Тулгаатай би Баянзүрх дүүргийн V хорооны гүний худгийн хажууханд өмнө нь хэдэнтээ таарсан. 7-8 настай болов уу гэмээр шавилхан биетэй хүү таарах бүрдээ хуванцар сав, бидонтой усаа дааж ядан өргөж яваа харагддаг юм. Энэ удаад түүнийг гараа амраагаад зогсож байхад нь танилцахаар очлоо. Тэр 20 литр усаа Сургуулийн зургадугаар гудамжны 138 тоот айлд хүргэх гэнэ. Ус авч өгснийхөө шанд 400 төгрөг авах ёстойгоо ч ярив. Бидонтой усаа өргөөд хүргэх айлынхаа зүгт алхав. Уснаас нь дамжлах гэтэл “Нэг талаас нь дамжлаад дэмий. Цалгиж асгаад дэмнэснээсээ дор юм болно. Тэгснээс ганцаараа бариад явчихсан нь дээр” гэв. 20-оодхон алхаснаа усаа тавин божин бор гараа хэд атгаад амьсгалаараа үлээн бүлээцүүлж зогсонгоо “Эмээгийнхийг хүртэл би найм л амардаг юм. Өмнө нь бүүр арав гаруй удаа амардаг байсан байх. Амрах хоорондоо алганыхаа чилээг сайн гаргачихвал овоо газар авчихдаг юм” гэв. Энэ удаад би түүнд туслахаар болсон ч 20 ч хүрэхгүй алхаад гар цуцаж, усаа газар тавихад “Иймэрхүү маягаар явбал би хичээлээсээ хоцорно. Одоо дахиад гурван айлд ус хүргэнэ” гээд усаа аргаад цааш алхлаа. Худгаас бид километр хэрийн зайтай явж байж ус хүргэх айлдаа очлоо. Усаа оруулж юүлчихээд, хөлсний мөнгөө авчихаад гүйсээр гарч ирээд “Би одоо есөн настай. Хоёр дахь жилдээ хичээлийн бус цагаар ус зөөж байна. Усаа байнга бэлдүүлдэг найман айлтай. Байнгын үйлчлүүлэгч гэсэн үг. 20 литр усыг 400 төгрөгөөр авч өгөхөөр ашигтай байгаа биз дээ. Гэхдээ зарим нь өнжөөд, зарим нь өдөр бүр ус авахуулна” гэв.

         Худаг руу буцах замдаа тэр бараг алхсангүй. Хоёр хувингаа нэг гартаа нийлүүлж барьчихаад гүйх зууртаа “Манай энэ хавьд миний мэдэхээр ус зөөдөг хүн надаас гадна гурав бий. Нэг нь машинаараа 100, 120 литрээр нь хүргэчихдэг юм билээ. Нөгөө хоёр нь намайг бодвол тэргээр зөөчихнө. Аав надад усны тэрэг авч өгнө гэсэн ч одоохондоо арай л чадахгүй байх шиг байна. Ус зөөж олсон мөнгөө ээжид өгдөг. Ээж хоёр дүүд болон гэртээ хэрэгтэй юм авахдаа нэмэрлэдэг юм” гэв. Ийн ярьсаар бид ус хүргэснээсээ бараг гурав дахин богино хугацаанд худаг дээр буцаж ирэв. Арваад хүн ус авахаар дугаарлажээ. Биднийг ирэх бараанаар ус түгээгч эмэгтэй “Тулгаа алив саваа нааш нь тавь. Яасан удаан явдаг юм” гэхэд хоёр саваа ус түгээгчийн хажууд аваачиж тавив. Түгээгч “Гэр нь хол, одоо хичээлдээ явах гээд яарч байгаа. Энэнд түрүүлээд хийчих гэж амандаа бувтнаснаа шланкаа хувин руу чиглүүлээд хэдхэн хормын дотор хоёр сав дүүрлээ. Тулгаа хувин, бидонтой усаа өргөсөөр хүмүүсийн дундаас гарч ирээд дараагийн айл руугаа алхлаа. Ийн явахдаа тэрбээр “Худгийн эгч намайг ирэх бүрт дараалалд зогсоолгүй ус хийж өгдөг. Намайг ус зөөж мөнгө олж, аав ээждээ тусалдагийг мэддэг юм. Надтай нас чацуу нэг хүүтэй гэсэн. Би бас хааяа модтой чихэр эсвэл ааруул өгдөг юм, эгчид” гэлээ. 

