Анхны таван аймгаас эхлээд л сум суурингууд тэгш ойгоо тэмдэглэж, ёстой Монголын талд дэнж хотойтол дэлгэр наадамлаж байна. Тэр дундаа улстөрчид наадмын үеэр ирэх жилийн сонгуулийн сурталчилгааны ажлаа ч амжуулж, хэн хаана горилох вэ гэдэг нь нутаг нутгийн наадмаас илт болж байх шиг. Түүний тод жишээ нь Соёлын сайд Ч.Номин боллоо.

       Унаган хотынх гэж зиндаархдаг улстөрчид сонгууль болохтой зэрэгцээд л аймгууд руу “хадаг, сүү” бариад давхичихдагийн тод жишээ боллоо, тэр. Хэдийгээр түүний аав Л.Чинбат Говь-Алтайн Бигэрийнх гэдэг ч сайдын намтар дээр Улаанбаатар хотод төрсөн гээд цагаан дээр хараар бичсэн нь бий. Гэтэл Соёлын сайд Ч.Номин Говь-Алтайн 100 жил дээр жинхэнэ гараа гаргаж, байдгаа барихаас наагуур гүйв. Өөрөөр хэлбэл тэгш ойгоор далимдуулж, өөрийгөө сурталчилах ажлаа амжилттай гүйцэтгэж, Говь-Алтайчуудад өөрийгөө таниулаад ирсэн гээд хэлчихэд буруудахааргүй л байна. Ингэхдээ тэрбээр толгой бизнесмэнийн хүүхэд гэдгээ ёстой л нэг зарлах шиг болоод ирлээ дээ.

     100 жилийн ойгоор Говь-Алтайн сургуулиудад Элон Маскын "Старлинк"-ийн төхөөрөмж тарааснаа олон нийтэд зарлаж, Алтайчуудыг төдийгүй монголчуудыг шуугиулаад амжив. Угтаа энэхүү төхөөрөмж нь монгол мөнгөөр гурван сая төгрөг, хэрэглэгчийн сарын хураамж нь 100 орчим ам.доллар буюу чамгүй өндөр өртөгтэй орчин үеийн технологи. Гэтэл Соёлын сайд Ч.Номин энэ үнэтэй төхөөрөмжийг 100 жилийн ой дээр хувиасаа өгч байгаа хэмээн хайрцаг хайрцгаар нь хэнэг ч үгүй тарааж олныг алмайруулав. Улстөрчдийг хөлдөө чирэв.   

     Энэ талаар тэрбээр өөрийн цахим хаягаараа “Говь-Алтай аймгийн бүх сумын сургуульд “Старлинк” сансрын интернэт төхөөрөмжийн дэмжлэгийг гэр бүлийнхээ зүгээс үзүүллээ. Орчин цагийн боловсрол, хүний хөгжлийг интернэтгүйгээр төсөөлөх аргагүй, хувь хүний хөгжил цаашлаад дэлхийтэй хөл нийлүүлж алхахад дэмжлэг болох, онлайн сургалтад хамрагдах нь боловсролын тэгш хүртээмжийг нэмэгдүүлэх арга замуудын нэг билээ. 

     Тэгвэл дэлхийн аль ч хэсгээс нам орбитын хиймэл дагуул ашиглан  300Mbps хүртэлх хурдаар интернэтэд  холбогдох боломжтой “Starlink” төхөөрөмжийн дэмжлэгийг хагас жилийн хураамжийн хамтаар үзүүлж гэр бүлийнхээ зүгээс Говь-Алтай аймгийн 18 сумын ерөнхий боловсролын сургуулийн захиралд гардууллаа. Энэхүү төхөөрөмж Говь-Алтай аймгийн 18 сумын сургуулийн сурган хүмүүжүүлэгч нар болон эх орны минь ирээдүй болсон сурагч багачуудын сургалтын чанарт үнэтэй хувь нэмэр оруулна гэж итгэж байна” хэмээгээд амжсан.

        Хэдийгээр Соёлын сайдын аав нь толгой бизнесмэн, өөрөө ч хувийн салбарт чамгүй олон жил ажилласан хөрөнгө чинээтэй гэгддэг ч түүний аав Л.Чинбат ХААДС-гаас нэг тэрбум төгрөгийн зээл авч, түүнийгээ эргэн төлөөгүй олон жил болсон нь олны дургүйцлийг төрүүлээд байгаа юм.

