ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путин 2000 онд Монгол Улсад төрийн тэргүүний хувиар анхны айлчлалаа хийж байлаа. Анхны айлчлалаараа манай Засгийн газрын хойд хөршөөс зээлсэн өрийг цэгцлэх, цаашлаад тэглэх асуудлыг яриа хэлцлийн түвшинд хүргэж байснаасаа хойш зургаа дахь удаагаа Улаанбаатарт айлчлав. Хэдий улс, эх орон нь дайн, тулаантай, геополитикийн эмзэг цаг үед айлчилж байгаа ч олон жилийн турш яригдсаар ирсэн ч урагшилж өгдөггүй хэдэн төслийг "эцэслэн" ярьснаараа энэ удаагийн айлчлал онцлог болж байна. Нөгөөтээгүүр зөвхөн хоёр орны төрийн тэргүүн, том албан тушаалтны айлчлалаар л "сэрж" байдаг "хэцүү нэрт" төслүүдээ В.Путины айлчлалын дараа ч "унтраалгүй" үргэлжлүүлэх хариуцлагатай ажил Монголын Засгийн газарт үлдэж байна.

В.ПУТИНЫ АЙЛЧЛАЛААР ЯРИГДСАН АСУУДАЛ БА САНАМЖ БИЧИГ БАЙГУУЛСАН ГЭРЭЭ, ХЭЛЭЛЦЭЭРҮҮД

Халх голын байлдааны 85 жилийн ойг тэмдэглэх хүрээнд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Владимирович Путин 2024 оны есдүгээр сарын 3-ны өдөр буюу өчигдөр Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийлээ. Тухайлбал, энэ онд Халх голын байлдааны 85 жилийн ой, Монгол, Оросын хувь нийлүүлсэн "Улаанбаатар төмөр зам" нийгэмлэг үүсэн байгуулагдсаны 75 жилийн ой, Найрсаг харилцаа, иж бүрэн стратегийн түншлэлийн тухай Монгол Улс, Оросын Холбооны Улс хоорондын гэрээ байгуулагдсаны таван жилийн ой тохиож байгаатай холбогдуулан Улаанбаатарт айлчилсан ОХУ-ын төрийн тэргүүн айлчлалынхаа үеэр Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй албан ёсны хэлэлцээ хийж, харилцаа, хамтын ажиллагааны асуудлуудаар санал солилцож, хоёр орны Засгийн газар хооронд байгуулах баримт бичгүүдэд гарын үсэг зурах ёслолд оролцов.

Хоёр орны төрийн тэргүүн албан ёсны хэлэлцээгээрээ харилцаа, хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, хамтын ажиллагаагаа хэрхэн эдийн засгийн агуулгаар баяжууах, түлш, эрчим хүч, зам тээвэр, байгаль орчин, соёл, боловсрол, эрүүл мэнд, хүмүүнлэгийн салбарын харилцааг эрчимжүүлэх асуудлуудад санал солилцон ярилцжээ. Мөн айлчлалын хүрээнд Газрын тосны бүтээгдэхүүн нийлүүлэх салбарт хамтран ажиллах  тухай, Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өргөтгөл, шинэчлэлийн төслийн зураг төсөл, төсөв боловсруулах тухай Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр байгуулсан билээ. Тодруулбал,

Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өргөтгөл, шинэчлэлийн зураг төсөл боловсруулах тухай хэлэлцээр:

Улаанбаатар хотын дулаан хангамжийн хэрэглээний 32 хувийг хангадаг  Дулааны гуравдугаар цахилгаан станцын өндөр даралтын хэсгийг 50 МВт-ын блок станцаар өргөтгөх, дунд даралтын хэсгийн 48 МВт-ын блок станцыг буулгаж суурин дээр нь 250 МВт-ын блок станц шинээр барих зураг төсөл боловсруулж, инженерийн судалгаа хийнэ.

