олоогүй хэвээр...