Монгол Улс дэлхийн 63 орон оролцсон нийгэм, эдийн засгийн өрсөлдөх чадварын судалгаанд нэг байраар унаж, 61-д жагсаж эхэлжээ. Гадаад өрийн хэмжээ 33 тэрбум ам.долларт хүрэхийн зэрэгцээ дотоод чанаргүй зээл, нийт өрийн хэмжээ хэд дахин өсөж, стагфляцад орох төлөвтэй байгаа талаар Олон улсын валютын сангаас анхааруулаад байна.

-“ТӨСВИЙН МӨНГӨ УЙЛДАГГҮЙ” БУЮУ ХЭН Ч ХӨНДДӨГГҮЙ НААДМЫН ТӨСӨВ-

Монгол Улс энэ жил баяр наадамдаа 2.3 тэрбум төгрөг төсөвлөжээ. Олны хэлдгээр “Дэлхийн ганцхан” наадмаа дэнж “хотойтол” сайхан тэмдэглэхийн тулд тэгж ч их гараа татаад байдаггүй. Тэр ч утгаараа төсвийн мөнгөнөөс гарч байгаа тэр их зардлыг “хэн ч” хөндөж, ярьдаггүй биз.

Одоогоос 12 жилийн өмнө буюу 2010 онд баяр наадмын төсөв 640 сая төгрөгт багтаж байж. Түүнээс хойш нийгэм, санхүү, эдийн засаг яаж ч хүндэрч байсан баяр наадмын төсөв арифметик прогрессоор өссөөр иржээ.

Сүүлийн 13 жилийн баяр наадмын төсөв

Урьд өмнөх жилүүдийн баяр наадмын төсвийн задаргаанаас авч үзвэл, нийт төсвийн дийлэнх хувийг урлаг, соёлын арга хэмжээнд “урсгаж” байв. Баяр наадмын төсөв нийслэлийн төсвөөс гардаг. Улсын наадмын нийт төсвийн хэмжээ өссөөр байхад аймаг, сумдын наадмын төсөв ч даган өсөж байгаа юм. Улсын наадмынх шиг “суга” өсөхгүй ч, улсын төсвөөс бага, багаар “саасаар” байгаа аймаг, сумдын наадмын төсвийг ч анхаарах цаг иржээ.

-ХАСАХ заасан улсын эдийн засаг-

Монгол Улсын эдийн засаг 2020 онд 5.3 хувиар огцом буурч, 2021 онд ердөө 1.4 хувь өссөн үзүүлэлттэй гарсан. Энгийнээр тайлбарлавал, эдийн засаг сүүлийн хоёр жилд агшсан. Харин энэ оны эхний улирлын дүн хасах 3.8 хувь буюу маш муу байна.

                  Азийн хөгжлийн банкнаас оны эхэнд Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтийг 2022 онд 2.3 хувь байна гэж танилцуулж байлаа. Тэгвэл өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтийг долоон хувь байхаар төсөөлөл танилцуулаад байсан Олон улсын валютын сангаас саяхан гаргасан шинэ тайландаа нэг хувь байх талаар мэдэгдэв.

Азийн хөгжлийн банкнаас гаргасан Монгол Улсын эдийн засгийн төлөвийн тайлан

                  Олон улсын зээлжих зэрэглэл тогтоодог “Fitch Ratings” компани саяхан гаргасан тайландаа Монгол Улсын урт хугацааны гадаад валютын зээлжих зэрэглэлийг “B” хэвээр үлдээж, эдийн засгийн төлөвийг тогтвортой гэж үнэлсэн. Монголыг “B” зэрэглэлд хамт жагссан бусад оронтой харьцуулахад нэг хүнд ногдох ДНБ-ий орлого харьцангуй өндөр, эдийн засгийн дунд хугацааны өсөлтийн төлөв хэвийн байсан аж. Гэсэн ч Монгол Улс гадаад санхүүжилтээс “хараат”, эдийн засгийн суурь нь үндсэндээ БНХАУ руу экспортолж байгаа бараа, бүтээгдэхүүнд тулгуурласан, улстөрийн тогтворгүй байдал зэрэг хүчин зүйл Монголын зээлжих зэрэглэлийг ахиулахад хүндрэл болж байгааг онцолжээ.. Цар тахлын эсрэг вакцинжуулалтын түвшин сайн байгаа, олон улсын зах зээлд түүхий эдийн үнэ өндөр байгаагаас үл харгалзан Монголын эдийн засгийн өсөлт энэ онд өнгөрсөн оныхоос 0.2 хувиар буурч, 1.2 хувьтай гарах талаар “Fitch Ratings” таамаг дэвшүүлсэн байсан.