           Бид энэ удаад арваннэгдүгээр гудамжны 289 тоот айлд ус хүргэх ёстой. Тэднийхийг хүртэл бараг хоёр километр зайтай бололтой. Түүнээс “Чи өвлийн энэ хүйтэнд дулаан хувцаслахгүй яасан юм бэ. Ядаж бээлий өмсөхгүй” гэхэд “Хүнд юм өргөөд дээр нь байнга яарч явдаг болохоор даардаггүй ээ. Харин ч зузаан хувцаслачихвал түргэн алхаж, хөдлөхөд түвэгтэй байдаг юм. Бээлийгүй явсаар байгаад бас сурчихаж. Гэхдээ заримдаа гар даарна аа” гээд алгаа дэлгэхэд нь 10-ын бидоны мяндсан оосор алганд нь гүн гэгч нь ором гаргажээ. Үнэхээр л түүний куртикны энгэр анх тааралдахад л задгай байсан ийн ярьж зогсохдоо ч хэвээрээ байв. Түүнээс “Ус зөөдөг ажилтай юм чинь тагтай сав авахгүй бол хэцүү юм байна даа. Ус чинь цалгиад асгасаар бараг тал болоод айлдаа хүрэх үү” гэхэд “Харин ч үгүй. Би цалгиулж асгадаггүй. Тагтай савтай бол амар л даа. Гэхдээ одоохондоо савтай болж чадаагүй байгаа. Гэхдээ таггүй гэхээсээ илүү сав нь цэвэрхэн байх хэрэгтэй гэж ээж хэлдэг юм” гэлээ. Тэр нэг удаа хичээлээсээ хоцрохгүйн тулд усаа хурдан хүргэхээр гүйж яваад халтирч унасан гэнэ. Энэ талаараа “Айлууд угаадасаа гудамжинд гараад асгачихдаг. Нөгөөх нь хөлдөөд явах аргагүй болчихдог юм. Би яарч гүйж яваад халтирч унаад усаа өөр рүүгээ асгаад уйлсан. Хичээлээсээ ч хоцорсон, усаа ч хүргэж чадаагүй. Хүмүүс угаадасаа гудамжинд асгахаа болих хэрэгтэй” хэмээн ярив. 

         Тэрбээр ихэвчлэн өглөө, үдээс өмнө амжуулж ажлаа дуусгахыг хичээдэг гэнэ. Энэ тухайгаа “Нэгдүгээрт, айлуудын усыг эртхэн хүргэчихвэл тэдэнд хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, би хичээлээ тарсны дараа айлд ус авч өгч амждаггүй юм. Нэг удаа худаг хаахын өмнөхөн усаа аваад айлдаа хүргэхээр явж байгаад нохойд хазуулсан. Түүнээс хойш аав “Оройн цагаар дахиж битгий ус зөөгөөрэй. Өөрөө ч бэртэж, гэмтэнэ. Харанхуйгаар хар ус гэртээ оруулахад хүмүүс дургүй байдаг юм” гэсэн. Харин орой хичээлээ давтаж, хийх өөр ажил байвал амжуулчихаад өглөөгүүр усаа зөөнө. Гэхдээ энэ миний хувьд нэг төрлийн хообий маань болсон” гэв. “Хообий гэсэн үү” гэтэл “Тийм ээ. Усаа зөөгөөд явж байх замдаа би олон юм бодож амждаг. Ойлгохгүй байсан юмнуудаа эсвэл “Тэр хүртэл явж байж л амарна шүү” гэж хичээсээр амрах зайгаа улам бүр багасгадаг. Заримдаа өчигдөр нь зөндөө хол газар амрахгүй явж чадсан мөртлөө гар амархан цуцна. Тэгэхээр нь дахиад эхнээс нь эхэлнэ. Ингэж явсаар нэг мэдэхэд өчигдрийнхөөсөө бүүр хол газар амралгүй явж чадсан байдаг. Тэгээд орой нь би “Өдөр тэдэн хашаа өнгөрч байж амарсан. Маргааш яах бол, тэндээ хүрч чадах болов уу” гэж бодсоор унтчихсан байдаг. Нэг удаа би бүүр нэг ч удаа амралгүй явсаар хамгийн хол айлдаа усаа хүргэчихэж байна гэж зүүдэлсэн” гээд усаа сэвхийтэл өргөөд алхав. 

