Дундаж цалинтай монгол хүний сарын цалин хэрэглээний зардлынхаа хаана ч хүрэхгүй дуусаж, урд хормойгоо хойд хормойгоороо нөхдөг болоод удаж байна.   Гэтэл Засгийн газар, төсвийн бодлого тодорхойлогчид, эрх баригчид “Жил ирэх тусам төсвийн орлого нэмэгдэж, эдийн засаг сайжирсан” хэмээн том амлалт өгч, том төсөл, том тоо ярьдаг болоод удаж байна.

       Хамгийн сүүлд гэхэд Монгол Улс 30 их наядын орлого бүхий түүхэнд байгаагүй том төсөв баталлаа шүү дээ. Эдийн засгийн энэ өсөлт ард түмний амжиргаанд нэмэр болох нь битгий хэл нэрмээс болох хүртлээ баялагийн хараалд өртчихсөн гэдгийг учир мэдэх хүмүүс, эдийн засагчид, судлаачид сануулсаар байгаа юм.

       Тэр тусмаа цар тахлаас хойш түүхий эдийн үнэ тогтмол өсөж, экспортын хэмжээ нэмэгдсээр байна. Харамсалтай нь энэ өөрчлөлт, энэ өсөлт өрх гэрийн хаалгаар орж, бүсээ чангалсан иргэд, аж ахуйн нэгжид нөлөөлж байгаа нь огтоос харагдахгүй мэдрэгдэхгүй байна.

      Түүгээр ч зогсохгүй төсвийн орлого нэмэгдэж, түүхэнд байгаагүйгээр экспортын хэмжээ өссөн байтал татвар, татаасаа нэмэх хатуу бодлогоосоо салж чадахгүй өнөөдрийг хүрчихлээ, Монгол Улс. Тиймдээ ч манайд дундаж давхрагынхан байхаа больж, ядруулын түвшин нэмэгдсээр байгааг эдийн засагчид, судалгааны байгууллагууд сануулсаар буй.  Угтаа бол иргэд хоногийн хоолоо арайхийн залгуулж, “модоо барихаас” наагуур байна.  

    Төсөв тэлж, түүхэнд байгаагүй орлого олсон ч энэ жил татвар дахиад нэмэгдсэн. Уг нь эрх баригч МАН-ынхан “Татвар нэмэхгүй” гэх амлалт сонгуулиар өгсөн ч шүлс нь хатаж амжаагүй байхад нийслэлчүүдийн татварыг нэмж, иргэдийн нуруунд үүрүүлэх ачааг нэмчихлээ. Өөрөөр хэлбэл, НИТХаар тээврийн хэрэгслийн албан татвар болон автозам ашигласны төлбөрийг 3-5 хувиар нэмэгдүүлэхээр болж уг хууль нэгдүгээр сарын 1-нээс  хэрэгжиж эхэлсэн. Тодруулбал, автомашины хөдөлгүүрийн багтаамжаасаа хамаарч 36000-300000 төгрөгийг жил бүр бүр тээврийн хэрэгслийн албан татварт төлдөг байсан. Тэгвэл тээврийн хэрэгслийн албан татвар гурван дахин нэмэгдсэнээр 1500см3 хөдөлгүүрийн багтаамжтай жижиг оврын автомашины албан татвар 36 мянгаас 108 мянган төгрөг болсон. Харин зам ашигласны төлбөр 20 мянган төгрөг төлж байсныг тав дахин нэмэгдүүлж 100 мянган төгрөг болгосон. Харин 3500 см3 хөдөлгүүрийн багтаамжтай буюу дунд оврын автомашинтай иргэн 114,048 төгрөгийн албан татвар төлж байсан бол албан татварын хэмжээ гурав дахин нэмэгдүүлж, 341250 төгрөг төлөх юм. Энэ мэтчилэн өссөөр автомашинтай иргэд зам ашигласны төлбөрт 20-200 мянган төгрөг, автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгсэлд ногдох албан татварт 100-564 мянган төгрөг хүртлэх татвар улсад төлөхөөр болоод байна.      

       Дан ганц татвар гэлтгүй шимтгэл, суутгал үнийн өсөлтөөр ард түмэнд арай л их ачаа үүрүүлж байна. Адаглаад түлш шатахууны хомстолоос шалтгаалаад тээврийн зардал нэмэгдэж, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өдөр өдрөөр нэмэгддэг. Үнийн өсөлтийн  жишээг атар талхаар авч ирсэн монголчуудын хувьд өнөөдөр мөнөөх атар талх нь бараг “тансаг” хэрэглээнд орох болчихоод үнэ нь талийж өгсөн байна.

       Хамгийн ойрын жишээ нь энэ болохоос талхаа таллаж авдаг, махаа тансаг хэрэглээ болгочихсон айл захын гэр хорооллоор яваад үзэхэд олон бий. Угтаа бол мөнөөх татвар, татаас, үнийн өсөлт инфляцыг хөөрөгдөж, ард түмний амьдралд ийм их ачаа болж байна.

       Өнөөдөр манайд банкны зээлгүй, дэлгүүрийн хар дансанд зээлгүй нэг ч иргэн байхгүй гэдэгтэй санал нийлэх хүн олон биз. Зээлээс зээл, өрөөс өрийн хооронд өдөр шөнийг ялгалгүй эцэж, туйлдатлаа явж байгаа нь ч өнөөдрийн бодит амьдрал. Өнгөрсө жил гэхэд л нийгмийн даатгалын шимтгэл нэмэгдэж, ХХОАТ өссөн.

     Өөрөөр хэлбэл, ХХОАТ-ын хуулийн шинэчилсэн найруулгыг 2024 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс мөрдөж эхэлсэн. Хуулийн төсөлд тусгаснаар 0-120 сая төгрөгийн орлого олсон тохиолдолд 10 хувь, 120-180 сая төгрөгийн 15 хувь, 180 сая төгрөгөөс дээш орлоготой бол 15-20 хувийн татвар төлөх хуулийн заалт хэрэгжиж эхэлж байгаа юм. Мөн төлбөр, таавар, бооцоот тоглоом, хонжворын сугалаанд  40 хувийн татвар, хөрөнгө борлуулсны орлогод 10 хувийн татвар ногдуулах хуулийн төсөл хэрэгжээд жил болчихсон байна.

         Энэ мэтээр жил ирэх тусам төсөв томорсон ч татвар нэмдэг гажуудлаас гарч чадахгүй өдийг хүрлээ. Үнэндээ Монгол Улс байгалийн баялагаа гадагш гаргаж, төсвийн том тоо ярьдаггүй байхдаа татвар нэмж, ард түмнийхээ нуруунд дааж давшгүй ачаа үүрүүлж байгаагүй гэдгийг сануулах нь зүйн хэрэг биз ээ.