Монгол Улсын “Саалийн үнээ” гэгдэх “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн тендерийг нь төрийн томчууд хамаарал бүхий компаниараа дамжуулан түүдэг, тэрбум тэрбумаар мөнгө завшдаг урдаа барьдаг ганц  уурхай болоод удаж байна.

       Тэгвэл “Эрдэнэт үйлдвэр”-т эзэн суусан ээлжит хүн нь Уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн сайд асан Г.Ёндон болоод хэдэн сарын нүүр үзлээ. Түүний хувьд өнгөрсөн наймдугаар сард Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн сайдын суудлаа хүлээлгэж өгсөн даруйдаа л тус үйлдвэрийн гүйцэтгэх захирлын албанд очсон. Дан дээлтэй сайд нарыг сэлгэн томилоход хамгийн хожоотой албанд очсон нь Г.Ёндон байв. Угтаа бол улс төрийн томчууд төрийн түшээдийн албанаас буухтай зэрэгцээд л “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн даргаар ажиллах гээд хүсэлтээ тэвэр тэврээр нь овоолчихдог гэх нь бий. Энэ дараалалд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд асан Ц.Нямдорж хүртэл нэрээ өгч байсан удаатай. 

       Гэтэл сайдын суудлаас буугаад л улсдаа урдаа барьдаг Төрийн өмчит үйлчилгээний газрын  даргаар очсон гэдэг нь Г.Ёндонгийн хувьд том завшаан болсон. 

Угтаа бол экспортын бүтээгдэхүүний гол эх үүсвэрийг бүрдүүлэгч, зэсийн баяжмалаараа улсдаа тэргүүнд эрэмбэлэгдэх “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийг  тэр удирдаж, хэний компанийг дэмжиж, хэнд ямар орлого оруулах вэ гэдгийг хурууныхаа үзүүрээр шийддэг болсон гэсэн үг. Цаашлаад Монгол Улс эдийн засагт “Эрдэнэт үйлдвэр” хувь нэмрээ яаж оруулах вэ гэдгийг бүгдийг тэр удирдаж байна.

         Өнгөрсөн хугацаанд “Эрдэнэт үйлдвэр”-тэй холбоотой тендерийн будилаантай олон асуудал гарч байсан. Хамгийн сүүлд Г.Ёндонг тус үйлдвэрийн захирлаар очсоны дараа “Албаны болон ахуйн хэрэглээний цахилгаан бараа, хэрэгсэл” гэх нэрээр 70 гаруй сая төгрөгийн тендер зарлаж, түүнд нь ханын цаг, усны аппарат, автомат гутал арчигч, үсний сэнс, будаа агшаагч зэрэг 34 нэр төрлийн цахилгаан барааг Эрдэнэт үйлдвэрийн өөрийнх нь хөрөнгөөр худалдан авах тендер зарлаж байсан нь олны шүүмжлэл дагуулж байлаа. Хувийн болон албаны мэдээллээ олонд ил дэлгээд байдаггүй, хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ ч нам “дардаг” тэрбээр “Эрдэнэт үйлдвэрт” эзэн сууснаасаа хойш цөөн хэдэн компаниудад давуу эрх олгож, дураараа дургиж эхэлсэн гэх нь бий.

         Гэвч тэрбээр компанийн ажилд гар бие оролцохгүй туслахуудаар дамжуулан өөрийн ноёрхлоо тогтоосон гэдэг. Ингэхдээ өөрийн үеэл болох н.Энхжинг тус үйлдвэрийн Дотоод хяналт шалгалтын гүйцэтгэх захирлаар томилж, гол ажлуудаа гүйцэтгүүлдэг гэх нь бий. Түүнчлэн саяхан “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн удирдах албан тушаалтан “Ж” нь албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж 70,000,000 төгрөгийн хахууль авсан гэх хэрэгт холбогдож, хэрэг нь шүүхэд шилжсэн талаар эх сурвалж мэдээлж байлаа. Түүнчлэн түүний хувьд Ерөнхийлөгчийн дотнын найз гэдэг утгаараа том албан тушаалд карандуулж очсон. Тэр чинээгээрээ одоог хүртэл албан тушаалдаа эрдэж, том артай хэмээн даналздаг сурагтай. 

        Мэргэжлийн гэх тодотголтой У.Хүрэлсүхийн Засгийн газарт Уул уурхайн сайдаар Г.Ёндонг анх томилж байхад нь мэдлэгтэй, туршлагатай, салбарын хүн гэж мөн ч магтсан даа. Гэвч түүнийг уул уурхайн салбарт ажиллах хугацаанд энэ салбар хамгийн алдагдалтай ажилласан гэхэд хилсдэхгүй. Хэдийгээр цар тахлын нөхцөл байдлаас шалтгаалж, эдийн засагт хүндрэл үүссэн, экспортын бүтээгдэхүүн гацаанд орсон амаргүй цаг байсан ч уул уурхайн салбарт хийхээр төлөвлөсөн, хэрэгжүүлж эхэлсэн олон төсөл хөтөлбөрүүдийг тэр хойшлуулж, гацаанд оруулсан.

        Хамгийн наад захын жишээг дурдахад Дорнод аймгийн Алтан ширээт суманд Газрын тосны үйлдвэрийг барих төслийн ажлыг эхлүүлсэн ч Г.Ёндон сайдын үед гацаанд орж, өнөөдөр газрын тосны үйлдвэртэй болох монголчуудын мөрөөдөл талаар болоод буй.  Угтаа бол газрын тосоо үнэгүй шахам гаргаж, шатахуун, түлшээ импортоор хангадаг манай улсын хувьд хамгийн том хөрөнгө оруулалт оруулах төслийг гацаанд оруулчихсан удаатай.

         “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн Уул уурхайн сайдад томилогдоод удаагүй байхдаа улсын хөрөнгөөр хүүхдийнхээ сургалтын төлбөрийг төлж, сургасан гэх баримт ил болж байлаа. Тодруулбал, тэрбээр "Монголросцветмет"-ийн орлогч захирал байх үедээ хүүхдийнхээ сургалтын төлбөр болох 10 сая төгрөгийг тус үйлдвэрийн газраас шилжүүлсэн баримт илэрч байсан.

        Түүний хувьд уул уурхайн салбарыг хоёр жил гаруй хугацаанд тэргүүлсэн ч, энэ ажлыг гардаж хийсэн, мэргэжлийн хүн учраас үүнийг жишиг ажил болгон хэрэгжүүлсэн гээд онцлох ажил юу л бол. Харин ч хоёр жилийн хугацаанд Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамыг гацаанд оруулж, өдгөө "Эрдэнэт" ТӨҮГ-т эзэн суучихсан, дураараа дургиж байгаа сурагтай.