            Түүнээс “Айлууд өөрсдөө усандаа явахгүй яагаад чамаар авахуулдаг юм бэ” гэхэд “Миний ус хүргэдэг найман айлын дөрөв нь өндөр настай хүмүүс. Нэг нь ээжтэйгээ амьдардаг хөгжлийн бэрхшээлтэй ах, нөгөө хоёр нь усанд явах завтай хүнгүй их ажилтай айл” гэж хариулав. Аав, ээж чинь чамайг “Ус зөөж мөнгө ол гэдэг юм биш биз дээ” гэхэд “Үгүй дээ, эхэндээ би хоёр айлын өвөө, эмээ нарт тусалж усыг нь авч өгдөг байсан юм. Тэд “Сайн хүүдээ цалинтай ажил олж өгнө өө” гээд найзууддаа хэлснээр ийм олон үйлчлүүлэгчтэй болсон хэрэг. Нэг талаар би тэдэнд тусалж, тэд ч бас манай гэр бүлд тусалж байгаа юм” гэлээ. 

            Түүний аав Б.Нацагдорж машин засварын газар саяхан ажилд орсон гэнэ. Харин ээж Б.Долгорсүрэн нь хоёр дүүг нь хараад гэртээ байгаа аж. Тулгаа “Ээж надад айлын том хүү хичээлээ сайн хийж, онц сурвал дүү нар нь бас сайн сайхан амьдардаг юм” гэж байнга захидаг. Тийм учраас би хичээлээ сайн давтдаг. Багш эцэг, эхийн хурал дээр намайг ангийн хөвгүүдээс хамгийн цэвэр, цэгцтэй бичигтэй нь гэж хэлсэн гэсэн. Бас ангиа хамгийн сайн цэвэрлэдэг нь гэсэн гэнэ лээ” гээд ус өгөх айлынхаа хашааны хаалгыг цохив. Хэсэг нүдсэн ч хүн гарч ирсэнгүй. Хүү хашаан дээр нь авирч гараад “Болдоо ахаа, Болдоо ахаа” гэж хэд хашхирсан ч эзгүй байв. “Уг нь 11:30 цагийн үед ирэхэд яг болно гэж уржигдар хэлсэн юм. Энд ээжтэйгээ амьдардаг хөгжлийн бэрхшээлтэй нэг ах амьдардаг юм. Ээж нь хүүгээ усанд явуулж байгаад машинд дайруулчихна гэж айдаг гэсэн. Хүнсний дэлгүүр рүү ч явуулдаггүй гэж байсан. Заримдаа намайг ус авчрахаар дэлгүүрээс сүү, гурил зэрэг зарим нэг юм аваад ирээч гэж гуйна. Би гялс гүйгээд авчраад өгчихдөг юм. Эмээ тэгэхээр их дуртай. Усны хөлсөн дээрээ заримдаа 100 төгрөг нэмж өгнө. Би түрүүчийн сараас эхлээд ус авч өгдөг айлууддаа сард нэг удаа ус зөөсөн хөлсөө бөөнд нь авч байя гэж хэлсэн. Тав нь зөвшөөрсөн. Гэхдээ нэг их мөнгө болж шалихгүй ээ. Сард 6-8 мянган төгрөг л болно. Гэхдээ бүх айлынхыгаа нийлүүлбэл овоо хэдэн төгрөг болж байгаа биз. Би хамгийн түрүүнд тагтай, барьж явахад эвтэйхэн, хоёр ижил усны сав авна гээд аавд хэлчихсэн байгаа” гэсээр бид усаа барьсаар буцав. Түүний дараагийн ус өгөх айл бидний ирсний эсрэг зүгт байдаг юм байна. Тэднийх рүү шууд очихоор алхацгаалаа. Тулгаа шатар тоглодог гэнэ. Бас биеийн тамирын хичээлдээ ангийнхнаасаа хамгийн хурдан гүйдэг нь гэв. “Аав намайг нэгдүгээр ангид ороход шатар зааж өгсөн. Одоо аав бид хоёр ана мана үзнэ. Ихэвчлэн би хожигддог ч заримдаа аавыг унагана. Сургуулийн намрын спарткиадаар шатрын тэмцээнд ороод байранд орж чадаагүй л дээ. Гэхдээ дараа жил илүү сайн хичээж тоглоно гэж төлөвлөж байгаа” гэв. Түүнээс ирээдүйд ямар мэргэжилтэй болохыг нь лавлахад “Эмч болно” гэж эргэлзэлгүй хариулав. Яагаад заавал эмч гэж гэхэд “Зүгээр л” гэв.