Ингэснээр талууд төслийн нийт өртөг, барилга угсралтын хугацааг нарийвчлан тодорхойлж, төслийг хэрэгжүүлэх дараагийн шатны гэрээ байгуулах нөхцөл бүрдэнэ.

Газрын тосны бүтээгдэхүүн нийлүүлэх салбарт хамтран ажиллах тухай:

Хэлэлцээр байгуулснаар Монгол Улс, ОХУ-ын газрын тосны салбарын хамтын ажиллагаа гүнзгийрч, ОХУ-аас газрын тосны бүтээгдэхүүн саадгүй, тогтвортой нийлүүлэх боломж бүрдлээ. Манай улс газрын тосны бүтээгдэхүүнээ 100 хувь импортоор, үүнээс 95 орчим хувийг ОХУ-аас авдаг. ОХУ газрын тосны бүтээгдэхүүний дотоод зах зээлийнхээ нөхцөл байдалтай холбоотойгоор 2023 онд шатахууны экспортод хязгаарлалт тавьж, газрын тосны бүтээгдэхүүний худалдааны хамтын ажиллагааны хэлэлцээртэй улс орнууд болон Евразийн эдийн засгийн  холбооны гишүүн орнууд энэ хязгаарлалтад хамаарахгүй байхаар зохицуулсан юм. 

Монгол Улсад агаарын хөлгийн түлш нийлүүлэх тухайд:

Улаанбаатар хотын шинэ нисэх онгоцны буудлын түлшний хангамжийг олон улсын стандартад нийцсэн, хямд үнэтэй бүтээгдэхүүнээр хангах боломж нэмэгдэхээс гадна манай улсын агаарын хөлгийн түлшний хангамж, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг хангахад чухал дэмжлэг болно.

Байгал нуур, Сэлэнгэ мөрнийг хамгаалах салбарт хамтран ажиллагаа тухай ойлголцлын санамж бичиг:

Эгийн усан цахилгаан станц байгуулахтай холбогдуулан байгаль орчны хамтарсан үнэлгээ хийж,  хоёр улсын Засгийн газрын хоорондын ажлыг эрчимжүүлэн, нэгдсэн шийдэлд хүрлээ.  Хоёр улс дэлхийн дулаарлын улмаас давтамж нь нэмэгдэж буй байгалийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицсон арга хэмжээний хэрэгжилтэд онцгой анхаарна. 

Байгал нуур болон Сэлэнгэ мөрнийг хамгаалах нь даян дэлхийн байгаль орчны төлөв байдалд чухал хувь нэмэртэйг ухамсарлан усны нөөцийг зохистой ашиглах,  урсац тохируулах, сэргээгдэх эрчим хүч бий болгох тухай олон жилийн яриа, хэлэлцээ бодит ажил хэрэг болно. Энэ чиглэлээр хамтын ажиллагааны замын зураглал, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө гаргаж ажиллахаар тохиролцлоо.

Тарваган тахал өвчний тархвар судлалын чиглэлээр хамтран ажиллах:

Талууд 2018 онд хамтран ажиллах хэлэлцээр байгуулж, хоёр улсын хилийн дагуух бүс нутагт зоонозын халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, хянах чиглэлээр хамтран ажилласан.

Хэлэлцээрийг шинэчлэн байгуулснаар хамтран тандалт судалгаа хийх, мэдээлэл солилцох, тархвар судлал, нян судлалын чиглэлээр монголын мэргэжилтнүүд мэргэжил дээшлүүлэх, хамтарсан эрдэм шинжилгээний ажил хийх, тархвар судлалын хүндрэл үүссэн тохиолдолд шуурхай хариу арга хэмжээ авах зэрэг боломж бий болгосон хэлэлцээр байгуулсан байна.