    Тодруулбал, Засгийн газраас шилэн ажиллагааны хүрээнд ил болгосон зээлийн мэдээлэл дээр түүнийг хуучнаар Тариалан эрхлэлтийг дэмжих сангаас их хэмжээний зээл авсан ч хугацаандаа төлөөгүй гэх баримт ил болж байлаа. Гэвч тэрбээр уг мэдээллийг үгүйсгэж, ““Гацуурт” олон жижиг компанитай, манай яам болон харьяа сангуудад нэг ч төгрөгийн өргүй” хэмээн мэдэгдэл гаргасан удаатай. Түүгээр ч зогсохгүй саяхан Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сум буюу тариалангийн бүс нутагт олон тооны адуу зөвшөөрөлгүй оруулж, нутгийн залуусыг машинаар хөөж дуулиан тарьсан. Ийн олон нийтийн дургүйцлийг хүргэсэн Л.Чинбатын охин аавынхаа нутагт наадамлаж, олны анхааралд өртөн байж Говь-Алтайчуудад тал зассан нь түүнийг сонгуульд хүч үзэх нь гэдгийг батлав бололтой.

      МАН-аас ирэх сонгуульд хэд хэдэн залуу улстөрчийг сойно гэх таамаг олны дунд бий. Түүний нэгээр яалт ч үгүй Соёлын сайд Ч.Номин нэрлэгдэж байгаа.  Тэр байтугай өнгөрсөн хавар Ч.Номинд МАН Сүхбаатар дүүргийг "бэлэглэх" санал гаргаж, “элит”-ийн гэгдэх дүүргийнхэн хоорондоо талцаад авсан гэх нь ч бий. Ингэхдээ Н.Учрал, Ч.Номин нарын аль нэгэнд нь Сүхбаатар дүүргийг өгнө гэх өрсөлдөөн өрнөж, Н.Учралыг Сүхбаатар дүүрэг дэх МАН-ын даргаар томилж байсан удаатай. Тэгвэл энэ наадмаар Соёлын сайд Ч.Номинг МАН-ын генсек хажуудаа авч, Говь-Алтайд дөрөө харшуулахаар болсноо ийн мэдэгдэв бололтой. Өөрөөр хэлбэл, Говь-Алтайд горилогчид тойргоо “цэвэрлэж” нүхээ ухаад авсан гэхэд хилсдэхээргүй боллоо. Ухаандаа тус аймгаас өнгөрсөн удаагийн хоёр сонгуульд нэр дэвшиж, ялалт байгуулсан УИХ-ын гишүүн Ш.Раднаасэд, Б.Энх-Амгалан нар нүүрсний хулгайн хэрэгт нэр холбогдож, хуулийн байгууллагын үүд сахиж яваа.

Тиймдээ ч МАН хуучин гишүүдийнхээ халааг авч, шинэ гишүүдээр хүч сэлбэхээр төлөвлөсөн нь илэрхий байна.  Соёлын сайдын хувьд улс төрд нэр цэвэр нэгэн үү гэвэл бас биш. Сайд болсноосоо хойш зөвлөхүүдтэйгээ хамтарч, тендер тонодог баримтуудыг ч бид ил болгож байлаа. Тодруулбал, Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Д.Бум-Очир нарын хамаарал бүхий этгээдүүдийн компани Соёлын яамны тендерийг түүдэг баримтыг нийтэд дэлгэж байв.

      Түүнчлэн Ч.Номин сайд хэвлэлд ярилцлага өгөх үеэрээ барууны орнуудыг “Зэрлэг капиталистууд” хэмээн олны дургүйцлийг төрүүлээд амжсан. Боловсролын яамны харьяа, агентлаг байсан соёлын салбарыг бүхэл бүтэн яам болж өргөжүүлснээс хойш хамгийн удаан удирдаж байгаа нь Ч.Номин сайд. Гэвч өнгөрсөн хугацаанд хийсэн ажлын тайланг нь харвал соёлын салбарт, товойж тодрохоор чухал ажил төдийлөн хийгээгүй гэх хэл амыг ч тэр дагуулдаг.