            Тэр өдгөө дөнгөж есөн надтай. Яагаад заавал эмч мэргэжилтэй болно гэж бодож байгаагаа ч төдийлэн сайн тайлбарлах хэмжээнд хүрээгүй ч түүний хүсэл мөрөөдөлд хязгаар, орон зай үгүй юм. Бид усаа ээлжлэн барьсаар сүүлчийн айлынхаа үүдэнд очлоо. Тэрбээр гарч ирээд “Завтай бол дахиад нэг яваад ирээч гэнэ ээ. Ашгүй Болдоо ахынд өгч чадаагүйгээ нөхөх нь. Тэгээд гэртээ очиход хичээлийн цаг яг таарна” хэмээн сэтгэл ханангуй хэлээд худгийн зүг яаравчлан алхав. Түүнээс “Чи ус авсан мөнгөөрөө заримдаа чихэр, зайрмаг ч юм уу авч иддэг үү. Эсвэл идмээр санагддаг уу” гэхэд “Өмнө нь зөндөө л зайрмаг, чихэр авдаг байсан. Одоо больсон. Ийм юманд зарцуулна, тийм юм худалдаж авна гээд төлөвлөчихсөн байдаг болохоор дутааж болохгүй” гэв. 

          Нас, биедээ байхааргүй хэрсүү энэ хүүг ус зөөж явахыг нь харах бүртээ “Тийм их ус хэрэглэдэг айл юм байх даа” гэж боддог байв. Гэтэл тэр амин чухал хэрэглээ болсон усаа авч дөнгөдөггүй бие муутай, өндөр настай, бүл цөөтэй хүмүүст туслахын зэрэгцээ түүний энэ сайн үйлсийн хариуд өгсөн цөөхөн хэдэн төгрөгөөс нэгийг ч дутаалгүй ээждээ өгдөг байжээ. Гэхдээ ус хүргээд мөнгө авах нь түүний зорилго биш. Түүний хувьд энэ ахадсан гэмээр ажил хобби нь төдийгүй өчигдрийн Тулгаагаас илүү хатуужилтай болохын төлөө өөртэйгээ тэмцсэн, ойлгож, ухаараагүй олон зүйлээ эргэцүүлэн бодох өөрийнх нь өөртөө сайн дураараа бүтээсэн орон зай. 

2016 он