ГАДНЫН ХЭВЛЭЛҮҮД В.ПУТИНЫ АЙЛЧЛАЛААС ЮУГ ОНЦЛОВ

The Diplomat:

-Монгол Улсын эрчим хүчний аюулгүй байдал хоёр хөрштэйгөө нягт холбоотой. Монгол Улс нийт нефтийн импортынхоо 95 хувийг ОХУ-аас авдаг. Хэдий Монгол Улс “Азийн цээжинд ардчиллын гэрэлт цамхаг” хэмээн өөрийгөө таниулдаг ч Ромын дүрмийн дагуу В.Путиныг баривчлах үүргээ үл тоомсорлож, оронд нь Оросоос шатахуун нийлүүлж, үндэсний эрх ашигт нийцсэн өөр гэрээ байгуулах бололтой. Энэхүү сонголт нь олон улсын хамтын нийгэмлэгийн урмыг хугалах ч бодит амьдрал дээр улс үндэстний ашиг сонирхлоо олон улсын үүргээс илүү тавих ёстой болгож байгаа юм.

New York Times:

-Олон улсын эрүүгийн шүүхийн баривчлах тушаалыг үл харгалзан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн урилгаар Путин айлчилж байгаа нь Москва одоо хүртэл Монголд нөлөөлөх хүч их байгаа гэдгийг нь харуулж байна. Берлин дэх Карнегийн Орос-Евразийн төвийн захирал Александр Габуевын тодорхойлсноор "Путины ялалт" гэгдэж байгаа уг айлчлалаар Монгол Улс Ромын дүрэмд гарын үсэг зурж өгсөн амлалтаас Москватай харилцаагаа үргэлжлүүлэхийг илүүд үзэж байгааг харуулав. Түүнчлэн А.Габуев ОХУ-ын дайснууд В.Путин бусдаас тусгаарлагдсан, Олон улсын эрүүгийн шүүхээс баривчлах шийдвэртэй хүн учир баривчлах ёстой гэдэг бодлоо дахин санах ёстой гэдгийг онцолж байна.

BBC:

-Монгол Улс Олон улсын эрүүгийн шүүхийн шийдвэрийн дагуу В.Путиныг баривчлаагүйд Украин дургүйцэж байна. В.Путиныг Улаанбаатарт ирсний дараахан Украины Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Георгий Тихий Монголын эрх баригчдыг ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийг Олон улсын эрүүгийн шүүхийн тушаалаар баривчлаагүйд буруушаасан мэдэгдэл хийжээ. Тодруулбал, В.Путиныг заавал баривчлах тушаалыг биелүүлэхгүй байгаа нь "Олон улсын эрүүгийн шүүх болон олон улсын эрүүгийн эрх зүйн тогтолцоонд хүнд цохилт боллоо" гэж Украины Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгч мэдэгдэлдээ дурдсан байна. "Монгол Улс яллагдагчийг шүүхээс мултрах боломжийг олголоо. Ингэснээр түүний дайны гэмт хэргийн хариуцлагыг хуваалцаж байна гэсэн үг. Бид Улаанбаатарт үүний үр дагаврыг тооцохдоо бусад түнштэйгээ хамтран ажиллах болно” гэсэн байна.

Kyiv Independent:

-Украины парламентын гишүүдийн зүгээс Монголын парламентын гишүүдэд захидал илгээв. Тус захидалд “Монголын эрх баригчдаас Олон улсын эрүүгийн шүүхийн баривчлах тушаалыг биелүүлж, ОХУ-ын төрийн тэргүүн Владимир Путиныг Гааг дахь ОУЭШ шилжүүлэн өгөхийг уриалж байна" гэж бичжээ. Мөн ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Монголд хийж буй айлчлалыг Украины парламентын гишүүн, парламентын Гадаад харилцааны бодлогын дарга Олександр Мережко есдүгээр сарын 2-нд "В.Путины Монголд хийсэн айлчлал бол сайтар төлөвлөсөн өдөөн хатгалга" гэж мэдэгдсэн аж..