-“НААДМЫН ДАРАА НАМАР” БУЮУ НААДМЫН ДАРАА ИНФЛЯЦ “ТЭНГЭРТ” ХАДАХ НЬ-

Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын дарга Г.Занданшатар чуулганы үеэр үнийн өсөлтөөс иргэдэд ирэх дарамтыг бууруулах зорилгоор УИХ-аас Ажлын хэсэг байгуулж, иргэдэд ирэх дарамтыг бууруулах арга хэмжээний талаар танилцуулсан. Тэгэхдээ энэ намар инфляц өндөр түвшинд хүрэх талаар мэдэгдээд авав. “Хоёр идэж, хоосон хонохгүй” гээд улсынхаа эдийн засгийн дарамтын дэглэмд өртсөн иргэд энэ намар илүү зутрах нь дээ.

Дэлхийн банкнаас гаргасан Монгол Улсын эдийн засгийн төлөвийн тайлан

Инфляц, эдийн засаг хоёр “хөтлөлцөөд” хамт өснө гэж үгүй. Хэрэв УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын хэлсэнчлэн энэ намар инфляц өсөж, ард түмний амьдрал улам борогших юм бол гаднын экспертүүдийн таамаглаж байгаа шиг эдийн засгийн өсөлт үзүүлэхгүй нь. 2022 оны эхний улирлын тайланд гарсан хасах 3.8 хувиа дагаж, оны эцэст ч хасах үзүүлэлттэй гарч магад.

-УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ӨР, ЗЭЭЛИЙН АСУУДЛАА ШИЙДЭХГҮЙ БОЛ ИРЭХ 20 ЖИЛД УЛСААРАА “УЙЛАХ” ХЭРЭГ ГАРАХ ВИЙ-

33 тэрбум ам.долларын гадаад өр “дүүрч” гэхэд дотоод өр, зээлийн асуудал гаарчээ. Гадаад өр өнгөрсөн оны мөн үеэс 1.5 тэрбум ам.доллар буюу 4.6 хувиар өссөн бол дотоод өр, зээлийн нийт үлдэгдэл 23.3 их наяд болж, өнгөрсөн оны мөн үеэс 27.4 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна.

Нийт өр, зээлийн үлдэгдэл

Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдэд олгосон нийт зээлийн өрийн үлдэгдэл өнгөрсөн тавдугаар сарын эцэст 23.3 их наяд төгрөг болсон. Энэ нь өнгөрсөн сараасаа 502.2 тэрбум төгрөг буюу 2.2 хувиар, өмнөх оны мөн үеэс таван их наяд төгрөгөөр өссөн юм. Нийт зээлийн өрийн үлдэгдлийн 51.6 хувь нь иргэд, 46.8 хувь нь хувийн байгууллага, 0.8 хувь нь төрийн байгууллага, 0.8 хувь нь санхүүгийн болон бусад байгууллага эзэлж байна. Харин нийт өр, зээлийн үлдэгдлийн 4.6 хувь буюу 2.1 их наяд төгрөгийн зээлийн хугацаа хэтэрч, чанаргүй зээл болжээ.

Хугацаа хэтэрсэн, чанаргүй зээлийн үлдэгдэл

Дэлхий даяар “Ковид-19” цар тахлын эдийн засгийн сөрөг үр дагаврыг бууруулах зорилгоор төв банкнууд бодлогын хүүг бууруулах, актив худалдан авах зэрэг мөнгөний бодлогыг зөөлрүүлэх хариу арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн. Гэхдээ бүхэл эдийн засгийн зөвхөн мөнгөний бодлогоор авч үзэж болохгүй гэдэг. Харин манай улсын хувьд гадаад, дотоод өр, зээлэндээ “баригдаж”, валютын ханшийн дарамтаас гарахгүй байсаар стагфляцад орох эрсдэл өндөр байгааг шинжээчид хэлж байна.